HENRIK  IBSEN

 

P U P H E J M O

 

 

Dramo en tri aktoj

 

(Et  Dukkehjem)

                                             

(1879)

 

 

Tradukis

Odd Tangerud

 

 

LINGVE KONTROLITA DE

ESPERANTISTA VERKISTA ASOCIO

(EVA)

 

Dua eldono

1998

 

 

Eldonejo: Jec Scandinavia a/s

Postboks 54,  N - 3401 Lier

Tlf..  32 85 50 03.   

ISBN 82-991075-2-0


 

 

 

                                       PUPHEJMO

            

 

 

                                  Roloj:

 

                      TORVALD HELMER, advokato

                      NORA, lia edzino

                      RANK, doktoro (kuracisto)

                      KRISTINE LINDE, vidvino

                      NILS KROGSTAD, juristo

                      La tri malgrandaj infanoj de la familio Helmer

                      ANNE-MARIE, infanvartistino

                      HELENE, ¤ambristino

                      Portisto

 

          (La agado havas lokon en la hejmo de la familio Helmer dum tri kristnaskaj tagoj. Kristnaska vespero, la 24an de Decembro, komencas la festo­tagojn memore al la naskißo de la kristana profeto Jesuo Kristo. Ibsen uzas la antikvan skandinavan nomon "Julo" por tiu religia festo.)

 


 

 

                                                        UNUA AKTO

 

 

(Hejmeca kaj agrabla, sed ne lukse meblita ¤ambro. Pordo dekstre en la fono kondukas al la antaª¤ambro; alia pordo maldekstre fone kondukas al la oficejo de Helmer. Inter tiuj pordoj estas piano. Meze de la maldekstra muro estas pordo, kaj pli antaªe estas fenestro. Ãe la fenestro estas ronda tablo kun brakseßoj kaj malgranda sofo. Sur la dekstra muro, iom mal­antaªe, estas pordo, kaj iom pli antaªe estas ka§ela forno, apud kiu estas brakseßoj kaj balanca seßo. Inter la forno kaj la flanka pordo estas tableto. Kuprogravura¢o sur la muro. Etaßero kun porcelana¢oj kaj aliaj malgrandaj arta¢oj; malgranda libroÙranko kun libroj lukse binditaj. TapiÙo sur la planko; fajro en la forno. Vintrotago.)

 

(Oni sonorigas en la antaª¤ambro; poste oni aªdas ke iu mal­fermas. Nora envenas, kontente kantetante; Ùi estas vestita elirveste kaj portas plurajn paketojn, kiujn Ùi metas sur la tablon dekstre. £i lasas malferma la pordon post si, kaj oni vidas portiston, kiu portas Julpiceon kaj korbon, kiujn li donas al la ¤ambristino, kiu malfermis por ili.)

 

          NORA            KaÙu bone la Jularbon, Helene. La infanoj nepre ne vidu ßin antaª la vespero, kiam ßi estos ornamita.          (al la portisto; elprenante la monujon)        Kiom - ?

          PORTISTO  Kvindek oerojn.

          NORA                        Jen unu krono. Ne! Vi prenu la tuton.

(La portisto dankas kaj foriras. Nora fermas la pordon. £i daªre ridas mallaªte kaj kontente dum Ùi deprenas la supervesto­jn)

          NORA            (prenas papersaketon kun makronoj el la poÙo kaj manßas kelkajn; poste Ùi iras piedpinte kaj Ùtelaªskultas ¤e la pordo de sia edzo)        Jes, li estas hejme.       (kantetas denove irante al la dekstra tablo)

          HELMER         (en sia ¤ambro)          Ãu estas la alaªdeto, kiu kvivitas tie?

          NORA                        (malfermante kelkajn paketojn)           Jes, estas.

          HELMER       Ãu estas la sciureto, kiu ¤irkaªkuras tie?

          NORA            Jes!

          HELMER       Kiam revenis la sciureto!

          NORA            ¥us nun!           (metas la saketon kun makronoj en la poÙon, kaj viÙas sian buÙon)    
Venu, Torvald, kaj rigardu kion mi a¤etis.

          HELMER       Ne ßenu min!              (iom poste; malfermas la pordon, rigardas, tenante plumon) 
A¤etis, vi diras? Ãion ¤i? Do mia disipa birdeto flirtis denove malÙparante monon!

          NORA            Jes, sed, Torvald, ¤i-jare ni vere povas iom senbrid­ißi. Estas ja la unua Julfesto, kiam ni ne bezonas Ùpari.

          HELMER       Nu, nu! MalÙpari ni ne povas.

          NORA            Tamen, Torvald, iomete ni nun povas mal­Ùpari, ¤u ne? Nur etan iometon. Vi ja ricevos grandan salajron kaj gajnos multe, multe da mono.

          HELMER       Jes, ekde novjaro; sed poste pasos kvarona jaro antaª nova salajrodato.

          NORA            Pa! Ni povas ja pruntepreni intertempe.

          HELMER       Nora!               (proksimigas sin al Ùi kaj Ùerce pin¤as Ùian orelon)      Ãu estas la facilanimeco kiu denove ludas? Supozu ke mi hodiaª prunteprenis mil kronojn, kaj vi elspezis ilin dum la Julsemaj­no, kaj ke novjarvesperon tegolo trafis al mi la kapon, kaj jen finite pri mi  -

          NORA            (kovras lian buÙon per sia mano)         Ho fi! Ne parolu tiel malbele!             

          HELMER       Supozu ke io simila okazus, - kio poste?

          NORA            Se io tiel terura okazus, estus tute egale por mi ¤u mi havus Ùuldojn aª ne.

          HELMER       Nu, sed la personoj de kiuj mi pruntis?

          NORA            Ili? Kiu zorgas pri ili? Ili estas ja fremduloj.

          HELMER       Nora, Nora, vi estas virino! Tamen parolante serioze, Nora, vi scias, kion mi pensas tiurilate. Neniun Ùuldon! Neniam pruntepreni! Hejmo kiu fondißas sur Ùuldoj, farißos senlibera, do malbela. Ïis nun ni du kune eltenis brave; kaj tion ni ankaª faros dum la mallonga tempo ankoraª necesa.

          NORA            (iras al la forno)           Jes ja, kiel vi volas, Torvald.

          HELMER       (sekvas Ùin)      Nu, nu; la kantalaªdo ne trenu siajn flugilojn. Kio? Ãu la sciureto staras tie paªtante?             (elprenas la monujon)       Nora, divenu kion jen mi havas.

          NORA            (turnas sin rapide)        Monon!

          HELMER       Jen rigardu!     (donas al Ùi kelkajn monbiletojn)         Kara mia, certe mi scias, ke en hejmo dum la Jultempo oni multe bezonas.

          NORA            (kalkulas)          Dek - dudek - tridek - kvardek. Ho,  

dankon, dankon, Torvald; tio helpos min longe.

          HELMER       Jes, vere ßi devus.

          NORA            Jes, jes, vere helpos. Sed venu por ke mi montru al vi, kion mi a¤etis. Kaj kiom malmultekoste! Rigardu, novajn vestojn por Ivar - kaj sabron. Kaj jen ¤evalo kaj trumpeto por Bob. Kaj jen pupo kaj pupa lito por Emmi; estas simplaj; sed Ùi ja ¤iuokaze baldaª disÙiros ilin. Kaj jen robÙtofo kaj tukoj por la servistinoj; maljuna Anne-Marie devus ja havi multe pli.

          HELMER       Kaj kio estas en jena paketo?

          NORA                        (krias)              Ne, Torvald, tiun vi nur rajtas vidi ¤i-vespere!

          HELMER       Nu, tiel. Sed diru nun al mi, vi malÙparulineto, kion vi pensis por vi mem?

          NORA            Pa!  Por mi? Mi tute nenion deziras.

          HELMER       Certe vi ion deziras. Menciu al mi ion moderan, kion vi pleje Ùatus havi.

          NORA                        Ne, mi vere ne scias. Ho jes, aªdu, Torvald

          HELMER       Nu?

          NORA                       (palpante liajn butonojn; sen lin rigardi)          Se vi volus doni ion al mi, vi povus - ; povus -

          HELMER       Nu, nu, eldiru.

          NORA            (rapide)            Vi povus doni al mi monon, Torvald. Nur tiom kiom vi opinias, ke vi povas malhavi; kaj poste, iun tagon mi a¤etos ion.

          HELMER       Sed vidu, Nora -

          NORA            Ho jes, kara Torvald, faru; mi ege petas vin pri tio. Kaj mi pendigus sur la Jularbon la monon enpakitan en ora papero. Ãu ne estus amuze?

          HELMER       Kiel oni nomas tiujn birdetojn, kiuj ¤iam malÙparas monon?

          NORA            Jes, jes, monludantojn; mi ja scias. Tamen ni faru kiel mi diras, Torvald; kaj mi havos tempon por pripensi kion mi pleje bezonas. Ãu ne estas tre saße? Ãu?

          HELMER       (ridetante)        Certe estas; kondi¤e ke vi vere kapablus reteni la monon, kiun mi al vi donas, kaj vere a¤etus ion por vi mem. Sed foje ßi malaperas en la mastrumado, kaj foje ßi forflirtas por aliaj superfluaj a¤etoj, kaj jen mi devas denove elspezi.

          NORA            Tamen, Torvald -

          HELMER       Vi ne povas nei, mia kara Nonja.        (metas la brakon ¤irkaª Ùian talion)                 La ludanta birdo estas dol¤a; sed ßi forludas tre multe da mono. Estas nekredeble multekoste por edzo teni ludbirdon.

          NORA            Fi, kial vi diras tion? Mi vere Ùparas ¤ion, kion mi kapablas.

          HELMER       (ridetas)           Jes, trafa dira¢o. Ãion kion vi kapablas. Sed vi tute ne kapablas.

          NORA            (kantetas kaj ridetas silente kontenta)  Mmm, se vi nur scius kiom da elspezoj ni alaªdoj kaj sciuroj havas, Torvald.

          HELMER       Vi estas stranga etulino. Tute sama kia estis via patro. Vi ¤irkaªflaras ¤ie por havigi al vi monon; sed tuj kiam vi havigis ßin, ßi kvazaª malaperas inter viaj manoj; vi neniam scias, kie vi elspezis la monon. Nu, oni devas akcepti vin, kia vi estas. KuÙas en la sango. Ja, ja, ja, tio estas hereda, Nora.

          NORA                        Ha, mi dezirus, ke mi estus heredinta multajn el la kvalitoj de pa¤jo.

          HELMER       Kaj mi ne dezirus vin alia ol ßuste kia vi estas, mia dol¤a, eta kantalaªdo. Sed aªskultu; suspekto sin pre­zentas. Vi aspektas hodiaª tiel - tiel - nu kiel mi nomu tion? - tiel ruzeta -

          NORA                        Mi, ¤u?

          HELMER       Jes vere vi aspektas. Rigardu min fikse en la okulojn.

          NORA                        (rigardas lin)                Nu?

          HELMER       (minacas per la fingro)   Ãu eble la eta frand­emulino ekscesis en la urbo hodiaª?

          NORA            Ne, kial vi pensas tiel?

          HELMER       Ãu eble la frandemulineto vere ne faris krom­viziton al la sukera¢isto?

          NORA            Ne, mi certigas al vi, Torvald -

          HELMER       Ne lipis iom da konfita¢o?

          NORA            Ne, tute ne.

          HELMER       E¤ ne gustumis makronon aª du?

          NORA                        Ne, Torvald, mi vere certigas al vi -

          HELMER       Nu, nu, nu; kompreneble mi nur Ùercas -

          NORA            (iras al la dekstra tablo)            Mi vere ne ekpensus agi kontraªe al vi.

          HELMER       Ne, mi scias ja tion; kaj vi ja promesis al mi -.             (proksimißas)  Nu, tenu viajn etajn Julsekretojn por vi mem, mia kara Nora. Ili certe malkaÙißos en la vespero ¤e la eklum­igita Jularbo.

          NORA            Ãu vi memoris inviti doktoron Rank ?

          HELMER       Ne. Sed ne estas necese; estas ja memkompreneble, ke li manßos kune kun ni. Cetere mi invitos lin, kiam li alvenos  antaªtag­meze. Bonan vinon mi mendis. Nora, vi ne povas imagi kiom mi antaªßuas la vesperon.

          NORA            Ankaª mi. Kaj kiom la infanoj ßojegos, Torvald.

          HELMER       Ho, estas grandioze pripensi, ke oni havas sekuran, solidan oficon; ke oni havas abundan enspezon. Estas ßuiga penso, ¤u ne?

          NORA            Ho jes, estas mirinde!

          HELMER       Ãu vi memoras pasintan Julon? Dum tutaj tri semajnoj antaªe vi enfermis vin en via ¤ambro ¤iun vesperon ßis malfrue post meznokto por fari florojn por la Jularbo kaj ¤iujn aliajn mirinda¢ojn, per kiuj vi volis surprizi nin. Hu, estis la plej enuiga tempo, kiun mi iam travivis.

          NORA            Kontraªe mi tute ne enuis.

          HELMER       (ridetante)        Sed la rezulto estis milde dirite iom modesta, Nora.

          NORA                        Nu, nu; jen vi denove incitetas min pri tio. Ãu mi kulpus pri tio, ke la kato envenis kaj disÙiris ¤ion?

          HELMER       Certe ne, mia kompatinda Nonja. Vi plej volonte emis ßojigi nin ¤iujn, kaj tio estas la ¤efa afero. Sed estas bone, ke tiu tempo de malri¤eco estas pasinta.

          NORA            Ho jes, estas vere ßojige.

          HELMER       Nun mi ne bezonas sidi ¤i tie sola kaj enui; kaj vi ne bezonas turmenti viajn benitajn okulojn kaj viajn etajn, delikatajn manojn -

          NORA            (manklakas)      Ne, ¤u ne, Torvald, tion ni ne plu bezonas? Ho kiel mirinde bone estas tion aªdi!    (prenas lian brakon)           Nun mi konfidu al vi kiel mi intencas ¤ion aranßi, Torvald. Tuj post la Jultagoj -       (oni sonorigas)               Ha! sonoras ! (ordigas iom en la sid¤ambro)             Iu venos. Nu do, ¤agrene!

          HELMER       Por vizitoj mi ne estas hejme; memoru tion.

          ÃAMBRISTINO        (¤e la enireja pordo)      Sinjorino, venas fremda virino -

          NORA            Enlasu Ùin.

          ÃAMBRISTINO         (al Helmer)     Kaj la doktoro venis samtempe.

          HELMER       Li iris rekte en mian ¤ambron, ¤u?

          ÃAMBRISTINO    Jes, li tien iris.

 

(Helmer iras en sian ¤ambron. La ¤ambristino enlasas sinjor­inon Linde, kiu estas vojaßvestita, kaj fermas post Ùi)

 

          LINDE            (sinßena kaj iom hezitanta)      Bonan tagon, Nora.

          NORA            (necerta)          Bonan tagon -

          LINDE            Vi eble ne rekonas min.

          NORA            Ne; mi ne scias - nu jes, Ùajnas al mi -             (ekkrias)          Sed? -  Kristine? Ãu efektive estas vi?

          LINDE            Jes, estas mi.

          NORA            Kristine! Kaj mi kiu ne rekonis vin! Sed kiel do povis mi -?  (iom malrapide)          
Kiom vi aliißis, Kristine!

          LINDE            Jes, verÙajne - aliißis. Dum naª - dek longaj jaroj -    

          NORA            Ãu pasis tiom da tempo post kiam ni vidis unu la alian? Jes, vere ja estas. Ho, la ok lastaj jaroj estis feli¤ega tempo, kredu. Kaj jen vi do venis ¤i tien en la urbon? Faris la longan vojaßon dumvintre. Brava vi estas.

          LINDE            Mi ¢us venis per la vaporÙipo matene.

          NORA            Por amuzißi dum la Julsemajno, kompreneble. Ho, kiom ßuige! Jes, amuzißi, tion ni vere faru. Sed deprenu viajn super­vest­ojn. Vi ne frostas, ¤u?     (helpas Ùin)
Jen; nun ni sidigu nin agrable tie apud la forno. Ne, ne; tien en la brak­seßon! En la balanca seßo mi volas sidi.      (prenas Ùiajn manojn)    Jes nun vi ree havas vian antaªan vizaßon; estis nur en la unua momento -. Iom pli pala vi farißis, Kristine, - kaj eble iom pli malgrasa.

          LINDE            Kaj multe, multe pli maljuna, Nora.

          NORA                        Jes, eble iomete pli maljuna, iometete; tute ne multe. (haltas subite; serioze)            
Ho, sed mi senpripensa homo, kiu sidas babilante! Dol¤a, benita Kristine, ¤u vi povas pardoni min?

          LINDE            Pri kio vi pensas, Nora?

          NORA                        (malrapide)      Kompatinda Kristine, vi ja farißis vidvino.

          LINDE            Jes, antaª tri jaroj.

          NORA                        Ho, mi tion ja sciis; mi legis pri tio en la gazetoj. Ho, Kristine, kredu min; tiam mi ofte intencis skribi al vi; sed ¤iam mi prokrastis, kaj ¤iam io intervenis.

          LINDE            Kara Nora, tion mi bone komprenas.

          NORA            Estis ja malafable miaflanke, Kristine. Ho, kompatinda vi!  Kiom vi travivis. - Kaj li neniom postlasis por vin vivteni?

          LINDE            Neniom.

          NORA                        Kaj neniujn infanojn?

          LINDE            Neniujn.

          NORA                        Do vere nenion?

          LINDE            E¤ ne aflikton aª sopiron kiel etan konsolon.

          NORA            (rigardas Ùin dubeme) Tamen, Kristine, kiel tio eblas?

          LINDE            (ridetas afliktite, kaj tuÙas Ùiajn harojn)             Nu, tio foje okazas, Nora.

          NORA            Tute sola. Kiom terure peze por vi. Mi havas tri dol¤ajn infanojn. Sed nun vi ne povas vidi ilin, ¤ar ili eliris kun la vartistino. Tamen, rakontu nun al mi, ¤ion -

          LINDE            Ne, ne, ne, prefere rakontu vi.     

          NORA            Ne, vi komencu. Hodiaª mi ne volas esti egoisto. Hodiaª mi volas pensi nur pri viaj aferoj. Tamen unu nova¢on mi devas diri al vi. Ãu vi scias pri la granda feli¤o, kiu okazis al ni laste?

          LINDE            Ne. Kaj kiu?

          NORA            Pensu, mia edzo nomißis direktoro de la Akcio­banko!

          LINDE            Via edzo? Ho kia Ùanco - !

          NORA                        Jes ja, ega! Nur esti advokato, tio ja ne estas firma vivtenado, precipe kiam oni ne volas okupi sin pri aliaj aferoj ol tiuj, kiuj estas honestaj kaj bontonaj. Kaj kompreneble Torvald neniam volis; kaj pri tio mi tute samopinias kun li. Ho, imagu kiom ni ßojas! Li ekfunkcios en la banko jam de novjaro, kaj tiam li ricevos grandan salajron kaj multajn procentojn. De nun ni povas vivi tute alimaniere ol antaªe, -  ßuste kiel ni deziras. Ho, Kristine, kiom mi sentas min Ùveba kaj feli¤a!  Ãar estas ja ßuige havi multe da mono kaj ne bezoni maltrankvilißi. Ãu ne?

          LINDE            Jes almenaª estus kontentige havi por la neces­a¢oj.

          NORA                        Ne, ne nur la necesan, sed ege, ege multe da mono!

          LINDE            (ridetas)            Nora, Nora, ¤u vi ankoraª ne farißis saßa? Dum la lernojaroj vi estis malÙparulino.

          NORA                        (ridas mallaªte)            Jes, tion diras Torvald ankoraª.            (minacas per la fingro)             Sed "Nora, Nora" ne estas tiel stulta kiel vi pensas. -  Ho, ne estis ¤iam por ni tiel, ke mi povus malÙpari. Ambaª devis ni labori!

          LINDE            Ankaª vi?

          NORA                        Jes, pri malgrava¢oj;  pinglolaboro, kro¤ado, brodado kaj simile;        (aspekte ion aludante)   
kaj ankaª pri aliaj aferoj. Vi certe scias, ke Torvald forlasis la ministerion, kiam ni geedzißis? Ne estis Ùanco por promocio en lia oficejo, kaj li ja devis enspezi pli da mono ol antaªe. Sed la unuan jaron li trostre¤is sin tiel terure. Li devis ja ser¤i ¤iajn kromen­spezojn, kiel vi certe povas kompreni, kaj labori de frue ßis malfrue. Sed tion li ne eltenis, kaj li farißis morte malsana. Kaj jen la kuracistoj deklaris, ke necesas por li iri suden.

          LINDE            Jes, vi restis en Italujo tutan jaron?

          NORA                        Vere jes, sed ne estis facile forvojaßi, kredu min. Ivar estis tiam ¢us naskita. Foriri ni tamen devis, kompreneble. Ho, estis mirinde ßuiga vojaßo. Kaj ßi savis la vivon de Torvald. Sed kostis tre multe da mono, Kristine.

          LINDE            Tion mi ja komprenas.

          NORA            Mil ducent talerojn ßi kostis. Kvar mil okcent kronojn. Jen granda sumo.

          LINDE            Jes, sed en tiaj situacioj estas granda feli¤o, ke oni havas la monon.

          NORA            Jes, sciu, ni ricevis la sumon de pa¤jo.

          LINDE            Nu, tiel. Estis ja je tiu tempo ke via patro mortis, mi kredas.

          NORA                        Jes, Kristine. Kaj pensu, mi ne povis iri al li por lin varti. Ãiun tagon mi atendadis, ke eta Ivar venos en la mondon. Kaj mi ankaª devis varti mian malfeli¤an, morte malsanan Torvald. Mia kara bona pa¤jo! Mi ne plu vidis lin, Kristine. Estas la plej peza traviva¢o, kiun mi spertis, post kiam mi edzinißis.

          LINDE            Mi scias, ke vi multe amis lin. Sed jen vi do iris al Italujo?

          NORA            Jes, ni havis ja la monon; kaj la kuracistoj urßis nin. Do, ni forvojaßis unu monaton poste.

          LINDE            Kaj via edzo revenis tute sana?

          NORA            Sana kiel fiÙo!

          LINDE            Sed  -  la doktoro?

          NORA            Kiel?

          LINDE            £ajnas al mi, ke la ¤ambristino diris, ke estas la doktoro, tiu sinjoro, kiu alvenis samtempe kun mi.

          NORA            Nu! Tiu estas doktoro Rank; sed li ne venas por viziti pacienton; estas nia plej intima amiko, kaj li vizitas nin almenaª unu fojon tage. Ne, malsana Torvald ne estis post tiam, e¤ ne horon. Kaj la infanoj estas sanaj, kiel ankaª mi.       (eksaltas kaj manfrapas)            
Ho Dio, ho Dio, Kristine, estas vere mirinde vivi kaj esti feli¤a! - -. Sed fi, estas abomene miaflanke -; mi ja nur priparolas miajn proprajn aferojn.          (eksidas sur skabelon tute apud Ùi kaj metas la brakojn sur Ùian genuon)        Ho, ne koleru kontraª mi! - Diru, ¤u efektive estas vero, ke vi ne amis vian edzon?
Kial vi do akceptis lin?

          LINDE            Mia patrino ankoraª vivis; sed Ùi kuÙis senhelpe malsana en la lito. Kaj mi devis ankaª zorgi pri miaj du pli junaj fratoj. Mi ne trovis, ke estas saße rifuzi lian edziß­peton.

          NORA                        Ne, ne; eble vi pravas. Do tiam li estis ri¤a?

          LINDE            Li estis sufi¤e bonhava, mi opinias. Sed estis ne sekuraj aferoj, Nora. Kiam li mortis, ¤io perdißis, kaj nenio restis.

          NORA                        Kaj poste -?

          LINDE            Nu, mi devis iel trabati min pere de eta komerco kaj mal­granda lernejo, kaj kion mi krome povis elpensi. La lastaj tri jaroj por mi estis seninterrompa, senripoza labortago. Nun ßi atingis finon, Nora. Mia kompatinda patrino ne plu bezonas min, ¤ar Ùi forpasis. Kaj nek la knaboj; ili havas oficojn kaj povas zorgi pri si mem.

          NORA            Kiom vi devas senti vin senÙar-

          LINDE            Ho ne! - nur tiom senmezure superflua. Neniun por kiu plu vivi.       (ekstaras malkviete) 
Tial mi ne plu eltenis en tiu solecejo. En ¤i tiu urbo certe estas pli da eblecoj trovi ion, kio povas absorbi min kaj okupi miajn pensojn. Mi dezirus esti tiom feli¤a, ke mi trovus daªran oficon, iun oficejan laboron -

          NORA            Tamen, Kristine, tio estas terure stre¤a, kaj vi aspektas sufi¤e stre¤ita antaªe. Estus pli bone por vi veni al iu banloko.

          LINDE            (iras al la fenestro)       Mi ne havas pa¤jon, kiu povus doni al mi vojaßmonon, Nora.

          NORA            (ekstaras)           Ho, ne koleru kontraª mi.

          LINDE            (pli proksime)              Kara Nora, nun vi ne koleru kontraª mi. La plej malbona en situacio kia la mia, estas ke ßi kaªzas tiom da amareco en la animo. Oni havas neniun por kiu labori; sed tamen oni devas eltrovi eblecojn ¤iuloke. Oni devas ja vivi; kaj sekve oni farißas egoisto. Kiam vi rakontis pri la feli¤a Ùanßo en via situacio - kredu - mi ne tiom ßojißis pro vi, kiom pro mi mem.

          NORA            Kiel tio? Ho, nun mi komprenas. Vi opinias, ke eble Torvald povus fari ion por vi.

          LINDE            Jes, tion mi pensis.

          NORA            Li faru, Kristine. Lasu tion al mi; mi enkondukos la aferon tiel lerte, lerte, eltrovos ion afablan, kion li multe Ùatas. Ho, mi tre Ùatus esti helpa al vi.

          LINDE            Kiel afabla vi estas, Nora, ke vi tiom fervoras por mia afero, -  duoble afable de vi, kiu mem spertis tiom malmulte de la elprovoj kaj problemoj de la vivo.

          NORA            Mi - ? Mi spertis malmulte, - ?

          LINDE            (ridetante)        Nu Dio mia, tiometan pinglolaboron kaj tia¢ojn - . Vi estas infano, Nora.

          NORA            (rektigas la kapon kaj iras plankmezen)           Tion vi ne diru tiel arogante.

          LINDE            Nu - ?

          NORA            Vi estas egala al la aliaj. Vi ¤iuj opinias, ke mi taªgas al nenio grava -

          LINDE            Nu, nu -

          NORA            - ke mi elprovis nenion en ¤i tiu malfacila mondo.

          LINDE            Kara Nora, vi ja ¢us rakontis al mi ¤iujn viajn traviv­a¢ojn.

          NORA            Pa, - tiujn bagatelojn! (mallaªte)        Mi ne rakontis pri mia granda ago.

          LINDE            Kiu granda ago? Al kio vi aludas?

          NORA            Vi ignoras min tute, Kristine; sed tion vi ne devus fari. Vi fieras, ke vi laboris tiel stre¤e kaj longe por via patrino.

          LINDE            Mi vere neniun ignoras. Sed tio estas vero: mi estas fiera kaj ßoja, kiam mi pensas, ke eblißis al mi fari la lastan vivtempon de mia patrino tiel senzorga.

          NORA                        Kaj vi ankaª estas fiera, kiam vi pensas pri via helpo al viaj fratoj.

          LINDE            Mi trovas ke tion mi rajtas.

          NORA                        Tion ankaª mi trovas. Sed nun vi aªdu ion, Kristine. Ankaª mi havas kaªzon por esti fiera kaj ßoja.

          LINDE            Mi ne dubas. Sed al kio vi aludas?

          NORA            Parolu mallaªte. Se Torvald aªdus, jen imagu! Li devas por neniu prezo en la mondo -; neniu devas scii, Kristine; neniu krom vi.

          LINDE            Sed kio do estas?

          NORA            Venu ¤i tien     (tiras Ùin sur la sofon flanke de si)       Aªdu, -  ankaª mi havas kaªzon por esti fiera kaj ßoja. Estas mi, kiu savis la vivon de Torvald.

          LINDE            Savis - ? Kiel savis?

          NORA            Mi ja rakontis al vi pri la vojaßo al Italujo. Torvald ne travivus, se li ne estus veninta tien -

          LINDE            Jes ja, via patro donis al vi la necesan monon -

          NORA            (ridetas)           Jes, tion kredas Torvald kaj ¤iuj aliaj; sed -    

          LINDE            Sed - ?

          NORA            Pa¤jo donis al ni e¤ ne unu Ùilingon. Estis mi, kiu havigis al ni la monon.

          LINDE            Vi? La tutan grandan sumon?

          NORA                        Mil ducent talerojn. Kvar mil ok cent kronojn. Jen, kion vi diras?

          LINDE            Jes sed, Nora, kiel eblis? Ãu vi gajnis en la loterio?

          NORA                        (malestime)      En la loterio?               (siblas)             Kia lerteco estus tio?

          LINDE            Sed de kie vi ricevis ßin?

          NORA            (kantetas kaj ridetas mistere)    Hm; tra la la la!

          LINDE            Ãar pruntepreni vi ja ne povis.

          NORA            Nu? Kial ne?

          LINDE            Ne, edzino ne rajtas pruntepreni sen la konsento de la edzo. 

          NORA            (¢etskuas la kapon)       Nu, kiam estas edzino, kiu iom taªgas pri negocaj aferoj, - edzino kiu scias iom saße aranßi, kaj -

          LINDE            Sed Nora, mi tute ne komprenas -

          NORA            Vi tion ankaª ne bezonas. Eble mi ne prunteprenis la monon. Eblus havigi ßin alimaniere.
(¢etas sin malantaªen en la sofo)        Eble mi ricevis ßin de iu adoranto.
Kiam oni estas tiel alloga, kiel mi -

          LINDE            Facilanima vi estas.

          NORA                        Nun vi verÙajne estas senmezure scivolema, Kristine.

          LINDE            Jes, aªdu nun, kara Nora, - ¤u vi ne agis malpru­dente?­

          NORA            (eksidas rekte denove)   Ãu estas malprudente savi la vivon de sia edzo?

          LINDE            Mi opinias, ke estas malprudente, ke vi sen lia scio -

          NORA            Sed ßuste li devis ja nepre nenion scii! Je Dio, ¤u vi ne komprenas tion? Li e¤ ne devus scii kiom danßere estas pri si. Ja al mi la kuracistoj venis kaj diris, ke lia vivo estas en danßero; ke nenio alia povus savi lin krom restado en suda lando. Jen komprenu, ke unue mi devis provi palpe ser¤i la vojon. Mi prezentis al li kiel bone estus por mi kiel por aliaj junaj edzinoj vojaßi eksterlanden; mi ploris kaj petis; mi diris ke li absolute devus pripensi la cirkonstancojn en kiuj mi estas, kaj ke li devus esti ßentila kaj cedi al mi; kaj jen mi sugestis ke li povus pruntepreni sumon. Sed tiam li farißis preskaª kolera, Kristine. Li diris, ke mi estas facilanima, kaj ke estas lia devo kiel edzo ne cedi al tiaj kapricoj kaj ideoj - kiel li nomis ilin. Nu ja, mi pensis, savota vi estu; kaj tiam mi trovis rimedon -

          LINDE            Kaj via edzo, ¤u li ne sciißis de via patro, ke la mono ne venis de li?

          NORA            Ne, neniam. Pa¤jo mortis ßuste en tiuj tagoj. Mi intencis informi lin pri la afero kaj peti lin nenion malkaÙi. Sed ¤ar li kuÙis malsana -. Bedaªrinde, ne farißis necese.

          LINDE            Kaj vi neniam poste konfidis vin al via edzo?

          NORA                        Ne, pro ¤ielo! kiel vi povas pensi tion. Li, kiu estas tiom severa en tiu rilato. Kaj krome - Torvald, kun sia vira memkon­scio  - kiom ßene kaj humilige estus por li scii, ke li ion Ùuldus al mi. Tio tute misÙovus la rilaton inter ni; nia bela, feli¤a hejmo ne plu restus, kio ßi nun estas.

          LINDE            Kaj vi neniam informos lin?

          NORA            (pensema, duone ridetante)      Jes - iam eble; - post multaj jaroj, kiam mi ne plu estos tiel bela kiel nun. Ne ridu! Kompren­eble mi pensas: Kiam Torvald ne plu Ùatos min kiel nun; kiam li ne plu trovos plezuron rigardi min danci por li, ali­vesti min kaj deklami. Tiam estus bone havi ion rezerve  -            (inter­rompas) 
Pa, pa, pa.
Tiu tempo neniam venos. - Nu, kion vi diras pri mia granda sekreto, Kristine? Ãu ne ankaª mi taªgas por io? - Cetere sciu, ke tiu afero multe maltrankviligis min. Ne estis ¤iam facile por mi plenumi la devojn en ßusta tempo. Sciu ke en la mondo de negoco estas io, kio nomißas kvaronjaraj rentoj, kaj io kio nomißas partopago; kaj estas ¤iam malfacile trovi monon por ili. Sekve mi devis Ùpari tie kaj tie laª ebleco, kiel vi komprenas. El la sumo por mastrumado mi povis nenion flankenmeti, ¤ar Torvald devis ja bone vivi. La infanoj ne povis esti malbone vestitaj; kion mi ricevis por ili, mi opiniis, ke mi devas por ili uzi. La dol¤aj, benitaj etuloj!

          LINDE            Do vi rezignis pri viaj propraj bezona¢oj, kompatinda Nora?

          NORA                        Kompreneble. Mi ja estis la unua por tio. Ãiam kiam Torvald donis al mi monon por novaj roboj aª io simila, mi neniam uzis pli ol la duonon; a¤etis ¤iam la plej simplajn kaj malmultekostajn specojn. Dia beno estis, ke ¤io tiel bone konvenas al mi, tiel ke Torvald nenion observis. Sed estis al mi peze multajn fojojn, Kristine; ¤ar tamen estas agrable porti belajn vestojn. Ãu ne?

          LINDE            Ho jes, vere. 

          NORA            Nu, mi ja ankaª havis aliajn enspezfontojn. Lastan vintron mi sukcesis ricevi kopilaboron. Mi Ùlosis la pordon de mia ¤ambro, kaj ¤iun vesperon mi sidis skribante ßis malfrue en la nokto. Aj! Mi estis ofte laca, lacega. Sed tamen estis ege amuze tiel sidi laborante kaj gajni monon. Mi preskaª sentis min viro.

          LINDE            Sed kiom vi nun tiel povis repagi?

          NORA            Nu, tion mi ne povas ßuste diri. Sciu ke pri tiaj aferoj estas tre malfacile teni klaran superrigardon. Mi scias nur, ke mi pagis ¤iom, kiom mi povis alrasti. Multfoje mi ne vidis eliron.          (ridetas)  Tiam mi sidis ¤i tie revante, ke maljuna ri¤a sinjoro enamißis en mi -

          LINDE            Kio? Kiu sinjoro?

          NORA            Pa, pa! - ke jen li mortis, kaj kiam oni malfermis lian testamenton, oni legis tie grandlitere: "Mian monon la afabla sinjorino Nora Helmer tuj ekhavu kontante elpagata."

          LINDE            Sed kara Nora, - kia sinjoro tiu estas?

          NORA                        Bona Dio! Ãu vi ne komprenas? La maljuna sinjoro tute ne ekzistis; estis ja nur fantazio, pri kiu mi sidis ¤i tie revante ree kaj ree, kiam mi ne vidis eblecon ekhavi monon. Tamen estas indiferente; tiu maljuna, teda homo restu kie li estas; mi sopiras nek lin nek lian testamenton, ¤ar nun mi estas senzorga.              (eksaltas)  Ho Dio! Tamen estas ßuige pri tio pensi, Kristine! Senzorga! Povi esti senzorga, tute senzorga; povi ludi kaj danci kun la infanoj; povi ornami kaj beligi en la domo, ¤ion kiel Torvald Ùatas ßin! Kaj imagu, baldaª venos printempo kun vasta, blua ¤ielo. Kaj eble ni povos iom vojaßi. Eble mi revidos la maron.    Ho, jes, estas ja vere grandioze vivi kaj esti feli¤a.             (sonoras en la antaª¤ambro)

          LINDE            (ekstaras)         Oni sonorigas; eble pli bone ke mi foriru.

          NORA                       Ne, restu; eble neniu venas; estas por Torvald -

          ÃAMBRISTINO        (¤e la pordo)    Pardonu, snjorino, - estas sinjoro kiu deziras paroli kun la advokato.

          NORA            Kun la bankdirektoro, vi volas diri?

          ÃAMBRISTINO  Jes, kun la bankdirektoro; sed mi ne sciis - ¤ar la doktoro estas ja tie -

          NORA            Kiu sinjoro tiu estas?

          Juristo KROGSTAD                          (¤e la pordo)    Estas mi, sinjorino.

 

(Sinjorino Linde surprizißas, ekskuißas kaj turnas sin al la fenestro)

 

          NORA            (faras paÙon al li maltrankvilega; duon­vo¤e)  Vi? Kio estas? Pri kio volas vi paroli kun mia edzo?

          KROGSTAD              Bankaferoj - iel. Mi havas etan postenon en la Akcio­banko, kaj via edzo estu nun nia estro, oni diras -

          NORA            Do estas -

          KROGSTAD                          Nur sekaj bankaferoj, snjorino; tute nenio alia.

          NORA                        Nu, bonvolu eniri la oficejpordon.

 

(salutas indiferente, fermante la pordon de la antaª¤ambro; poste Ùi ordigas ion ¤e la forno)

 

          LINDE            Nora, - kiu estas tiu sinjoro?

          NORA            Estas juristo Krogstad.

          LINDE            Do vere estas li.

          NORA            Vi konas tiun homon?

          LINDE            Mi konis lin  -  antaª pluraj jaroj. Dum periodo li estis prokuristo en nia distrikto.

          NORA            Jes, li ja estis.

          LINDE            Kiom li Ùanßißis.

          NORA            Li travivis malfeli¤an edzecon.

          LINDE            Nun li ja estas vidvo.

          NORA            Kun multaj infanoj. Jen, fine ekflamas en la forno.

 

(£i fermas la pordon de la forno, kaj Ùovas la balancan seßon iom flanken)

 

          LINDE            Li agadas en multspecaj negocoj, oni diras?

          NORA                        Ãu? Povas esti; mi tute ne scias - . Sed ni ne pensu pri negocaj aferoj. Estas tiel tede.

 

(Doktoro Rank venas el la oficejo de Helmer)

 

          RANK                        (enirante, parolante al Helmer)            Ne, ne; mi ne volas ßeni; prefere mi eniru al via edzino. (fermas la pordon kaj rimarkas sinjorinon Linde)                       Pardonu, eble mi ßenos ankaª tie ¤i. 

          NORA                        Neniel.             (prezentas)       Doktoro Rank. Sinjorino Linde.

          RANK            Nu tiel. Nomo, kiun oni ofte aªdas en ¤i tiu hejmo.   Mi kredas ke mi preterpasis vin, Sinjorino, en la Ùtuparo, kiam mi venis.

          LINDE            Jes; mi supreniras malrapide; mi ne bone eltenas.

          RANK            Aha, iom kaduka interne?

          LINDE            Prefere trostre¤ita.

          RANK            Nenio alia? Do vi certe venis al la urbo por iom ripozi en la multaj festenoj?

          LINDE            Mi venis por trovi laboron.

          RANK            Ãu tio estu efika rimedo kontraª troa stre¤o?

          LINDE            Oni devas vivi, sinjoro doktoro.

          RANK                        Jes, estas ja ßenerala opinio, ke estas tiom necese.

          NORA            Ho, ne troigu, doktoro Rank, - ankaª vi volas tamen vivi.

          RANK                        Certe jes, mi volas. Tiel mizera kiel mi estas, mi tamen deziras subißi plej longe la torturon. Estas same pri ¤iuj miaj pacientoj. Kaj tiel estas ankaª  pri la morale infektitaj. Ïuste nun estas unu tia morale malsanuleja kandidato ¤e Helmer -      

          LINDE            (mallaªte)        Aj!

          NORA            Al kiu vi aludas?

          RANK            Nu, estas iu juristo Krogstad, homo pri kiu vi nenion scias. Difektißis liaj karakterradikoj, Sinjorino. Sed e¤ li, kvazaª estus gravege, komencis paroli pri la neceso vivi.

          NORA                        Eh, pri kio volis li paroli kun Torvald?

          RANK            Vere mi ne scias; mi aªdis nur, ke estas io pri la Akciobanko.

          NORA                        Mi ne sciis ke Krog -, ke tiu juristo Krogstad havas rilaton kun la Akciobanko.

          RANK            Sed jes, li estas iel dungita tie.             (al sinjorino Linde)      Mi ne scias, ¤u oni ankaª en via distrikto havas tiajn homojn, kiuj anhelante ¤irkaªkuras por elflari moralan putr­adon, kaj poste enmetigi la koncernaton por observado en iun avantaßan oficon. La sanaj devas rezignacie stari ekstere.

          LINDE            Estas ja la malsanaj, kiuj pleje bezonas lokon interne.

          RANK                        (Ùultrotiras)      Jen ßuste tio. Estas tiu konsi­dero, kiu faras el nia socio malsanulejon.

          NORA            (en siaj propraj pensoj; ekridas kaj frapas la manojn)

          RANK                        Kial vi ridas pri tio? Ãu vi funde scias kio estas la socio?

          NORA            Ãu mi zorgu pri tiu teda socio? Mi ridis pri io tute alia, - io ege amuza. -  Diru, doktoro Rank, - ¤iuj kiuj nun estas dungitaj en la Akciobanko, estos nun dependaj de Torvald, ¤u ne?

          RANK            Do estas tio, kion vi trovas tiom ege amuza?

          NORA                        (ridetas kaj kantetas)     Lasu al mi pri tio! Lasu al mi pri tio!              (paÙas tien kaj reen sur la planko)          Jes, vere estas ege amuze pensi, ke ni - ke Torvald ekhavis tiom da influo sur multajn homojn.   (elprenas la saketon el la poÙo)            Doktoro Rank, bonvolu etan makronon.

          RANK                        Jen, jen; makronojn. Mi kredis, ke tiuj estas malperme­sitaj varoj ¤i tie.

          NORA                        Jes, sed tiuj estas kelkaj, kiujn Kristine donis al mi.

          LINDE            Kio? Mi - ?

          NORA            Nu, nu, nu; ne timißu. Vi ne povis scii, ke Torvald malpermesis tia¢ojn. Sciu ke li timas, ke ili malbeligos miajn dentojn. Sed pa, - unu fojon -! Ãu ne, doktoro Rank? Bonvolu!        (metas en lian buÙon makronon)          Kaj ankaª vi, Kristine. Kaj ankaª mi havu unu; nur etetan - aª eble du.              (denove marÙas)         
Jes, nun vere mi estas senmezure feli¤a. Nun restas nur io sola, kion mi ege dezirus fari.

          RANK                        Nu? Kaj kio estas tio?

          NORA                        Estas io, kion mi ege Ùatus diri, kun Torvald aªskul­tanta. 

          RANK            Kaj kial vi do ne povas tion diri?

          NORA            Ne, mi ne kuraßas, ¤ar estas tro malbela.

          LINDE            Malbela?

          RANK            Nu ja, sekve ne estas konsilinde. Sed al ni vi ja povas -.  Kio do estas tio, kion vi tiom ege Ùatus diri kun Helmer aªskultanta?

          NORA                        Mi treege Ùatus diri: Diablo prenu!

          RANK            Vi estas freneza!

          LINDE            Sed Dio gardu, Nora - !

          RANK            Diru. Jen li estas.

          NORA                        (kaÙas la saketon)        Ts, ts, ts.

 

(Helmer kun surtuto sur la brako kaj ¤apelo en la mano venas el sia ¤ambro)

 

          NORA                        (al li renkonte)             Nu, kara Torvald, vi liberißis de li?

          HELMER       Jes, nun li foriris.

          NORA            Permesu ke mi prezentu: Estas Kristine, kiu venis al la urbo.

          HELMER       Kristine - ? Pardonu, sed mi ne scias -

          NORA            Sinjorino Linde, kara Torvald, sinjorino Kristine Linde.

          HELMER       Ah tiel. Supozeble infanjara amikino de mia edzino?

          LINDE            Jes, ni konis unu la alian en pli fruaj tagoj.

          NORA            Kaj pensu, Ùi faris la longan vojaßon por paroli kun vi.

          HELMER       Kion tio signifas?

          LINDE            Nu, ne ßuste -

          NORA                        Kristine estas tiomege lerta pri oficejlaboro, kaj nun Ùi tre deziras veni sub gvidado de sperta estro kaj plivast­igi siajn sciojn  -

          HELMER       Tre prudente, sinjorino.

          NORA            Kaj kiam Ùi aªdis, ke vi farißis bank­direktoro  -  venis telegramo pri tio - Ùi laªeble rapide vojaßis ¤i tien  kaj -. Ãu ne, Torvald, pro mi vi povas ion fari por Kristine? Ãu?

          HELMER       Ja, vere tio ne estas neebla. Sinjorino estas supozeble vidvino?

          LINDE            Jes.

          HELMER       Kaj praktikis oficejlaboron?

          LINDE            Jes konsiderinde.

          HELMER       Nu, do estas verÙajne ke mi povas vin enoficigi -       

          NORA                        (manklakas)                  Jen, vidu; vidu!    

          HELMER       Vi venis en bonÙanca momento, sinjorino -

          LINDE            Ho, kiel mi danku vin - ?

          HELMER       Ne dankinde.  (surprenas la surtuton)              Sed hodiaª vi devas pardoni min -

          RANK                        Atendu; mi vin akompanos.                (ser¤as sian pelton en la antaª¤ambro kaj varmigas ßin apud la forno)

          NORA                        Ne forestu longe, kara Torvald.

          HELMER       Eble unu horon, ne pli.

          NORA            Ãu ankaª vi foriros, Kristine?

          LINDE            (surmetas la supervestojn)       Jes, nun mi devas eliri por ser¤i ¤ambron.

          HELMER       Do eble mi akompanu vin en la strato?

          NORA            (helpas Ùin)      Bedaªrinde ke ni loßas tiel malvaste; sed neeblas -

          LINDE            Ho, pri kio vi pensas! Adiaª, kara Nora, kaj multajn dankojn.

          NORA                        Ïis revido. Kaj en la vespero vi  revenos, kompreneble. Kaj ankaª vi, doktoro Rank. Nu? Se vi bonfartos? Ja certe vi bonfartos; envolvu vin sufi¤e.

 

(Foriro tra la antaª¤ambro, dum ili interparoladas. Oni aªdas vo¤ojn de infanoj ekstere en la Ùtuparo.)

 

          NORA                        Jen ili! Jen ili estas!

 

(£i alkuras por malfermi. La vartistino Anne-Marie venas kun la infanoj)

 

          NORA                        Envenu; envenu!         (klinas sin kaj kisas ilin)          Ho, vi dol¤aj, benitaj - ! Rigardu ilin, Kristine! Ãu ili ne estas amindaj!

          RANK            Ne babiladu ¤i tie en la trablovo!

          HELMER       Venu, sinjorino Linde; nun estos elteneble nur por patrin­oj.

 

(Doktoro Rank, Helmer kaj sinjorino Linde malsupreniras la Ùtuparon; la vartistino eniras la ¤ambron kun la infanoj. Ankaª Nora, fermante la pordon de la antaª¤ambro.)

 

          NORA                        Kiel viglaj kaj sanaspektaj vi estas. Kaj jen kiel rußaj viaj vangoj! Kiel pomoj kaj rozoj. 
(La infanoj parolas vigle samtempe kun Ùi)               Kaj vi tre amuzißis? Bonege. Ãu do; vi tiris Emmy kaj Bob sur la lußo? Kaj samtempe! Jen kia forta knabo vi estas, Ivar. Ho, lasu min teni Ùin iomete, Anne-Marie. Mia dol¤a eta pupinfano!       (prenas la plej malgrandan de la vartist­ino kaj dancas kun Ùi)    Jes, jes, panjo dancos ankaª kun Bob. Kion? Vi ¢etis neßbulojn? Ho, tie mi dezirus parto­preni! Ne ne, Anne-Marie. Mi mem senvestigos ilin. Lasu min fari; estas tiom amuze. Eniru dume; vi aspektas frostotreme. Varma kafo por vi staras sur la forno.

 

(La vartistino eniras la maldekstran ¤ambron. Nora deprenas la supervestojn de la infanoj kaj ¢etas ilin tien kaj tien, lasante ilin rakontadi superkriante unu la alian.)

 

          NORA                        Oj? Granda hundo, kiu kuris post vin? Sed ßi ne mordis? Ne, hundoj ne mordas etajn, dol¤ajn pupinfanojn. Ne enrigardu la paketojn, Ivar! Kio estas? Ja, tion vi volus scii. Ho ne! Ho ne! Estas io terura. Nu? Ãu ni ludu? Kion ni ludu? KaÙludon? Jes, ni kaÙludu. Bob sin kaÙu la unua. Mi? Do mi kaÙu min la unua.

 

(Ili ludas dum rido kaj ßojkrioj en la sid¤ambro kaj la apuda ¤ambro dekstre. Fine Nora kaÙas sin sub la tablo; la infanoj enkuras, ser¤as, sed ne trovas Ùin, aªdas Ùian sufokitan ridon, kuras al la tablo, levas la tukon, ekvidas Ùin. Bruega ßojo. £i elrampas kaj Ùajnigas timigi ilin. Novaj ßojkrioj. Dume iu frapis la enirpordon; neniu tion rimarkis. Iu malfermas la pordon duone, kaj juristo Krogstad aperas; li iom atendas; la ludo daªras)

 

          KROGSTAD  Pardonu, sinjorino Helmer -

          NORA            (sufokata ekkrio; turnas sin kaj eksaltas duone supren)           Ho, kion vi volas?

          KROGSTAD  Pardonu; la ekstera pordo estis nur duone fermita; iu estas forgesinta fermi ßin -

          NORA            (ekstaras)         Mia edzo ne estas hejme, sinjoro Krogstad.   

          KROGSTAD  Tion mi scias.

          NORA                        Nu - kion vi do volas?

          KROGSTAD  Paroli kelkajn vortojn kun vi.

          NORA            Kun - ?            (al la infanoj, mallaªte)            Eniru al Anne-Marie.  Kion?  Ne, la fremda viro ne volas ion malbonan fari al panjo. Ni denove ludos post kiam li foriris.                 (£i kondukas la infanojn en la maldekstran ¤ambron kaj fermas la pordon mal­antaª ili)

          NORA            (maltrankvila, atentema)          Vi volas paroli kun mi?

          KROGSTAD  Jes, mi volas.

          NORA            Hodiaª - ? Sed ankoraª ne estas la unua en la monato.          

          KROGSTAD  Ne, sed estas Julvespero. Dependas de vi kian Julple­zuron vi havos.

          NORA            Kion vi volas? Mi tute ne povas hodiaª -

          KROGSTAD  Pri tio ni ßis plue ne parolu. Estas io alia. Mi esperas, ke vi havas liberan momenton?

          NORA            Jes, jes certe mi havas, kvankam -

          KROGSTAD  Bone. Mi sidis en la restoracio de Olsen kaj vidis vian edzon malsupreniri la straton -

          NORA            Nu ja -

          KROGSTAD  - kun virino.

          NORA            Kaj kio pri tio?

          KROGSTAD  Pardonu, ke mi demandas: Ãu ne tiu virino estas sinjorino Linde?

          NORA            Jes.

          KROGSTAD  ¥us veninta urben?

          NORA            Jes, hodiaª.

          KROGSTAD  £i estas ja via bona amikino?

          NORA            Jes, Ùi estas. Sed mi ne komprenas -

          KROGSTAD  Ankaª mi iam konis Ùin.

          NORA            Mi scias.

          KROGSTAD  Ehe? Vi scias pri tiu afero. Tion mi pensis. Do, permesu ke mi vin demandu rekte: Ãu sinjorino Linde ricevos postenon en la Akciobanko?

          NORA            Kial vi povas permesi al vi pridemandi min, sinjoro Krogstad, vi, kiu estas unu el la subuloj de mia edzo? Sed ¤ar vi deman­das, mi sciigu vin: Jes, sinjorino Linde estos dungata. Kaj estas mi, kiu pledis por Ùi, sinjoro Krogstad. Do nun vi scias.

          KROGSTAD  Mi do kalkulis ßuste.

          NORA                        (iom paÙadas sur la planko)      Hm, oni havas ja iometan influon, mi supozas. Kvankam oni estas virino, tio ne signifas, ke -  Kiam oni staras en subula rilato, sinjoro Krogstad, oni devus vere esti singarda kaj ne ofendi iun, kiu - eh -

          KROGSTAD  - kiu havas influon?

          NORA            Jes ßuste.

          KROGSTAD  (Ùanßas tonon)             Sinjorino Helmer, bonvolu uzi vian influon por mi.

          NORA            Kion do? Al kio vi celas?

          KROGSTAD  Bonvolu prizorgi, ke mi gardu mian sub­alternan postenon en la banko.

          NORA            Kion tio signifu? Kiu intencas preni de vi vian postenon?

          KROGTAD    Ho, vi ne bezonas ludi nescion antaª mi. Mi bone komprenas, ke ne estos agrable por via amikino riski renkonti min; kaj nun mi ankaª komprenas, kiun mi danku por la decido forpeli min.

          NORA            Sed mi certigas -

          KROGSTAD  Nu jes, jes, rekte dirite: estas ankoraª tempo, kaj mi konsilas al vi, ke vi uzu vian influon por tion malhelpi.

          NORA            Sed, sinjoro Krogstad, mi tute neniun influon havas.

          KROGSTAD  Vere ne? £ajnas al mi, ke vi mem ¢us diris - 

          NORA                        Kompreneble tio ne signifus tion  -. Mi! Kiel vi kredas, ke mi havus tian influon sur mia edzo?

          KROGSTAD  He, mi konas vian edzon de la studentotagoj. Mi pensas ke la sinjoro bankdirektoro ne estas pli firma ol aliaj edzoj.

          NORA            Se vi parolas malestime pri mia edzo, mi montros al vi la pordon.

          KROGSTAD  Sinjorino estas kuraßa.

          NORA                        Mi ne plu timas vin. Post novjartago mi baldaª liberißos el la afero.

          KROGSTAD                          (pli sinrega)     Aªskultu nun, Sinjorino. Se farißos necese, mi batalos kvazaª por la vivo, por gardi tiun mian etan oficon en la banko.

          NORA            Jes, aspektas ja tiel.

          KROGSTAD  Ne estas nur por la enspezo; tiu e¤ plej malmulte gravas. Sed estas io alia -. Do, mi klarigu! Estas jena afero: Vi kompreneble scias same bone kiel ¤iuj aliaj, ke mi antaª kelkaj jaroj farißis kulpa pri ago malprudenta.

          NORA                        Mi kredas, ke mi ion tian aªdis.

          KROGSTAD  Ne farißis proceso; tamen tuj ¤iuj vojoj barißis por mi. Sekve mi komencis tiajn negocojn, pri kiuj vi scias. Al io mi devis kro¤i min; kaj mi rajtas diri, ke mi ne estas el la plej malbonaj. Sed nun mi devas liberigi min el tio. Miaj filoj kreskas; pro ili mi devas kiel eble regajni civitanan estimon. Tiu ofico en la banko estas kvazaª la unua Ùtupo por mi. Kaj nun via edzo volas piedfrapi min for de la Ùtuparo, tiel ke mi ree staru en la koto.

          NORA            Sed pro Dio, sinjoro Krogstad, mi tute ne kapablas helpi vin.

          KROGSTAD Estas tial, ke vi ne volas; sed mi havas rimedojn por vin devigi.

          NORA            Vi ne intencas diri al mia edzo, ¤u? ke mi Ùuldas monon al vi?

          KROGSTAD  Hm, se mi tamen al li dirus?

          NORA                        Estus de vi fia ago.       (plorsingulte)              Tiun sekreton, kiu estas mia feli¤o kaj fiero, tiun li ekscius en tia abomena kaj plumpa maniero, - ekscius ßin de vi. Vi ¢etus min en terurajn mal­agrabla¢ojn  -

          KROGSTAD  Nur malagrabla¢ojn?

          NORA            (impete)           Sed nur faru; estos plej fatale por vi mem; ¤ar tiam mia edzo vere vidos, kia malbona homo vi estas, kaj tiam vi tute ne konservos vian oficon.

          KROGSTAD  Mi demandis, ¤u estas nur familiaj malagrabl­a¢oj, kiujn vi timas?

          NORA            Se mia edzo ekscios, kompreneble li tuj pagos la reston; kaj poste ni havos neniun rilaton al vi.

          KROGSTAD  (paÙon pli proksimen)             Aªskultu, sinjorino Helmer; - aª via memorkapablo estas iom malforta, aª vi ne bone kom­prenas negocajn aferojn. Mi vidas, ke mi devas orientigi vin iom pli bone pri la afero.

          NORA            Kiel do?

          KROGSTAD  Kiam via edzo estis malsana, vi venis al mi por prunte­preni mil ducent talerojn.

          NORA            Mi sciis pri neniu alia.

          KROGSTAD  Mi promesis havigi al vi la sumon -

          NORA            Vi ja faris.

          KROGSTAD  Mi promesis havigi al vi la sumon sub certaj kon­di¤oj.  Vi estis tiam tiel okupata pri la malsano de via edzo, kaj tiom febre ser¤is vojaßmonon, ke vi, mi kredas, ne klare pensis pri akcesoraj cirkonstancoj. Tial ne estas malutile veki vian memoron. Do; mi promesis havigi al vi la monon kontraª Ùuld­atesto, kiun mi redaktis.

          NORA            Jes, kaj kiun mi subskribis.      

          KROGSTAD  Bone. Sed sube mi skribis kelkajn liniojn, laª kiuj via patro garantiis por la Ùuldo. Tiujn liniojn via patro devus subskribi.

          NORA            Devus -? Li ja subskribis.

          KROGSTAD  Mi metis la daton en blanko; tio signifis, ke via patro skribu mem la daton, kiam li subskribis la paperon. Ãu sinjorino memoras tion?

          NORA            Jes, mi opinias -

          KROGSTAD  Mi transdonis al vi la Ùuldateston, por ke vi sendu ßin perpoÙte al via patro. Vi memoras, ¤u ne?

          NORA            Jes.

          KROGSTAD  Kaj tion vi kompreneble tuj faris; ¤ar jam post kvin aª ses tagoj vi transdonis al mi la ateston kun la sub­skribo de via patro. Kaj mi elpagis al vi la sumon.

          NORA                        Nu ja; ¤u mi ne repagis la partojn regule?

          KROGSTAD  Jes, sufi¤e, jes. Sed por reveni al tio, kion ni priparolis, - estis ja zorgoplena tempo por vi tiam, sinjorino?

          NORA            Jes, vere estis.

          KROGSTAD  Via patro kuÙis tre malsana, mi kredas.

          NORA            Estis ¤e la fino.

          KROGSTAD  Mortis baldaª poste.

          NORA            Jes.

          KROGSTAD  Diru al mi, sinjorino Helmer, ¤u vi eble memoras la tagon kiam via patro mortis? Kiun tagon en la monato, mi volas diri.

          NORA            Pa¤jo mortis la 29-an de Septembro.

          KROGSTAD  Tute ßuste; pri tio mi havigis informon. Tial estas stranga¢o,              (elprenas paperon)      
kiun mi ne povas klarigi al mi.

          NORA            Kiu stranga¢o? Mi ne scias -

          KROGSTAD  Estas jena stranga¢o, ke via patro subskribis tiun Ùuldat­eston tri tagojn post sia morto.

          NORA                        Kiel? Mi ne komprenas -

          KROGSTAD  Via patro mortis la 29-an de Septembro. Sed rigardu. Ãi tie via patro metis daton de sia subskribo la 2-an de Oktobro. Ãu ne strange, sinjorino?

          NORA            (silentas)

          KROGSTAD  Vi povas tion klarigi, ¤u?

          NORA            (daªre silentas)

          KROGSTAD  Rimarkinde estas ankaª, ke la vortoj 2-an de Oktobro kaj la jaro ne estas skribitaj per la manskribo de via patro, sed per manskribo kiun mi opinias konata. Nu, tio ja estas klarig­ebla; via patro eble forgesis datumi sian subskribon, kaj poste iu alia hazarde faris tion antaª ol oni sciis pri la morto. Ne estas trompo en tio. Estas la subskribo de la nomo kiu gravas. Kaj tiu ja estas aªtentika, sinjorino Helmer? Estas ja vere via patro, kiu mem skribis sian nomon tie? Ãu ne?

          NORA            (post mallonga paªzo, ¢etskuas la kapon kaj rigardas lin spite)            Ne, tiel ne estas. Estas mi, kiu skribis la nomon de pa¤jo.

          KROGSTAD  Aªdu, sinjorino, - ¤u vi scias, ke tio ja estas danßera konfeso?

          NORA            Kial? Vi baldaª ricevos vian monon.

          KROGSTAD  Permesu al mi fari demandon: Kial vi ne sendis la paperon al via patro?

          NORA                        Ne eblis. Pa¤jo ja kuÙis malsana. Se mi petus lian subskri­bon, mi devus ankaª diri al li por kio ni uzus la monon. Sed mi ne povis diri al li, kiu tiom malsanis, ke la vivo de mia edzo estas en danßero. Estis ja neeble.

          KROGSTAD  Do estus pli bone por vi, se vi tiam rezignus pri tiu vojaßo eksterla­nden.

          NORA            Ne; estis ja neeble. Tiu vojaßo ja savus la vivon de mia edzo. Mi ne povis rezigni pri ßi.

          KROGSTAD  Sed vi ne pensis, ke estas trompo kontraª mi - ?

          NORA            Tion mi tute ne povis konsideri. Mi neniel ßenis min pri vi. Mi ne toleris vin pro tiuj senkoraj malfacil­a¢oj, kiujn vi faris, kvankam vi sciis kiom danßera estis la sanstato de mia edzo.                      

          KROGSTAD  Sinjorino Helmer, evidente vi ne havas iun klaran ideon, pri la ago je kiu vi kulpißis. Sed mi povas ekspliki al vi, ke tio, kion mi iam faris, ne estis pli grava nek pli malbona; kaj tio detruis mian tutan civitanan staton.

          NORA            Vi? Vi volas kredigi al mi, ke vi estus farinta ion tiom kuraßan por savi la vivon de via edzino?

          KROGSTAD  La leßoj ne demandas pri motivoj.

          NORA            Do estas ja tre malbonaj leßoj.

          KROGSTAD  Ãu malbonaj aª ne, - se mi prezentos tiun paperon en la tribunalo, vi estos kondamnata laª la leßoj.

          NORA            Mi tute ne kredas. Filino ne rajtus protekti kontraª timo kaj zorgo sian maljunan morte malsanan patron? Edzino ne rajtus savi la vivon de sia edzo? Mi ne scias profunde la leßojn; tamen mi estas certa, ke ie ili decidas ke tio estas permesita. Kaj pri tio vi nenion scias, vi, kiu estas juristo?  Vi verÙajne estas malbona juristo, sinjoro Krogstad.

          KROGSTAD  Mi eble estas. Sed negocojn tiajn, kiajn ni havas kune, - tiujn vi certe kredas, ke mi komprenas? Bone. Faru kiel al vi pla¤as. Sed tion mi diras al vi: se mi duan fojon estos forpelita, vi min akompanu.

 

(Li salutas kaj eliras tra la antaª¤ambro)

 

          NORA                       (dum tempo pensante; ¢etskuas la kapon)        Ho jen! - Voli min timigi! Tiel naiva mi ne estas.  (komencas ordigi la vestojn de la infanoj; baldaª ¤esas)             Sed - ? -  - Ne, sed estas ja neeble! Mi agis el amo!

          INFANOJ       (¤e la pordo maldekstre)          Panjo, la fremda viro eliris tra la pordego.

          NORA            Jes, jes, mi scias. Sed ne parolu al iu ajn pri tiu fremda viro. Ãu vi aªdas? E¤ ne al pa¤jo!

          INFANOJ       Ne, panjo; sed nun ni ankoraª ludu?

          NORA                        Ne, ne; ne nun.

          INFANOJ       Ho, tamen panjo, vi ja promesis.

          NORA            Jes, sed mi ne povas nun. Eniru. Mi havas tiom farendan. Eniru, eniru, karaj dol¤aj infanoj.

 

(£i Ùovas ilin milde en la apudan ¤ambron, kaj fermas la pordon post ili.)

 

          NORA                        (eksidas sur la sofon, prenas brodlaboron, kaj faras kelkajn kudrerojn, sed baldaª haltas) 
Ne!                (for¢etas la broda¢on, ekstaras, iras al la antaª¤ambra pordo kaj vokas:) 

Helene! enportu al mi la Jularbon.     (iras al la maldekstra tablo kaj malfermas la tirkeston; denove haltas)  
Ne, sed estas ja tute neeble!

          ÃAMBRISTINO          (kun la Jularbo)         Kien mi metu ßin, sinjorino?

          NORA            Tien; meze sur la plankon.

          ÃAMBRISTINO        Ãu mi alportu ion kroman?

          NORA            Ne, dankon; mi havas, kion mi bezonas.

 

(La ¤ambristino, kiu jam demetis la arbon, eliras.)

 

          NORA            (dum Ùi ornamas la arbon)       Tie estu kandeloj - kaj tie floroj. - La abomena homo! Babila¤o! Estas nenio ßena. La Jularbo estu belega. Mi faros ¤ion, kion vi Ùatos, Torvald; - mi kantos por vi, dancos por vi -

 

(Helmer, kun paketo da dokumentoj sub la brako, eniras el ekstere)

 

          NORA            Ah, - vi jam revenas?

          HELMER       Jes. Ãu iu vizitis?

          NORA                        Ãi tie? Ne.

          HELMER       Strange.  Mi vidis Krogstad eliri tra la pordego.

          NORA            Ãu? Ho jes, vere, Krogstad envenis momenton.

          HELMER       Nora, mi povas vidi laª via vizaßo, ke li vizitis vin, kaj petis, ke vi parolu favore por li.

          NORA            Jes.

          HELMER       Kaj tion vi farus kvazaª laª propra instigo, ¤u?  Kaj vi devus kaÙi por mi, ke li estis ¤i tie. Ankaª pri tio li petis?

          NORA            Jes, Torvald; sed -

          HELMER       Nora, Nora, kaj en tio vi povis partopreni? Interparoli kun tia homo, kaj doni al li ian promeson! Kaj aldone diri al mi mensogon!

          NORA                        Mensogon - ?

          HELMER       Vi diris, ke neniu estis ¤i tie, - ¤u ne?              (minacas per la fingro)            
Tion neniam plu mia eta kantbirdo faru. Kantbirdo devas kanti per  pura beko; neniam falsajn tonojn.       (prenas Ùin ¤irkaª la talion) Ãu ne tiel estu?
Jes ja, mi ja sciis.    (lasas Ùin)        
Kaj nun ne pli pri tio.            (sidigas sin apud la fornon) 
Ah, kiel hejmece estas.          (foliumas siajn dokumentojn)

          NORA            (okupata pri la Jularbo; post mallonge)            Torvald!

          HELMER       Jes.

          NORA            Mi ege antaªßuas la kostumobalon ¤e geamikoj Stenborg postmorgaª.

          HELMER       Kaj mi estas senmezure scivolema vidi per kio vi surprizos min.

          NORA                        Ho, tiu stulta kaprico.

          HELMER       Nu?

          NORA            Mi ne povas ion taªgan elpensi; ¤io aspektas tiel stulte, tiel sensignife.

          HELMER       Ãu Nonjo atingis tiun rekonon?

          NORA                        (malantaª lia seßo, la brakojn sur la seßo­dorso)          Ãu vi estas tre okupata, Torvald?

          HELMER       Nu -

          NORA            Kiaj paperoj estas tiuj?

          HELMER       Bankaferoj.

          NORA            Jam nun?

          HELMER       Mi igis la eksißantan estraron rajtigi min fari la necesajn Ùanßojn en la personaro kaj en la dispozicia plano. Por tio mi devas uzi la Julsemajnon. Mi deziras ¤ion ordigi ßis novjaro.

          NORA            Do estas tial ke tiu povra Krogstad -

          HELMER       Hm.

          NORA                        (daªre apogata al la seßodorso; malrapide taªzante liajn nukharojn) 
Se vi ne estus tiom okupata, mi estus petinta vin pri ege granda servo, Torvald.

          HELMER       Diru. Kio estus?

          NORA            Estas ja neniu, kiu havas tiel delikatan guston kiel vi. Mi ege dezirus aspekti bele en la kostumobalo. Torvald, eble vi povus helpi min kaj decidi, kion mi prezentu, kaj kia estu mia kostumo?

          HELMER       Jen, jen; la obstinulineto ser¤as savonton?    

          NORA            Jes, Torvald, mi neniel progresas sen via helpo.

          HELMER       Bone, bone; mi pensos pri la afero; ni trovos solvon.

          NORA                        Ho, kiom bona vi estas.           (iras al la Jularbo; paªzo)         Kiel bele la rußaj floroj aspektas. - Sed diru, ¤u vere estas  tiom fia, la ago pri kiu Krogstad kulpißis?

          HELMER       Skribis falsajn nomojn. Vi ne distingas, kion tio signifas?

          NORA                        Eble li tion faris pro mizero?

          HELMER       Eble, aª, kiel multaj faras, senprudente. Mi ne estas tiel senkora, ke mi senplue kondamnus homon pro tia unusola ago.

          NORA            Ne, vere ne, Torvald?

          HELMER       Multaj povas morale rehonorigi sin, se ili malkaÙe konfesas sian kulpon kaj akceptas sian punon.

          NORA                        Punon - ?

          HELMER       Sed tiun vojon Krogstad ne iris; li trahelpis sin per ruza artifiko; kaj estas tio, kio morale detruis lin.

          NORA                        Vi kredas, ke farißus - ?

          HELMER       Pensu nur, kiel tia kulpokonscia homo devas mensogi kaj hipokriti kaj simuli al ¤iuj flankoj, kaj montri maskon antaª siaj plej proksimaj, e¤ antaª sia propra edzino kaj siaj propraj infanoj. Kaj tio koncerne la infanojn, tio estas la plej terura, Nora.

          NORA            Kial?

          HELMER       Ãar tia haladza etoso de mensogo enkondukas infekton kaj malsanojn en la vivon de tuta hejmo. Ãiuj enspiroj de la infanoj en tia hejmo estas plenaj de ßermoj por io fia.

          NORA            (pli proksime malantaª li)        Kaj pri tio vi estas tute certa?

          HELMER       Kara mia, tion mi sufi¤e ofte spertis kiel advokato. Preskaª ¤iuj frue koruptitaj homoj havis mensogantajn patr­inojn.

          NORA                        Kial ßuste - patrinojn?

          HELMER       Devenas plej ofte de la patrinoj; sed patroj kompreneble influas en la sama direkto; tion tre bone scias ¤iu juristo.  Kaj tamen tiu Krogstad dum jaroj en sia hejmo venenigis siajn proprajn infanojn en mensogo kaj simulo; tial mi nomas lin morale koruptita.
(etendas al Ùi la manojn)        Tial, mia dol¤a Nonja promesu al mi ne pledi por li. Vian manon pri tio! Nu do, kio estas? Donu al mi la manon! Jen bone. Do decidite. Mi certigas al vi, ke ne eblus labori kune kun li; mi fakte sentas korpan malsanon en la ¤eesto de tiaj homoj.

          NORA                        (tiras al si la manon, kaj iras al la alia flanko de la Jularbo)     Kiom varme estas. Kaj mi, kiu havas tiom por fari.

          HELMER       (ekstaras kaj kolektas siajn dokumentojn)       Nu, mi devas ja provi tralegi iom de tiuj dokumentoj antaª ol iri al la tablo. Ankaª vian kostumon mi devas pripensi. Kaj krome mi havas preta ion por pendigi en orpapero sur la Jularbo.        (metas la manon sur Ùian kapon)     Ho vi, mia benita kantbirdeto  
(Li iras en sian ¤ambron kaj fermas la pordon post si.)

          NORA            (mallaªte post silento)  Ho ne! ne estas tiel. Estas neeble. Devas esti neeble.

          VARTISTINO            (¤e la pordo maldekstre)          La etuloj tiel bele petas, ke ili povu enveni al panjo.

          NORA            Ne, ne, ne; Ne enlasu ilin al mi! Restu ¤e ili vi, Anne-Marie.

          VARTISTINO            Jes, jes, sinjorino.        (fermas la pordon)

          NORA                        (pala pro teruro)            Korupti miajn infanetojn - ! Venenigi la hejmon?     
(eta paªzo; Ùi rektigas la nukon)                    Ne estas vero.
Je eterno tio ne estas vero!                  


 

 

 

 

                                                            DUA  AKTO

 

 

(La sama ¤ambro. Fone en la angulo apud la piano staras la Jularbo, senornama, taªzita, kaj kun duone brulintaj kandeloj. Sur la sofo kuÙas la supervestoj de Nora.)

 

(Nora, sola en la ¤ambro, paÙadas maltrankvila tien kaj reen; fine Ùi haltas ¤e la sofo kaj prenas sian mantelon.)

 

            NORA                        (ree faligas la mantelon)           Iu venas!         (kontraª la pordon; aªskul­tas)              Ne, - neniu. Kompreneble - neniu venas hodiaª, la unuan Jultagon; - kaj ankaª ne morgaª. - Sed eble -
(malfermas la pordon kaj rigardas eksteren)    Ne; nenio en la leterskatolo; tute malplena.    
(antaªen sur la planko)             Ho, stulta¢o! Kompren­eble li ne efektive tion faros.
Tia¢o ne povas okazi. Neeblas! Mi havas ja tri infanetojn.

 

(La vartistino, kun granda kartona skatolo, venas de la mal­dekstra ¤ambro)

 

            VARTISTINO  Jen, fine mi trovis la skatolon kun la vesta¢oj por la maskerado.

            NORA                        Dankon; metu ßin sur la tablon.

            VARTISTINO  (tion faras)                  Sed ili estas en granda malordo.

            NORA                        Ho, se mi povus ilin disÙiri en cent mil pecojn!

            VARTISTINO  Dio gardu; ili estas facile ripareblaj; nur iom da pacienco.

            NORA            Jes, mi do iros peti sinjorinon Linde helpi min.       

            VARTISTINO  Nun  -  denove eliri? En tiu a¤a vetero?        Sinjorino Nora kaptos malvarmumon, - malsanißos.

            NORA                       Ho, la plej malbona ne estus tio. - Kiel fartas la infanoj?

            VARTISTINO  La karaj etuloj ludas per la Juldonacoj, sed - .

            NORA            Ãu ili ofte demandas pri mi?

            VARTISTINO  Ili ja alkutimißis havi panjon ¤e si.

            NORA            Jes, sed Anne-Marie, de nun mi ne plu povas esti kune kun ili tiom kiom antaªe.

            VARTISTINO  Nu, infanetoj al ¤io kutimißas.

            NORA            Vi kredas? Vi vere kredas, ke ili forgesus sian panjon, se Ùi tute malaperus?

            VARTISTINO  Dio gardu; - tute malaperus!

            NORA                        Aªskultu, diru, Anne Marie, - mi ofte pensis pri tio, - kiel via koro povis elteni forsendi vian infanon al fremduloj?

            VARTISTINO  Sed tion mi ja devis fari por nutri etan Nora.

            NORA            Jes, sed ke vi tion volis?

            VARTISTINO  Kun Ùanco por tiel bona okupo? Malri¤a knabino trafita de misfortuno devas esti kontenta. Ãar la malbona ulo faris ja nenion por mi.

            NORA                        Sed via filino vin certe forgesis.

            VARTISTINO  Ho ne, Ùi ne forgesis. £i skribis al mi je sia konfirmacio kaj ankaª kiam Ùi edzinißis.

            NORA                        (¤irkaªbrakas Ùian kolon)        Vi maljuna Anne-Marie, vi estis bona patrino por mi dum mi estis infano.

            VARTISTINO  Kompatinda Nonjo havis ja neniun alian patr­inon.

            NORA                        Kaj se la etuloj neniun alian havus, mi certe scias, ke vi volus -.  Bla, bla, bla. 
((malfermas la skatolon)           Eniru al ili. Nun mi devas - -  Morgaª vi vidos kiel ¤arma mi farißos.

            VARTISTINO  Jes certe, neniu en la tuta balo estos tiel ¤arma kiel sinjorino Nora 
((eniras la maldekstran ¤ambron)

            NORA                        ((komencas elpreni el la skatolo, sed baldaª for¢etas ¤ion)        Ho, se mi kuraßus eliri. Se nur neniu venus. Se nur ne dume okazus io hejme. Stulta babila¢o; neniu venos. Nur ne pensi. Brosi la mufon. Delikataj gantoj, delikataj gantoj. For el la pensoj! For, for! Unu, du, tri, kvar, kvin, ses -             (krias)
Jen, tie ili venas -         (al la pordo, sed haltas sendecide)

 

((Sinjorino Linde eniras el la antaª¤ambro, kie Ùi demetis siajn supervestojn)

 

            NORA            Ho, ¤u estas vi, Kristine. Neniu alia tie ekstere? - Kiom bone ke vi venis.

            LINDE            Mi aªdis, ke vi venis demandi min.

            NORA                        Jes, mi ¢us preterpasis. Estas io pri kio vi nepre devas helpi min. Ni sidißu ¤i tie sur la sofo. Jen. Okazos maskerado­balo morgaª vespere supre ¤e la geedzoj konsulo Stenborg, kaj nun Torvald volas, ke mi estu fiÙista knabino el Napolo, kaj ke mi dancu Tarantelon, ¤ar ßin mi lernis en Kapreo.

            LINDE            Jen, jen! Vi faros veran prezentadon?

            NORA                        Jes, Torvald diras, ke mi devas. Jen, la kostumo; Torvald tie en Napolo kudrigis ßin por mi; sed nun ¤io estas tiel disÙirita, ke mi tute ne scias -

            LINDE            Nu, tion ni baldaª ordigos; estas ja nur la garna¢o, kiu iom malfiksißis. Kudrilon kaj fadenon? Jen ni ja havas kion ni bezonas.

            NORA            Ho, kiom afabla vi estas.

            LINDE            ((kudras)           Do vi maskovestos vin morgaª, Nora? Sciu, - tiam mi venos momenton por vidi vin ornamita. Sed mi ja tute forgesis danki vin pro la agrabla vespero hieraª.

            NORA            ((levas sin kaj faras kelkajn paÙojn)      Nu, Ùajnis al mi, ke hieraª ne estis tiel agrable kiel kutime. - Vi estus devinta veni iom pli frue al la urbo, Kristine. -  Jes ja, Torvald vere komprenas fari la domon perfekta kaj senmakula.

            LINDE            Vi ne malpli, mi opinias; klare montrißas, ke vi estas la filino de via patro. Sed nun diru al mi, ¤u doktoro Rank ¤iam estas tiel deprimata kiel hieraª?

            NORA            Ne, hieraª tio estis tre rimark­ebla. Cetere li suferas de tre danßera malsano. Tuberkulozo en la spino. Kompatindulo! Mi diru al vi konfide; lia patro estis abomen­inda homo, kiu tenis amdonantinojn kaj aliajn tiajn; kaj tial, vi komprenas, la filo farißis malsaneca de infanaßo.

            LINDE            ((faligas la kudra¢on)                 Sed karega Nora, de kie vi havas tiajn informojn

            NORA            ((paÙante)          Pa, kiam oni havas tri infanojn, oni foje ricevas vizitojn de - de sinjorinoj, kiuj estas kvaz­aªaj kurac­istoj; kaj ili ja rakontas ion kaj tion.

            LINDE            ((denove kudras; mallonga silento)       Ãu doktoro Rank vizitas vin ¤iun tagon?

            NORA            Ãiun laªvican tagon. Li estas ja ekde la juneco la plej bona amiko de Torvald, kaj ankaª mia bona amiko. Doktoro Rank kvazaª apartenas al la domo.

            LINDE            Sed diru al mi: Ãu tiu sinjoro estas tute sincera? Mi sugestas, ¤u li ne Ùatas diri al homoj agrabl­a¢ojn?

            NORA                        Ne, kontraªe! Kial vi ekhavis tiun impreson?

            LINDE            Kiam vi hieraª prezentis min al li, li asertis, ke en tiu ¤i domo li ofte aªdis mian nomon; sed poste mi rimarkis, ke via edzo tute ne sciis, kiu mi vere estas. Kiel povis do doktoro Rank - ?

            NORA            Jes, tute ßuste, Kristine. Torvald ja tiom kore amas min; kaj tial li tute sola volas posedi min, kiel li diras. En la unua tempo li preskaª farißis ¢aluza, se mi nur menciis iujn el la karaj homoj tie hejme. Do mi ne plu faris. Sed kun doktoro Rank mi ofte parolas pri tia¢oj; ¤ar komprenu, li tre volonte aªskultas.

            LINDE            Nun vi aªskultu, Nora; en multaj rilatoj vi ankoraª estas kiel infano; mi estas ja konsiderinde pli aßa ol vi, kaj havas iom pli da sperto. Mi volas diri ion al vi: Vi devas eltiri vin el tio ¤i kun doktoro Rank.

            NORA                        El kio mi devus eltiri min?

            LINDE            El io kaj tio, mi opinias. Hieraª vi parolis pri iu ri¤a adoranto, kiu havigus al vi monon -

            NORA            Jes, iu kiu ne ekzistas - bedaªrinde. Sed kio plue?

            LINDE            Ãu doktoro Rank estas ri¤a?

            NORA            Jes, li estas.

            LINDE            Kaj havas neniun prizorgendan?

            NORA            Ne, neniun; sed - ?

            LINDE            Kaj li vizitas vin ¤i-hejme ¤iun tagon?

            NORA            Jes, kiel vi aªdas.

            LINDE            Sed kiel povas tiu bonkonduta sinjoro tiel persiste altrudi sin?

            NORA            Mi vin tute ne komprenas.

            LINDE            Ne Ùajnigu, Nora. Ãu vi opinias, ke mi ne komprenas, de kiu vi pruntis la mil ducent talerojn?

            NORA            Ãu vi estas freneza? Ion tian imagi! Unu el niaj amikoj, kiu vizitas nin ¤iun opan tagon! Kia terure ßena situacio tio estus?

            LINDE            Do vere ne li?

            NORA            Ne, mi certigas al vi. Neniam e¤ momente povus veni al mi en la kapon -. Tiam li ankaª ne havis monon por pruntedoni; nur longe poste li heredis.

            LINDE            Nu, tio, mi opinias, estis bonÙanco por vi, mia kara Nora.

            NORA                        Ne, vere ne; neniam venus al mi en la kapon peti doktoron Rank -. Cetere mi estas tute certa, ke se mi demandus lin -

            LINDE            Sed tion vi kompreneble ne faros.

            NORA                        Kompreneble ne. £ajnas al mi, ke mi ne bezonas timi, ke tio farißus necesa. Sed mi estas tute certa, ke se mi parolus al doktoro Rank -

            LINDE            Malantaª la dorso de via edzo?

            NORA            Mi devas liberigi min el tio alia; ankaª tio estas malantaª lia dorso. Mi devas liberigi min el tio.

            LINDE            Jes ja, tion mi ankaª hieraª diris; sed -

            NORA                        (Nora paÙadas sur la planko)      Viro pli bone ol virino mani­pulas tia¢ojn -

            LINDE            La edzo, jes.

            NORA                        Babila¤o.         ((haltas)             Kiam oni pagas sian tutan Ùuldon, tiam oni ja rericevos la ateston?

            LINDE            Kompreneble, jes.

            NORA                        Kaj oni povas disÙiri ßin en cent mil pecetojn kaj forbrul­igi ßin, - la abomenan, malpuran paperon!

            LINDE            ((rigardas Ùin atente, formetas la kudra¢on kaj starißas malrapide)                    Nora, vi kaÙas ion por mi.

            NORA            Ãu tiel mi aspektas?

            LINDE            Io okazis al vi post hieraª matene. Nora, kio estas?

            NORA            ((proksimißas al Ùi)       Kristine!          (aªskultas)       Ts! Torvald nun venis hejmen. Jen; sidigu vin ¤e la infanoj dume. Torvald ne toleras vidi tajlora¢on. Petu al Anne-Marie helpi vin.

            LINDE            ((kolektas kelkajn el la a¢oj)      Nu jes, sed mi ne foriros de ¤i tie, antaª ol ni sincere interparolis.

 

((Eliras maldekstren; samtempe. Helmer envenas el la antaª¤ambro)

 

            NORA                        ((renkontas lin)             Ho, kiom mi atendadis vin, kara Torvald. 

            HELMER       Ãu estas la kudristino - ?

            NORA                        Ne, estas Kristine, Ùi helpas min pretigi mian kostumon. Imagu kiom belaspekta mi estos.

            HELMER       Jes, ¤u ne estis sukcesa ideo de mi?

            NORA            Bonega! Sed ¤u mi ne estas ßentila obeante vin?

            HELMER       ((prenas Ùin sub la mentono)     Ïentila - ¤ar vi obeas vian edzon? Nu, nu, vi eta petolulino, mi bone scias, ke vi nur Ùercas. Sed mi ne volas ßeni vin; vi devas provi, mi supozas.

            NORA                        Kaj vi laboros kompreneble?

            HELMER       Jes       ((montras paketon de dokumentoj)       Rigardu. Mi vizitis la bankon -
(volas eniri sian ¤ambron) 

            NORA            Torvald.

            HELMER       ((haltas)             Jes.

            NORA                        Se via sciureto elkore petus vin pri io - ?

            HELMER       Kio do?

            NORA            Ãu vi tion volus fari?

            HELMER       Unue mi devas kompreneble scii, kio tio estas.

            NORA            La sciuro ¤irkaªkurus petole, se vi volus esti afabla kaj konsentema.

            HELMER       Eldiru do.

            NORA            La alaªdo kvivitus en ¤iuj ¤ambroj supre kaj mal­supre. 

            HELMER       Nu ja, tion la alaªdo ja tamen faras.

            NORA            Mi ludus elfknabinon, kaj dancus por vi en la lunlumo, Torvald.

            HELMER       Nora, - ¤u ne estas tio sama, kion vi aludis en la mateno?                                                

            NORA            ((pli proksime)               Jes, Torvald, mi vere petegas vin!

            HELMER       Kaj vi e¤ kuraßas remueli tiun aferon?

            NORA            Jes, jes, vi devas cedi al mi: Vi devas lasi al Krogstad havi sian oficon en la banko.

            HELMER       Mia kara Nora, lian oficon mi decidis por sinjor­ino Linde.

            NORA                        Jes, estas ege bonvole de vi; sed vi povas ja maldungi alian oficiston anstataª Krogstad.

            HELMER       Tio ja estas nekredebla obstineco! Ãar vi delogißis senpripense doni promeson pledi por li, mi farus - !

            NORA                        Ne estas tial, Torvald. Estas por vi mem. Tiu viro skribas ja en la plej fiaj gazetoj; tion vi ja mem diris. Li povas fari al vi nedireblan malbonon. Vere mi morte timas lin -

            HELMER       Aha, mi komprenas; estas malnovaj memora¢oj kiuj hantas vin.                                

            NORA                        Al kio vi aludas?

            HELMER       Evidente vi pensas pri via patro.

            NORA            Jes; jes certe. Memoru nur kiel malicaj homoj skribis en la gazetoj pri pa¤jo, kaj kalumniis lin tiel kruele. Mi kredas, ke ili igus lin maldungata, se la ministerio ne estus vin sendinta tien por ekzameni, kaj se vi ne estus tiom bonvola kaj helpema al li.

            HELMER       Mia Nonjo; estas konsiderinda diferenco inter via patro kaj mi. Via patro ne estis neripro¤ebla Ùtata oficisto. Sed tio estas mi; kaj tio, mi esperas, ke mi restos tiom longe kiom mi tenas mian oficon.

            NORA            Ho, neniu scias kion malicaj homoj povas elpensi. Nun ni povus vivi hejmece, trankvile kaj feli¤e ¤i tie en nia paca senzorga hejmo, - vi kaj mi kaj la infanoj, Torvald! Jen kial mi petas vin el mia koro-

            HELMER       Kaj ßuste per via propeto pri li vi neebligas al mi reteni lin. Estas jam konate en la banko, ke mi volas maldungi tiun Krogstad. Se nun oni dirus, ke la nova bankdirektoro permesus al sia edzino Ùanßi lian decidon -

            NORA                        Jes, kaj kio do -?

            HELMER       Ne, kompreneble; kiam oni nur plenumus la volon de la obstinulineto - . Mi ridindigus min antaª la tuta personaro, - pensigus al la homoj, ke mi estas depen­danta de ¤iaspecaj fremdaj influoj? Ja, kredu, mi baldaª spertus la rezultojn! Kaj krome, - estas rilato koncerne Krogstad, kiu igas lin neuzebla en la banko, tiom longe kiom mi staras kiel direktoro.

            NORA                        Kaj kio do estas tio?

            HELMER       Pri lia morala difekto mi eble povus fermi la okulojn -           

            NORA                        Jes, ¤u ne, Torvald?

            HELMER       Kaj mi aªdas, ke li ankaª estas sufi¤e lerta. Sed li estas dejuneca konato de mi. Estas unu el tiuj senkon­sideraj konatecoj, de kiuj oni multfoje poste estas ßenata. Nu, mi povas ja diri al vi tute senpere: Ni antaªnomißas. Kaj tiu nediskreta homo tion ne kaÙas, kiam aliuloj ¤eestas. Kontraªe, - li opinias ke tio rajtigas lin familiare konduti al mi; kaj ¤iu­momente li anoncas sian: “Vi, vi Torvald.”  Mi asertas al vi, ke tio tuÙas min malagrable. Li farus mian staton en la banko netoler­ebla.

            NORA                        Torvald, ¤io ¤i ne estas via sincera opinio.

            HELMER       Nu? Kaj kial ne?

            NORA                        Ne, ¤ar estas ja nur malgrandanimaj konsideroj.

            HELMER       Kion vi diras? Malgrandanimaj? Vi trovas min malgrandanima!

            NORA            Ne, kontraªe, kara Torvald; kaj ßuste tial -

            HELMER       Egale; vi nomas miajn motivojn malgrandanimaj; do ankaª mi tia estas. Malgrandanima! Nu, tiel! - Kredu min, tio nun havu finon.      ((iras al la pordo de la antaª¤ambro kaj vokas)                         Helene!

            NORA            Kion vi volas?

            HELMER       ((ser¤as inter siaj paperoj)         Decidon.          (La ¤ambrist­ino envenas.)

            HELMER       Jen; prenu tiun ¤i leteron; iru kun ßi tuj; trovu portiston, kaj igu lin ekspedi ßin. Sed rapide. La adreso estas surskri­bita. Jen mono.

            ÃAMBRISTINO        Bone.               ((eliras kun la letero)

            HELMER       Jen jen, mia eta sinjorino obstinulino.

            NORA                        ((senspire)         Torvald, - kiu letero estis tiu?

            HELMER       La maldungo de Krogstad.

            NORA            Revoku ßin, Torvald! Ankoraª estas tempo. Ho, Torvald, revoku ßin! Faru tion por mi; - por vi mem; por la infanoj! Aªdu, Torvald; faru! Vi ne scias, kion tio povos venigi sur nin ¤iujn.

            HELMER       Tro malfrue.

            NORA                        Jes, tro malfrue.

            HELMER       Kara Nora, mi pardonas al vi tiun timon, kiu kaptis vin, kvankam ßi funde estas insulto kontraª mi. Jes, vere estas! Aª ¤u ne estas insulto kredi, ke mi timu venßon de tia povra fijuristo? Sed mi tamen pardonas vin, ¤ar la timo bele atestas pri via granda amo al mi.                     ((prenas Ùin inter siajn brakojn) 

Tiel estu, mia propra kara Nora. Okazu kio ajn. Kiam vere gravas, kredu, mi havas kuraßon kaj fortojn. Vi vidos, ke mi estas viro por preni ¤ion sur min.

            NORA            ((timigita)          Kion vi aludas per tio?

            HELMER       Mi diras: Ãion -

            NORA            ((decide)           Tion vi neniam en eterno faru.

            HELMER       Bone, do ni dividu, Nora, - kiel edzo kaj edzino. Estas kiel devas esti.           ((karesas Ùin)  Ãu vi nun estas kon­tenta? Nu, nu, nu; ne tiujn timajn kolombokulojn. La tuto estas ja nuraj senenhavaj imaga¢oj. -  Nun vi devus traludi la Tarantelon kaj ekzerci per la tamburino. Mi sidigos min en la interna kontoro kaj fermos ambaª pordojn, sekve mi aªdos nenion; vi povos fari tiom da bruo kiom vi deziras. 
(turnas sin ¤e la pordo)            Kaj kiam doktoro Rank venos, diru al li kie li trovos min.

 

((Li kapsalutas Ùin, iras kun siaj dokumentoj en sian ¤ambron kaj fermas post si)

 

            NORA                        ((konfuzita de timo, staras kvazaª najlita, flustras)

Li estis kapabla fari tion. Li faras. Li faros spite al ¤io en la mondo. - Ne, neniam en eterneco tion! Prefere kion ajn! Savon! - Eliron -       (o(Oni sonorigas en la antaª¤ambro)              Doktoro Rank -! Prefere kion ajn! Prefere ¤ion, kio ajn ßi estu!

 

i glatigas sian vizaßon, rektigas sin, kaj iras por malfermi la pordon de la antaª¤ambro.   Doktoro Rank staras tie, pendig­ante sian pelton; dum la sekvanta sceno malhelißas.)

 

            NORA                        Bonan tagon, doktoro Rank. Mi rekonas vian sonorig­adon. Sed ne eniru ¤e Torvald nun; ¤ar mi opinias ke li estas iom okupata.

            RANK                        Kaj vi?

            NORA                       ((dum li eniras kaj Ùi fermas la pordon malantaª li)                  Ho, tion vi bone scias, - por vi mi ¤iam havas kroman tempon.

            RANK                        Pro tio dankon. De tio mi profitos tiom longe kiom mi povos. 

            NORA                       Al kio vi aludas? Tiom longe, kiom vi povos?

            RANK                       Jes. Ãu tio skuas vin?

            NORA                        Nu, estas iom stranga esprimo. Ãu io okazus?

            RANK            Okazos tio, pri kio mi longe estas pretigita. Sed mi vere ne kredis, ke okazus tiom frue.

            NORA            ((prenas lian brakon)                 Pri kio vi sciißis? Doktoro Rank, diru al mi!

            RANK            ((sidigas sin apud la forno)       Pri mi malbonißas, kaj estas nenio farebla pri tio.   

            NORA            ((spiras liberigita)          Pri vi - ?

            RANK            Pri kiu alia? Ne utilas mensogi por si mem. Mi estas la plej mizera el ¤iuj miaj pacientoj, £injorino Helmer. Dum kelkaj tagoj mi faris ßeneralan bilancon de mia interna stato. Bankroto. Post unu monato mi eble kuÙos putrante tie supre en la tombejo.

            NORA            Fi, fi, kiel naªze vi parolas.

            RANK            La afero ankaª estas malbenite naªza. Sed la plej naªza estas, ke antaªos tiom da aliaj abomena¢oj. Restas nur unu sola ekzameno; kiam tiu estos finita, mi scios proksim­ume, kiam komencißos la putrado. Estas io, kion mi volas diri al vi. Helmer pro sia delikata naturo sentas karakterizan abomenon kontraª ¤io malbelega. Mi ne volas akcepti lin en mian mal­sanul­¤ambron.    

            NORA            Ho, tamen doktoro Rank -

            RANK            Mi ne volas havi lin tie. Neniel. Mi fermos mian pordon por li. -  Tuj kiam mi certe scios pri la dissolva fino, mi sendos al vi mian vizitkarton kun nigra kruco, kaj tiam vi scios, ke la diseriga abomena¢o komencißis.

            NORA            Ne ne, hodiaª vi estas ja tute absurda. Kaj mi kiu tiom dezirus, ke vi estu en precipe bona humoro.

            RANK            Kun la morto en la manoj? - Kaj tiel punpagi por la kulpo de aliulo. Ãu estas justeco en tio? Kaj en kiu ajn familio regas iamaniere tia senkompata fatalo -

            NORA            ((kovras la orelojn)                   Pa, pa! Gaje; gaje!

            RANK            Jes, mi ¢uras, la tuto estas efektive nura  ridind­a¢o. Mia povra, senkulpa spino devas suferi pro la gajaj leªte­nantaj tagoj de mia patro.

            NORA            ((apud la maldekstra tablo)       Li ja fordonis sin al asparagoj kaj paste¤oj el anserhepato. Ãu ne tiel?

            RANK            Jes; kaj al trufoj.

            NORA            Jes trufoj, jes ja. Kaj al ostroj, mi kredas?

            RANK            Jes ostroj, ostroj; kompreneble.

            NORA            Jes, kaj aldone la boteloj da portvino kaj ¤ampano. Bedaªrinde ke ¤iuj tiuj delikata¢oj ataku la spinon.

            RANK            Precipe bedaªrinde ¤ar ili atakas malfeli¤an spinon, kiu ßuis e¤ ne guton da ili.      

            NORA            Ak jes, estas ja tio la plej bedaªrinda.

            RANK            ((rigardas Ùin esplore)  Hm -

            NORA            ((iom poste)                  Kial vi ridetis?

            RANK            Ne, estas vi kiu ridis.

            NORA            Ne, estas vi kiu ridetis, doktoro Rank!

            RANK            ((ekstaras)         Vi certe estas pli granda petolulino, ol mi imagis.

            NORA            Mi estas tiel incitita al freneza¢oj hodiaª.

            RANK            Aspektas tiel.

            NORA            ((kun la manoj sur liaj Ùultroj)  Kara, kara doktoro Rank, vi ne formortu de Torvald kaj mi.

            RANK            Nu, tiun postsopiron vi certe eltenos facile. Tiu baldaª forgesißas, kiu foriras.

            NORA            ((rigardas lin en timo)  Vi tion opinias?

            RANK            Oni ligas novajn kontaktojn, kaj tiam -

            NORA            Kiu ligas novajn kontaktojn?

            RANK            Tion faros vi ambaª, kiam mi estos for. Vi mem  jam estas sur la vojo, mi opinias. Pro kio ¤eestis tiu sinjorino Linde ¤i tie hieraª?

            NORA            Aha. -  ¤u vere vi estas ¢aluza pri la kompat­inda Kristine?

            RANK            Jes, mi estas. £i prenos mian lokon en la domo. Kiam mi forestos, eble tiu ino -

            NORA            Ts, ne parolu tiom laªte; si sidas en la apuda ¤ambro.

            RANK            E¤ hodiaª? Jen vi vidas.

            NORA            Nur por kudri mian kostumon. Bona Dio, kiom maljusta vi estas.      (ek(eksidas sur la sofon)  Estu saßa, doktoro Rank; morgaª vi vidos kiel bele mi dancos; kaj tiam vi imagu, ke mi tion faras nur por vi, - ja, kompreneble ankaª  por Torvald; evidente.             (prenas kelkajn a¢ojn el la skatolo)      Doktoro Rank, sidigu vin ¤i tie, kaj mi montros ion al vi.

            RANK            ((sidigas sin)                 Kio estas?

            NORA            Jen. Rigardu!

            RANK            SilkoÙtrumpojn.

            NORA            Karnokolorajn. Delikatajn, ¤u ne? Tamen nun estas mallume; sed morgaª - Ne, ne, ne; vi nur rigardu la piedpecon. Nu do, vi povas vidi ankaª la supron.

            RANK            Hm -

            NORA            Kial vi aspektas tiel kritikema? Ãu vi kredas ke ili ne estas laªmezuraj?

            RANK            Pri tio neeblas por mi havi iun pravigitan opinion.

            NORA            ((rigardas lin momenton)          Fi, honton al vi.          
(frapetas lin sur la orelon per la Ùtrumpoj)       Tio estu por vi.            (ree enpakas ilin)

            RANK            Kaj kiujn aliajn admirinda¢ojn povos mi vidi?

            NORA            E¤ ne iometon pli vi rajtas vidi; ¤ar vi estas malbon­kon­duta.             

((Ùi kantetas kaj ser¤as inter la a¢oj)

            RANK            (post mallonga paªzo)              Kiam mi sidas tiel tute intime kune kun vi, tiam mi ne komprenas - ne, mi ne konceptas - kio farißus el mi se mi neniam estus veninta en tiun ¤i domon.          

            NORA            (ridetas)           Jes, mi vere opinias, ke vi sentas vin sufi¤e komforta ¤e ni.

            RANK            (pli mallaªte; rigardas antaªen)             Kaj jen esti devigata forlasi ¤ion -

            NORA            Pa, pa; vi nenion forlasos.

            RANK            ((kiel antaªe)       - kaj e¤ ne povran signon de dankemo povas mi postlasi; apenaª efemeran postsopiron, - nenio krom vaka loko, kiun la unue venanta povos okupi.

            NORA            Kaj se mi nun petus vin pri - ? Ne -

            RANK            Pri kio?

            NORA            Pri granda pruvo pri via amikeco -

            RANK            Jes, Jes?

            NORA            Nu, mi celas, -  ege grandan servon -

            RANK            Ãu vi vere unu fojon volus igi min tiom feli¤a?

            NORA            Ho, vi ja tute ne scias, pri kio temas.

            RANK            Nu, bone; do diru al mi.

            NORA            Ne, ¤ar mi ne povas, doktoro Rank; estas io tiom ekstreme ega, - kaj konsilo kaj helpo kaj servo -

            RANK            Des pli bone. Estas por mi neimageble al kio vi aludas. Sed diru do. Ãu mi ne havas vian konfidon?

            NORA            Jes, vi havas pli ol kiu ajn alia homo. Vi estas mia plej fidela kaj bona amiko, mi ja scias. Ïuste tial mi volas diri tion al vi. Do bone, doktoro Rank; estas io, kion vi devas helpi min, ke ne okazu. Vi scias kiom kore, korege Torvald amas min; neniun momenton li hezitus fordoni sian vivon por mi.

            RANK            ((klinita kontraª Ùi)       Nora, - ¤u vi do kredas, ke li estas la sola - ?

            NORA            ((kun ekmoveto)             - kiu - ?

            RANK            Kiu ßoje fordonus sian vivon por vi.

            NORA            ((peze)              Nu do tiel.

            RANK            Mi ¢uris en mi mem, ke vi tion sciu, antaª ol mi foriros. Pli bonan okazon mi neniam trovus. - Jes, Nora, nun vi scias. Kaj nun vi ankaª scias, ke al mi vi povas vin konfidi, kiel al neniu alia.

            NORA            ((starißas; trankvile kaj sen abrupto)                 Lasu min pasi.

            RANK            ((liberigas lokon por Ùi, sed restas sidanta)        Nora -

            NORA            ((¤e la pordo de la antaª¤ambro)          Helene, enportu la lampon -    (iras al la forno) 

Ak, kara doktoro Rank, tio estis vere malbele farita de vi.

            RANK            ((ekstaras)         Ke mi amas vin e¤ pli profunde ol kiu ajn alia? Ãu tio estas malbela?

            NORA            Ne, sed ke vi lasis vin mem elbabili. Tio estis ja tute ne necesa -

            RANK            Kion vi aludas? Ãu vi do sciis - ?

 

((La ¤ambristino  envenas kun la lampo, metas ßin sur la tablon kaj ree eliras.)

 

            RANK            Nora, - sinjorino Helmer, - mi demandas vin, ¤u vi ion sciis?

            NORA            Ho, kiel mi sciu, kion mi sciis aª ne sciis? Mi vere ne povas diri al vi -. Ho, ke vi estus tiel mallerta, doktoro Rank! Ãio estis ja nun tiel bona.

            RANK            Nu, vi almenaª nun scias, ke mi estas je via dispono kun vivo kaj animo. Ãu vi nun volas malkaÙe paroli?

            NORA            ((rigardas lin)                Post tio?

            RANK            Mi petas vin, sciigu al mi kio estas.

            NORA            Nenion vi povas nun ekscii.

            RANK            Tamen tiel vi ne devas puni min. Permesu al mi fari por vi tion, kio estas en homa eblo.

            NORA            Nun vi povas por mi nenion fari. - Cetere mi ne bezonas iun helpon. Eble ¤io estas nur imaga¢oj. Certe tiel estas. Kompreneble!             ((sidigas sin en la balancan seßon, rigardas lin, ridas)  Ja, ja, doktoro Rank, vi vere estas iom galanta sinjoro. Kaj ¤u vi ne trovas kaªzon por honto, nun kiam la lampo estas enportita?

            RANK            Ne; vere ne! Sed eble mi foriru - por ¤iam?

            NORA            Ne, tion vi absolute ne faru. Kompreneble vi venu ¤i tien kiel ßis nun. Vi bone scias, ke Torvald ne povas malhavi vin.

            RANK            Jes, sed vi?

            NORA            Ho, mi ¤iam trovas ke farißas ege amuze, kiam vi venas.

            RANK            Estas ßuste tio, kio delogis min sur malßustan vojon. Vi estas por mi enigmo. Multfoje Ùajnis al mi, ke vi same prefere estis kune kun mi, kiel kune kun Helmer.

            NORA            Jes, komprenu, estas ja kelkaj homoj, kiujn oni pleje amas, kaj aliaj homoj kun kiuj oni iel preferas kunesti.

            RANK            Nu ja, estas iu senco en tio.

            NORA            Kiam mi loßis hejme, mi ja pleje amis pa¤jon. Sed estis por mi ¤iam ege amuze, kiam mi povis Ùteliri en la ¤ambron de la servistinoj; ¤ar ili tute ne admonadis min; kaj krome ili rakontis tiom tiklajn amuza¢ojn inter si.

            RANK            Aha; do estas ili, kiujn mi anstataªis.

            NORA            ((saltlevigas sin kaj iras al li)                 Ho, kara, ege bonanima  doktoro Rank, tion mi ne celis. Sed vi bone komprenu, ke estas pri Torvald kiel pri pa¤jo -    

(La ¤ambrist­ino venas el la antaª­¤ambro)

            ÃAMBRISTINO  Sinjorino!              (flustras kaj donas al Ùi karton)

            NORA            ((¢etrigardas la karton)                Ah!                 (metas ßin en la poÙon)           

            RANK            Io malagrabla okazanta?

            NORA            Ne ne, neniel; estas nur io -; estas mia nova kostumo -          

            RANK            Kiel? Tie kuÙas ja via kostumo.

            NORA            Ho jes, tiu; sed estas alia; mi mendis ßin - Torvald ne sciu pri ßi -

            RANK            Aha, tie estas ja la granda sekreto.

            NORA            Jes vere; eniru al li; li sidas en la interna ¤ambro; tenu lin okupata dume - - -

            RANK            Estu trankvila; mi ne ellasos lin.

 

((Li iras en la ¤ambron de Helmer.)

 

            NORA            ((al la ¤ambristino)        Li atendas en la kuirejo?

            ÃAMBRISTINO  Jes, li suprenvenis la kuirejan Ùtuparon -

            NORA            Sed ¤u vi ne diris, ke gasto jam ¤eestas?

            ÃAMBRISTINO  Jes, sed ne helpis.

            NORA            Li ne volis foriri?

            ÃAMBRISTINO  Ne, li ne foriros antaª ol li parolis kun sinjorino.

            NORA            Do, enlasu lin; sed silente. Helene, vi ne diru al iu ajn; estas surprizo por mia edzo.

            ÃAMBRISTINO  Jes ja, mi komprenas -       i eliras.)

            NORA            Okazos la terura¢o. Ïi tamen venos. Ne, ne, ne. Ne povas okazi; ne okazu.

 

i iras kaj riglas la pordon de Helmer.)

((La ¤ambristino malfermas la pordon de la antaª¤ambro por juristo Krogstad, kaj fermas malantaª li. Li estas vestita en vojaßpelto, botoj kaj fel¤apo.)

 

            NORA            ((proksimißas al li)        Parolu mallaªte; mia edzo estas hejme.

            KROGSTAD  Nu, lasu lin.

            NORA            Kion vi volas?

            KROGSTAD  Informißi pri io.

            NORA            Do, rapide. Kio estas?

            KROGSTAD  Vi certe scias, ke mi ricevis mian maldungon.

            NORA            Mi ne povis malhelpi ßin, sinjoro Krogstad. Mi batalis ßis ekstremo por via afero; sed helpis neniom.

            KROGSTAD  Ãu via edzo ne havas pli da amo al vi? Li scias pri kio mi povas endanßerigi vin, sed tamen li kuraßas -

            NORA                        Kiel povas vi imagi, ke li sciißis pri tio?

            KROGSTAD  Ho ne, mi ankaª tion ne pensis. Ne karak­terizus mian bonan Torvald Helmer montri tiom da vira kuraßo -

            NORA            Sinjoro Krogstad, mi postulas estimon por mia edzo.

            KROGSTAD  Dio gardu, ¤ian Ùuldatan estimon. Sed ¤ar sinjorino tiel timeme tenas la aferon kaÙita, mi rajtas supozi, ke post hieraª vi iom pli bone informißis pri la graveco de tio, kion vi vere faris?

            NORA            Pli ol vi iam ajn povus al mi instrui.

            KROGSTAD  Jes, tia malbona juristo, kia mi estas -

            NORA            Kion vi intencas pri mi?

            KROGSTAD  Nur vidi kiel pri vi statas, sinjorino Helmer. Mi estas pensanta pri vi la tutan tagon. Vidu, enkasig­isto, leßka­najlo, iu - nu iu, kiel mi, ankaª havas iom da tio, kion oni nomas bonkorecon.

            NORA            Do montru tion; pripensu miajn etajn infan­ojn.

            KROGSTAD  Ãu vi kaj via edzo pensis pri la miaj? Sed lasu nun tion. Mi nur volis diri, ke ne necesas trakti tiun aferon tro serioze. Ïis plue ne okazos iu jura plendo de mia flanko.

            NORA            Ho jes, ¤u ne; tion mi ja sciis.

            KROGSTAD  La aferon ni povas ordigi per interkonsento; ne necesas publikigi ßin; ßi restos inter ni tri.

            NORA            Mia edzo devas nenion pri tio scii.

            KROGSTAD  Kiel vi povas malhelpi tion? Ãu eble vi povas pagi la restantan sumon?

            NORA            Ne, ne tuj.

            KROGSTAD  Aª ¤u vi eble vidas rimedon havigi monon unu el la proksimajn tagojn?

            NORA                        Neniun rimedon kiun mi volas uzi.

            KROGSTAD  Nu, ¤iuokaze por vi ne utilus. Se vi starus ¤i tie kun la plej granda sumo imagebla en la mano, vi tamen ne reri­cevus de mi vian Ùuldateston.

            NORA            Do, klarigu al mi por kio vi ßin uzos.

            KROGSTAD  Mi nur retenos ßin, - gardos ßin zorge. Neniu nekoncer­nato ion flaros. Se vi tial estus pensanta pri iu ekstrema decido en malespero -

            NORA            Mi faras.

            KROGSTAD  - se vi intencus forkuri de domo kaj hejmo -

            NORA            Mi faras!

            KROGSTAD  - aª se vi pensus pri tio, kio estas ankoraª pli malespera -

            NORA            Kiel vi povas scii tion?

            KROGSTAD  - forviÙu tiajn ideojn.

            NORA            Kiel vi povas scii, ke mi pensas pri tio?

            KROGSTAD  La plimulto el ni pensas tiel komence. Ankaª mi pensis pri tio; sed honton al mi, mi ne havis kuraßon -

            NORA            ((senvo¤e)          Ankaª mi ne.

            KROGSTAD  ((senÙarßigita)               Ãu ne vere; ankaª vi ne kuraßas?

            NORA            Mi ne kuraßas; mi ne kuraßas.

            KROGSTAD  Estus ankaª ega stulta¢o. Post la kulmino de la unua familia Ùtormo -.  Mi havas en mia poÙo leteron al via edzo -

            NORA            Kaj tie vi rakontas ¤ion?

            KROGSTAD  En kiel eble plej indulgaj esprimoj.

            NORA            ((rapide)            Tiun leteron li ne ricevu. DisÙiru ßin. Mi tamen havigos monon.

            KROGSTAD  Pardonu, Sinjorino, sed ¤u mi ne ¢us diris al vi -

            NORA                        Ba! Mi ne parolas pri la mono, kiun mi al vi Ùuldas. Diru al mi kioman sumon vi postulas de mia edzo, kaj mi havigos al vi la monon.

            KROGSTAD  Mi postulas neniun monon de via edzo.

            NORA            Kion vi do postulas?

            KROGSTAD  Tion vi sciu. Mi volas min restarigi, sinjorino; volas supren; kaj por tio via edzo helpu min. Dum unu jaro kaj duono mi faris nenion malhonestan; en tiu periodo mi batalis kontraª peniga malri¤eco; mi estis kontenta laborigante min supren Ùtupon post Ùtupo. Nun mi estas forpelita, kaj mi ne lasas min kontentigi nur per indulga reakcepto. Mi volas supren, aªdu. Mi volas reen en la bankon, - ekhavi pli altan postenon; via edzo starigu postenon por mi -

            NORA            Tion li neniam faros!

            KROGSTAD  Li faros; mi konas lin; li e¤ ne kuraßos grumbli. Tuj kiam mi estos tie interne kune kun li, vi vidos! Post jaro mi estu la dekstra mano de la direktoro. Estos Nils Krogstad kaj ne Torvald Helmer, kiu estros la Akcio­bankon.

            NORA            Tion vi neniam spertos!

            KROGSTAD  Eble vi volas - ?

            NORA            Nun mi kuraßas.

            KROGSTAD  Pa, vi ne timigas min. Delikata, dorlotata sinjorino, kiel vi -

            NORA                       Vi vidos; vi vidos!

            KROGSTAD  Sub la glacio, eble? Profunde en la malvarma, karbo­nigra akvo? Kaj poste en la printempo flosanta elpro­funde, malbela, nerekonebla, kun defalanta hararo.

            NORA            Vi ne timigas min.

            KROGSTAD  Ankaª vi ne timigas min. Tia¢ojn oni ne faras, sinjor­ino Helmer. Krome por kio utilus? Mi tamen havas lin en la poÙo.

            NORA            Poste? Kiam mi ne plu - ?

            KROGSTAD  Ãu vi forgesas, ke tiam mi decidos pri via reputacio?

            NORA                        ((konsternita staras lin rigardante)

            KROGSTAD  Nu jes, nun mi avertis vin. Ne faru iun stult­a¢on. Kiam Helmer estos ricevinta mian leteron, mi atendos mesaßon de li. Kaj bone memoru, ke estas via edzo, kiu mem devigis min denove iri tian vojon. Tion mi neniam pardonos al li. Adiaª, sinjorino.                         (L(Li eliras tra la antaª¤ambro.)

            NORA            ((al la pordo de la antaª¤ambro, malfermas ßin duone kaj Ùtelaªskultas)  Foriras. Ne liveras la leteron. Ho ne, ne, estus ja tute neeble!             

                        (malfermas la pordon pli kaj pli)                      Kio estas?

Li staras ekstere. Ne mal­supreniras la Ùtup­aron. Ãu li hezitas? Li eble - ?

 

((Letero falas en la leterskatolon; poste oni aªdas la paÙojn de Krogstad perdißantaj malsupre de la Ùtuparo)

 

            NORA            ((kun mallaªta ekkrio, kuras trans la plankon kaj al la tablo apud la sofo;                                mallonga paªzo) 
En la leter­skatolo!        (Ùteliras timeme al la pordo de la antaª­¤ambro)           Tie ßi kuÙas. - Torvald, Torvald, - nun ni estas sensavaj!

            LINDE            ((venas kun la kostumo el la maldekstra ¤ambro)          Nun mi ne trovas ion plian por  ripari. Eble ni surprovu - ?

            NORA                        ((raªke kaj mallaªte)                 Kristine, venu ¤i tien.

            LINDE            ((¢etas la kostumon sur la sofon)            Kio estas al vi? Vi aspektas kiel konfuzita.

            NORA                        Venu. Vi vidas tiun leteron? Tie; vidu, - tra la vitra¢o en la leterskatolo.

            LINDE            Jes, jes; mi bone vidas.

            NORA            Tiu letero estas de Krogstad -

            LINDE            Nora, - estas Krogstad, kiu pruntedonis al vi la monon!

            NORA                        Jes, kaj nun Torvald sciißos pri ¤io.

            LINDE            Kredu min, Nora, estas la pli bona por vi ambaª.

            NORA            En tio estas pli, ol vi scias. Mi skribis falsan nomon.

            LINDE            Sed pro la ¤ielo - ?

            NORA            Nun restas nur diri al vi, Kristine, ke vi estu mia atestanto.

            LINDE            Atestanto? Kiel? Kion mi - ?

            NORA            Se mi frenezißos, - kaj tio ja povus okazi -     

            LINDE            Nora!

            NORA            Aª se io alia al mi okazus, - io, tiel ke mi ne povus ¤eesti tie ¤i  -

            LINDE            Nora, Nora, vi estas ja tute kiel freneza!

            NORA                        Se estus iu, kiu volus preni sur sin la tutan kulpon, vi komprenas -

            LINDE            Jes, ja, sed kiel vi povus pensi -?

            NORA            Tiam vi atestu, ke ne estas vero, Kristine. Mi tute ne estas freneza; mi havas mian plenan prudenton nun; kaj mi diras al vi:  Neniu alia sciis pri la afero. Mi sola faris ¤ion. Memoru tion.

            LINDE            Mi faros. Sed mi ne komprenas ¤ion ¤i.

            NORA            Ho, kiel vi tion komprenus? Estas ja la mirind­a¢o, kiu nun okazos.

            LINDE            La mirinda¢o?

            NORA            Jes, la mirinda¢o. Sed estas tiom terure, Kristine; ßi nepre ne okazu, ne por kiu ajn prezo en la mondo.

            LINDE            Mi iros rekte por paroli kun Krogstad.

            NORA            Ne iru al li; li faros al vi ion malbonan!

            LINDE            Estis tempo, kiam li volonte farus kion ajn por mi.

            NORA            Li?

            LINDE            Kie li loßas?

            NORA            Ho, kion mi scias - ? Jes,         ((ser¤as en la poÙo)      Jen lia karto. Sed la letero, la letero - !

            HELMER       ((en sia ¤ambro, frapas la pordon)                    Nora!

            NORA            ((krias pro timo)             Ho, kio estas? Kion vi volas?

            HELMER       Nu, nu, ne timu. Ni ja ne venos; vi ja Ùlosis la pordon; eble vi surprovas?

            NORA            Jes, jes, mi surprovas. Mi estos tiom bela, Torvald.

            LINDE            ((kiu legis la karton)       Li ja loßas ßuste trans la strat­angulo.

            NORA                        Jes; sed ne helpas. Ni estas sensavaj. La letero kuÙas ja en la skatolo.

            LINDE            Kaj via edzo havas la Ùlosilon?

            NORA                        Jes, ¤iam.

            LINDE            Krogstad devas revoki sian leteron nelegita, li devas elpensi iun pretekston -

            NORA            Sed ßuste je tiu ¤i tempo Torvald kutime -

            LINDE            Igu lin prokrasti; eniru dume. Mi revenos plej eble baldaª. 

                                                ((Ùi eliras rapide tra la antaª¤ambro)

            NORA            ((iras al la pordo de Helmer, malfermas ßin kaj enrigar­das)     

                                    Torvald!

            HELMER       ((en la interna ¤ambro)              Nu, ¤u oni fine rajtas ree enveni en sian propran ¤ambron? Venu, Rank, nun ni fine rigardu.            (¤e la pordo)                Sed kio estas?

            NORA            Kio, kara Torvald?

            HELMER       Rank preparis min por grandioza kostumado.

            RANK            ((¤e la pordo)                Laª mia percepto; sed mi do eraris.

            NORA            Jes, neniu rajtas admiri min en mia pompo antaª morgaª.

            HELMER       Sed kara Nora, vi aspektas vere stre¤ita. Ãu vi tro multe ekzercis?

            NORA                        Ne, mi ankoraª tute ne ekzercis.

            HELMER       Estos tamen necese -

            NORA            Jes, estos tute necese, Torvald. Sed mi neniel progresas sen via helpo; mi ¤ion tute forgesis.

            HELMER       Nu, ni baldaª refreÙigu ¤ion.

            NORA                        Jes, vi devas helpi min, Torvald. Promesu al mi! Ho, mi tiom timas. La grandan festenon -. Vi devas dedi¤i vin tute por mi ¤i-vespere. E¤ ne etan bankaferon; e¤ ne plumon en la mano. Do? Ãu ne, kara Torvald?

            HELMER       Mi promesas; hodiaª vespere mi estos tute je via dispono, - vi senhelpa etulino. - Hm, jen, unue ion -          ((iras al la pordo de la antaª¤ambro)

            NORA                        Kion vi volas rigardi tie?

            HELMER       Nur vidi ¤u venis letero.

            NORA            Ne, ne; ne faru, Torvald!

            HELMER       Kion do?

            NORA                        Torvald, mi petas vin; estas neniu.

            HELMER       Permesu al mi rigardi.              ((volas iri)

            NORA            ((¤e la piano, frapas la unuajn taktojn de la Taran­telo)

            HELMER       ((¤e la pordo, haltas)                 Aha!

            NORA                        Mi ne povas danci morgaª, se mi ne ekzercos kun vi.

            HELMER       ((iras al Ùi)         Ãu vi vere estas tiom timema, kara Nora?

            NORA                        Jes, ege timema. Lasu min ekzerci nun tuj; ankoraª estas tempo antaª la manßo. Jen, sidigu vin kaj ludu por mi, kara Torvald; korektu min; donu instrukcion, kiel vi kutimas.

            HELMER       Volonte, tre volonte, ¤ar vi deziras.

 

((Li eksidas ¤e la piano)

 

            NORA            ((prenas la tamburinon el la skatolo, kaj ankaª longan, multekoloran Ùalon, per kiu Ùi rapide drapiras sin; post salto mezen sur la plankon Ùi staras tie kaj vokas)  Ludu nun por mi! Nun mi volas danci!

 

((Helmer ludas kaj  Nora dancas; doktoro Rank  staras apud la piano malantaª Helmer, rigardante)

 

            HELMER       ((ludante)           Malpli rapide, - malpli rapide.

            NORA            Mi ne povas alimaniere.

            HELMER       Ne tiel impete, Nora!

            NORA            Ïuste tiel devas esti.

            HELMER       ((haltas)              Ne, ne, tio tute ne taªgas.

            NORA                        ((ridas, kaj svingas la tamburinon)        Ãu mi ne diris tion al vi?

            RANK            Permesu al mi ludi por Ùi.

            HELMER       ((ekstaras)          Jes, vi faru; kaj mi povos pli bone instrukcii Ùin.

 

((Rank  sidigas sin ¤e la piano kaj ludas;  Nora dancas pli kaj pli sovaße. Helmer prenis pozicion apud la forno, kaj ofte direktas al Ùi rimarkojn por korekti Ùin; Ùi Ùajne ne aªdas tion; Ùia hararo malligißas kaj falas sur Ùiajn Ùultrojn; Ùi ne atentas tion, sed daªrigas la dancadon. Sinjorino Linde envenas)

 

            LINDE            ((staras konsternita ¤e la pordo)            Oj -!

            NORA                        ((dum la danco)             Jen amuzo, Kristine.

            HELMER       Sed kara, inda Nora, vi ja dancas kvazaª estus por savo de la vivo.

            NORA                        Vere ja estas!

            HELMER       Rank, ¤esu; tio estas ja pura freneza¢o. Ãesu, mi diras.            

(Rank ¤esas ludi, kaj Nora subite haltas)

            HELMER       ((al Ùi)               Tion mi neniam kredus. Vi ja forgesis ¤ion, kion mi instruis al vi.

            NORA                        ((for¢etas la tamburinon)           Jen vi mem vidas.

            HELMER       Do, jen instruo estas bezonata.

            NORA                        Jes, vi vidas kiom necese estas. Vi devas instrui min ßis la fino. Ãu vi tion promesas al mi, Torvald?

            HELMER       Vi povas fidi pri tio.

            NORA                        Vi ne devas, hodiaª nek morgaª, zorgi pri io alia krom mi; vi ne malfermu leteron, - ne malÙlosu la leter­skatolon -

            HELMER       Aha, ankoraª la timo pro tiu homo -

            NORA                        Jes, jes ja, ankaª tio.

            HELMER       Nora, mi vidas de via konduto, ke jam kuÙas letero de li.

            NORA            Mi ne scias; mi opinias ke jes; sed vi ne legu ion tian nun; nenio malbela devas entrudi sin inter ni antaª ol ¤io atingis la finon.

            RANK            ((mallaªte al Helmer)                Vi ne devas kontraª­diri Ùin.

            HELMER       ((¤irkaªbrakas Ùin)         Ni plenumu la volon de la infano. Sed morgaª nokte, kiam vi estos dancinta -

            NORA            Tiam vi estos libera.

            ÃAMBRISTINO        ((¤e la pordo maldekstre)          Sinjorino, la tablo estas preta.

            NORA                        Ni volas havi ¤ampanon, Helene.

            ÃAMBRISTINO        Bone, sinjorino.           ((eliras)

            HELMER       Aha, - granda festeno do?

            NORA            Ãampanofesteno ßis la hela mateno.                ((ekkrias)          Kaj kelkajn makronojn, Helene, multajn, - unusolan fojon.

            HELMER       ((prenas Ùiajn manojn)               Nu, nu, nu; ne tiu delira sovaßeco. Estu nun mia propra alaªdeto kiel ordinare.

            NORA            Jes ja, mi estu. Sed eniru dume; ankaª vi, doktoro Rank. Kristine, vi devas helpi min aranßi miajn harojn.

            RANK            ((mallaªte, elirante)       Supozeble ne estas io -  io tia okazonta?

            HELMER       Neniel, kara; estas nenio alia krom tiu infaneca timo, kiun mi menciis al vi.

 

                                    ((Ili eliras dekstre)

 

            NORA            Nu !?

            LINDE            Forvojaßis en la kamparon.

            NORA            Mi divenis laª via aspekto.

            LINDE            Li revenos hejmen morgaª vespere. Mi skribis leter­slipon  al li.

            NORA            Tion vi ne devus fari. Vi malhelpu nenion. Funde estas ßojego, tio, atendadi la mirinda¢on.

            LINDE            Efektive, kion vi atendas?

            NORA            Ho, tion vi ne povas kompreni. Eniru al ili; mi tuj postvenos.  (sinjorino Linde eniras la manßo¤ambron)

            NORA            ((staras momenton kvazaª por sin orienti; poste Ùi rigardas sian                                               horloßon)

La kvina. Sep horojn ßis nokto­mezo. Poste, dudek kvar horojn ßis sekvonta noktomezo. Tiam la Tarantelo estos dancita. Dudek kvar plus sep? Tridek unu horojn por vivi.

            HELMER       ((¤e la pordo dekstre)                Sed kie restas la alaªd­eto?

            NORA            ((al li kun larße etenditaj brakoj)           Jen la alaªdeto!

  


 

 

 

 

                                                            TRIA  AKTO

 

(Sama ¤ambro. La sofotablo kun seßoj ¤irkaªe estas metita antaªen meze sur la planko. Lampo lumas sur la tablo. La pordo de la antaª¤ambro estas malfermita. Aªdißas dancmuziko de la supra etaßo.)

 

(Sinjorino Linde sidas ¤e la tablo foliumante libron sen­interese; provas legi, sed ne aspektas kapabla koncentri la pensojn; iujn fojojn Ùi stre¤e aªskultas en la direkto de la ekstera pordo.)

 

            LINDE            (rigardas sian horloßon)  Ankoraª ne. Kaj nun jam urßas. Se li nur ne -
(denove aªskultas)       Jen, tie li estas.             (£i eliras en la antaª¤ambron, kaj singarde malfermas la eksteran pordon; kvietaj paÙoj aªdißas sur la Ùtuparo; Ùi flustras:)                    Envenu. Ãeestas neniu.

            KROGSTAD  (¤e la pordo)                Mi trovis leterslipon de vi hejme. Kion tio signifas?

            LINDE            Mi absolute devas paroli kun vi.

            KROGSTAD  Nu? Kaj tio absolute devas okazi en tiu ¤i domo?

            LINDE            Hejme ¤e mi ne eblas; mia ¤ambro ne havas apartan enirejon. Envenu; ni estas tute solaj; la ¤ambristino dormas, kaj la gesinjoroj Helmer estas en balo supre.

            KROGSTAD  (venas en la ¤ambron)             Jen, jen. La gesinjoroj Helmer dancas ¤i-ves­pere? Fakte?

            LINDE            Jes, kial ne?

            KROGSTAD  Nu jes, kial ne?

            LINDE            Nun, Krogstad, nun ni du do kune parolu.

            KROGSTAD  Ãu ni du do havas ion pli por priparoli?

            LINDE            Ni havas multon por priparoli.

            KROGSTAD  Tion mi ßis nun ne opiniis.

            LINDE            Ne, ¤ar vi neniam vere komprenis min.

            KROGSTAD  Ãu estis io pli por kompreni, krom tio, kio estas tiom simpla en la mondo? Senkora virino forpuÙas viron, kiam sin ofertas io, kio estas pli avantaßa.

            LINDE            Ãu vi opinias, ke mi vere estas tiom senkora? Kaj ¤u vi opinias, ke mi rompis de vi facilkore?

            KROGSTAD  Vere ne?

            LINDE            Krogstad, ¤u vi tion vere kredis?

            KROGSTAD  Se tiel ne estis, kial vi do tiam skribis al mi tian leteron, kian vi skribis?

            LINDE            Mi ja ne povis agi alimaniere. Ãar mi devis rompi kun vi, estis ja ankaª mia devo ekstermi en vi ¤ion, kion vi por mi sentis.

            KROGSTAD  (premegas siajn manojn)         Tiel do. Kaj tio - tio nur por mono!

            LINDE            Ne forgesu, ke mi havis senhelpan patrinon kaj du etajn fratojn. Ni ne povis atendi vin, Krogstad; pri vi estus ja tiam longa atendado.

            KROGSTAD  Nu ja, estis; sed vi ne rajtis forpuÙi min pro alia homo.

            LINDE            Nu, mi ne scias. Multajn fojojn mi demandis al mi mem, ¤u mi tion rajtis.

            KROGSTAD  (pli kviete)       Kiam mi vin perdis, sentißis, kvazª la firma grundo forglitus de sub miaj piedoj. Rigardu min; nun mi estas Ùiprompito sur vrako.

            LINDE            Helpo povus esti proksima.

            KROGSTAD  Ïi estis proksima; sed nun vi venis kaj baris al mi la vojon.

            LINDE            Kontraª mia scio, Krogstad. Nur hodiaª mi eksciis, ke estas vi, kiun mi anstataªos en la banko.

            KROGSTAD  Mi kredas vin, ¤ar vi tion diras. Sed nun, kiam vi scias, ¤u vi ne retiras vin?

            LINDE            Ne; ¤ar tio neniel utilus al vi.

            KROGSTAD  Utilus, utilus -; mi tion tamen farus.

            LINDE            Mi lernis agi prudente. La vivo kaj la akra, amara neceso instruis tion al mi.

            KROGSTAD  Kaj la vivo instruis al mi ne fidi malplenajn frazojn.

            LINDE            Do la vivo instruis al vi ion tre saßan. Sed fidi al agoj vi tamen devas?

            KROGSTAD  Al kio vi aludas?

            LINDE            Vi diris, ke vi staras kiel Ùiprompito sur vrako.

            KROGSTAD  Mi havis bonajn kialojn por tion diri.

            LINDE            Ankaª mi sidas kiel Ùiprompita virino sur vrako. Neniun por funebri, kaj neniun por prizorgi.

            KROGSTAD  Vi mem elektis.

            LINDE            Mi tiam ne havis elekton.

            KROGSTAD  Nu, kaj kio pli?

            LINDE            Krogstad, ¤u eble ni du Ùiprompitoj povus transiri unu al la alia?

            KROGSTAD  Kion vi sugestas?

            LINDE            Du sur unu vrako staras pli sekure ol unuope sur du.

            KROGSTAD  Kristine!

            LINDE            Kial, laª via supozo, mi venis al la urbo?

            KROGSTAD  Ãu eblus ke vi havus penson pri mi?

            LINDE            Mi devas labori, se mi povu elteni la vivon. Ãiujn miajn vivtagojn, tiom longe kiom mi memoras, mi laboris; kaj tio estis mia plej kontentiga kaj sola plezuro. Sed nun mi staras tute sola en la mondo, tiel terure malplena kaj forlasita. Labori nur por si mem ne donas ian plezuron. Krogstad, havigu al mi iujn kaj ion por kiuj labori.

            KROGSTAD  Tion mi ne fidas. Estas nenio alia krom ekzaltita virina grandanimeco, kiu eliras oferi sin mem.

            LINDE            Ãu vi iam konstatis, ke mi estas ekzaltita?

            KROGSTAD  Ãu vi efektive povus fari tion? Diru al mi, - ¤u vi estas plene informita pri mia pasinteco?

            LINDE            Jes.

            KROGSTAD  Kaj ¤u vi scias, kiel ¤i tie oni rigardas min?

            LINDE            Antaª nelonge vi donis al mi la impreson, ke kun mi vi estus farißinta alia homo.

            KROGSTAD  Pri tio mi estas certa.

            LINDE            Ãu ne eblus ankoraª?

            KROGSTAD  Kristine; - tion vi diras tute intence! Jes, vi faras. Mi vidas tion laª via esprimo. Ãu vi do efektive kuraßas - ?

            LINDE            Mi bezonas iujn, por kiuj esti patrino; kaj viaj infanoj bezonas patrinon. Ni du bezonas unu la alian. Krogstad, mi fidas je via baza kerno; - kune kun vi mi ¤ion kuraßas.

            KROGSTAD  (prenas Ùiajn manojn)              Dankon, dankon, Kristine; - nun mi montru, ke mi scipovu restarigi min ankaª en la okuloj de aliuloj. - Ho, sed mi forgesis -

            LINDE            (aªskultas)                   Ts! La Tarantelo! Foriru, foriru!

            KROGSTAD  Kial? Kio estas?

            LINDE            Vi aªdas la dancon tie supre? Kiam ßi estos finita, ni povos atendi ilin.

            KROGSTAD  Nu ja, mi foriros.  Ãio estas ja vana. Kompren­eble vi ne scias pri la paÙo, kiun mi faris kontraª Helmer.

            LINDE            Jes, Krogstad, mi scias pri ßi.

            KROGSTAD  Kaj tamen vi kuraßus - ?

            LINDE            Mi bone komprenas al kia ago malespero povas peli homon kiel vi.

            KROGSTAD  Ho, se mi povus igi tion nefarita!

            LINDE            Tion vi povus; ¤ar via letero ankoraª kuÙas en la skatolo.

            KROGSTAD  Vi estas certa?

            LINDE            Tute certa; sed -

            KROGSTAD  (rigardas Ùin esplore)               Ãu tiel por kompreni? Vi volas savi vian amikinon je kiu ajn prezo. Diru malkaÙe. Ãu tiel estas?

            LINDE            Krogstad; tiu kiu unu fojon vendis sin mem pro aliuloj, tion ne denove faros.

            KROGSTAD  Mi repostulos mian leteron.

            LINDE            Ne, ne.

            KROGSTAD  Certe jes; kompreneble; mi atendas ¤i tie ßis Helmer venos; mi diros al li, ke li redonu al mi mian leteron, - ke nur temas pri mia maldungo, - ke li ne legu ßin.

            LINDE            Ne, Krogstad, vi ne revoku vian leteron.

            KROGSTAD  Sed diru al mi, ¤u vere ne estas pro tio, ke vi  decidis rendevuon ¤i tie?

            LINDE            Jes, en la unua paniko; sed nun tagnokto inter­pasis, kaj estas nekredeblaj aferoj, kiujn mi dum tiu tempo vidis en tiu ¤i hejmo. Helmer nepre ¤ion eksciu; tiu malfeli¤iga sekreto devas esti malkaÙita; devas veni kompleta klarigo inter la du; ili ne povas daªrigi en tiu reto de sekretigo kaj pretekstoj.

            KROGSTAD  Nu jes; se vi do tion volas riski -. Sed ion mi almenaª povas fari, kaj tion mi faru tuj -

            LINDE            (aªskultas)       Rapidu! Foriru, foriru! La danco estas finita; ni ne plu estas sekuraj, e¤ ne momenton.

            KROGSTAD  Mi atendas vin malsupre.

            LINDE            Jes, faru; vi devas akompani min al la pordo.

            KROGSTAD  Tiom nekredeble feli¤a mi neniam antaªe estis.

 

(Li foriras tra la ekstera pordo; la pordo inter la sid¤ambro kaj la antaª¤ambro restas malfermita)

 

            LINDE            (iom ordigas kaj metas siajn elirvestojn pretaj)           Kia Ùanßo! Jes, kia Ùanßo! Homoj por kiuj labori, - por kiuj vivi; hejmo en kiu krei hejmecon. Nu, mi vere eklaboru - Ke ili baldaª venu -
(aªskultas)       Aha, tie ili estas. Ekvestißi.                 (surmetas ¤apelon kaj mantelon) 

 

(La vo¤oj de Helmer kaj Nora aªdißas ekstere; Ùlosilo turnißas, kaj Helmer kondukas Nora preskaª perforte en la antaª¤ambron. £i estas vestita en la itala kostumo kun granda, nigra Ùalo super si; li estas en festena vestaro kun nebutonum­ita nigra domeno supere)

 

            NORA                       (ankoraª ¤e la pordo, rezista)              Ne, ne, ne; ne ¤i tien! Mi volas ree supren. Mi ne volas foriri tiel frue.

            HELMER       Sed karega Nora -

            NORA            Ho, mi petegas vin, Torvald; mi petas vin elkore,  - nur unu horon ankoraª!

            HELMER       E¤ ne unu minuton, mia dol¤a Nora. Vi scias, ke estis interkonsento. Jen jen; en la ¤ambron; aª vi malvarm­umißos.

 

(Li kondukas Ùin malgraª Ùia kontraªstaro, iom puÙetante en la sid¤ambron.)

 

            LINDE            Bonan vesperon.

            NORA                        Kristine!

            HELMER       Nu do, sinjorino Linde, vi ¤i tie tiom malfrue?

            LINDE            Jes, pardonu; mi ege volis vidi Nora kostumita.

            NORA                        Ãu vi sidis ¤i tie min atendante?

            LINDE            Jes; bedaªrinde mi ne venis sufi¤e frue; vi jam estis supre; kaj mi ne volis hejmeniri antaª ol mi vin vidis.               

            HELMER       (forprenas la Ùalon de Nora)    Jes, bone rigardu Ùin. Mi opinius, ke Ùi valoras esti rigardata. Ãu Ùi ne estas ¤arma, sinjorino Linde?

            LINDE            Jes, vere Ùi estas -

            HELMER       Ãu Ùi ne estas mirinde delikata? Tio estis ankaª la komuna opinio de la festenanoj. Sed terure obstina Ùi estas, - la dol¤a etulino. Kion ni faru pri tio? Imagu, mi preskaª devis uzi forton por kunvenigi Ùin.

            NORA            Ho, Torvald, vi pentos pri tio, ke vi ne permesis al mi e¤ nur duonan horon pli.

            HELMER       Jen, vi aªdas, sinjorino. £i dancas sian Tarantelon, - faras bruegan sukceson, - meritan, - kvankam estis en la esprimado eble iom tro da natureco; mi opinias, - iom pli ol laª strikta mezuro estus konforma al la postuloj de arto. Sed tamen! La ¤efa afero estas, - Ùi sukcesas; Ùi faras bruan sukceson. Ãu mi post tio lasu Ùin resti? Redukti la impreson? Ne dankon; mi prenis mian ¤arman kaprean knabineton - kaprican kaprean knabineton, mi povus diri - sub la brakon; rapidan rondiron tra la salono; klinißon al ¤iuj flankoj, kaj - kiel oni diras en lingvo de romanoj - la bela vido malaperis. Finalo ¤iam kreu efekton, sinjorino Linde; sed tion mi ne kapablas komprenigi al Nora. Puf, estas varme ¤i tie.  
(¢etas la domenon sur seßon kaj malfermas la pordon de sia ¤ambro)             Kio? Estas mallume. Nu ja; kompreneble. Pardonu -              (li tien eniras kaj ekbruligas kelkajn lumojn) 

            NORA                        (flustras rapide kaj senspire)                Nu?!

            LINDE            (mallaªte)                    Mi parolis kun li.

            NORA            Kaj jen -?

            LINDE            Nora, - vi devas diri ¤ion al via edzo.

            NORA            (senvo¤e)                     Mi sciis.

            LINDE            Vi ne havas kaªzon por ion timi flanke de Krogstad; sed paroli vi devas.

            NORA            Mi ne parolos.

            LINDE            Do parolos la letero.

            NORA            Dankon, Kristine; mi nun scias, kio estas farenda. Ts -!

            HELMER       (revenas)          Nu, sinjorino, ¤u vi nun admiris Ùin?

            LINDE            Jes; kaj nun mi volas diri bonan nokton.

            HELMER       Ho, jam nun? Ãu estas via, tiu trika¢o?

            LINDE            (prenas ßin)                 Jes; dankon; mi preskaª forgesis ßin.

            HELMER       Do vi trikas?

            LINDE            Jes ja.

            HELMER       Sciu, vi devus prefere brodi.

            LINDE            Nu? Kaj kial?

            HELMER       Ãar estas multe pli bele. Rigardu; oni tenas la broda¢on tiel per la maldekstra mano, kaj per la dekstra oni kondukas la kudrilon - tiel - etende en longa kurbo; ¤u ne -?

            LINDE            Jes, povas esti -

            HELMER       Sed kontraªe triki - neniam farißas alie ol malbele; rigardu; la kunprematajn brakojn, - la trikilojn, kiuj iradas supren kaj malsupren; - estas io ¤ineca ¤e tio. - Ah, estis vere bonega ¤ampano, per kiu oni  regalis nin.

            LINDE            Nu, bonan nokton, Nora, kaj ne plu estu obstina.

            HELMER       Bona konsilo, sinjorino Linde!

            LINDE            Bonan nokton, sinjoro direktoro.

            HELMER       (akompanas Ùin al la pordo)     Bonan nokton, bonan nokton; mi esperas, ke vi venos sekure hejmen? Mi tiel volonte  - ; sed ne estas ja longa distanco irenda. Bonan nokton, bonan nokton. 
(£i foriras; li fermas la pordon malantaª Ùi kaj ree envenas)                Jen, jen; fine ni sukcesis eligi Ùin. £i estas terure teda, tiu homa¢o

            NORA                        Ãu vi ne estas tre laca, Torvald?

            HELMER       Ne, tute ne.

            NORA            E¤ ne dormema?

            HELMER       Absolute ne; kontraªe mi sentas min treege vigla. Sed vi? Jes, vi efektive aspektas kaj laca kaj dormema.

            NORA            Jes, mi estas tre laca. Nun mi volas baldaª dormi.

            HELMER       Jen vidu; vidu! Estis do ßuste de mi, ke ni ne pli longe restus.

            NORA                        Ho, estas ja ßusta, ¤io, kion vi faras.

            HELMER       (kisas Ùin sur la frunto)            Nun la alaªdeto parolas kvazaª ßi estus homo. Sed ¤u vi observis kiom gaja Rank estis ¤i-vespere?

            NORA                        Ãu? Li estis? Mi ne trovis Ùancon paroli kun li.

            HELMER       Ankaª mi preskaª ne; sed dum longa tempo mi ne vidis lin en tia bona humoro. 
(rigardas Ùin dum momento; poste li alproksim­ißas)    Hm, - estas do ßue esti reveninta en sian propran hejmon; esti tute sola kun vi - Ho, vi rava, alloga juna virino!

            NORA            Ne rigardu min tiel, Torvald!

            HELMER       Ãu mi ne rigardu mian plej karan posed­a¢on? Tiun admirinda¢on, kiu estas mia, sole mia, mia komplete.

            NORA            (paÙas al la alia flanko de la tablo)                   Ne parolu al mi tiel ¤i-nokte.

            HELMER       (sekvas)           Vi ankoraª havas la Tarantelon en la sango, mi rimarkas. Kaj tio igas vin e¤ pli loga. Aªskul­tu! Nun la gastoj estas forirantaj.              (pli mallaªte)               Nora, - baldaª estos silente en la tuta domo.

            NORA            Jes, mi esperas.

            HELMER       Jes, ¤u ne, mia propra kara Nora? Ho, ¤u vi scias, - kiam mi tiel estas kun vi en festeno, - ¤u vi scias, kial mi tiom malmulte parolas kun vi, tenas min fore de vi, nur foje sendas al vi Ùtelitajn okul¢etojn, - ¤u vi scias, kial mi faras tion? Estas ¤ar mi imagas al mi, ke vi estas mia sekreta amatino, mia juna sekreta fian¤ino, kaj ke neniu suspektas, ke estas io inter ni du.

            NORA            Nu ja, ja, ja; mi ja scias, ke ¤iuj viaj pensoj estas ¤e mi.

            HELMER       Kaj kiam ni estas ekirantaj, kaj mi metas la Ùalon ¤irkaª viajn delikatajn, junecajn Ùultrojn, - ¤irkaª tiu mirinda kolkurbo, - tiam mi imagas al mi, ke vi estas mia juna novedzino, ke ni ¢us venis de la geedzißa ceremonio, kaj ke mi la unuan fojon kondukas vin en mian loßejon, - kaj ke mi la unuan fojon estas sola kun vi, - tute sola kun vi, vi juna, tremanta delikata¢o! La tutan vesperon mi havis neniun  sopiron krom vi.  Kiam mi vidis vin impeti kaj logi en la Taran­telo, - tiam mia sango bolis; mi ne plu kapablis elteni; - tial mi kondukis vin ¤i tien malsupre tiom frue -

            NORA            Iru nun, Torvald! Foriru de mi. Mi ne volas ¤ion ¤i.

            HELMER       Kion tio signifas? Vi certe ludas petolulinon kun mi, Nonjo. Volas; volas? Ãu mi ne estas via edzo -?

           

(Iu frapas la eksteran pordon)

 

            NORA            (ekskuißas)                  Vi aªdis -?

            HELMER       (al la enirejo)               Kiu estas?

            RANK                        (ekstere)           Estas mi. Ãu vi permesas, ke mi envenu momenton?

            HELMER       (mallaªte, kun irito)                 Hm, kion li volas nun?            (laªte)              Momenton.  (aliras kaj malfermas)      Nu, estas ja ßentile ke vi ne preterpasas nian pordon.

            RANK            £ajnis al mi, ke mi aªdas vian vo¤on, kaj mi deziris enrigardi.            (lasas la okulon vagi paseme ¤irkaªen)           Ak ja; tiuj karaj, konataj ¤ambroj. Vi havas hejmecan varmon ene ¤e vi, vi du.

            HELMER       Laªaspekte vi inde ßuis la etoson ankaª supre.

            RANK                        Bonege. Kial mi ne farus? Kial oni ne kunprenu ¤ion en tiu ¤i mondo? Almenaª tiom kiom oni povas, kaj kiel eble plej longe. La vino estis altkvalita -

            HELMER       Precipe la ¤ampano.

            RANK            Ãu ankaª vi tion rimarkis? Estas preskaª nekred­eble, kiom multe mi kapablis engluti.

            NORA            Ankaª Torvald trinkis multe da ¤ampano ¤i-vespere.

            RANK            Ãu?

            NORA            Jes; kaj poste li ¤iam estas tiom amuza.

            RANK            Nu, kial oni ne havu gajan vesperon post bone utiligita tago?

            HELMER       Bone utiligita; pri tio mi bedaªrinde ne rajtas laªdi min.

            RANK                        (frapas lian Ùultron)                  Sed pri tio mi ja rajtas!

            NORA            Doktoro Rank, vi estas ja farinta sciencan ekzamenon hodiaª.

            RANK            Ïuste.

            HELMER       Jen, jen; Nonjo parolas pri sciencaj ekzamenoj!

            NORA            Kaj ¤u mi povas gratuli vin pri la rezulto?

            RANK                        Jes, vere vi povas.

            NORA                       Ïi do estas bona?

            RANK            La plej eble bona por kuracisto kiel por paciento, - certeco.

            NORA            (rapide kaj esplorante)             Certeco?

            RANK                        Kompleta certeco. Ãu mi ne devus havi gajan vesperon poste?

            NORA                        Jes, vi ßuste faris, doktoro Rank.

            HELMER       Tion ankaª mi diras; se vi nur ne suferos pro tio morgaª.

            RANK            Nu, en la vivo oni ja nenion ricevas senpage.

            NORA                        Doktoro Rank, - Ùajnas ke vi multe Ùatas maskerado­jn?

            RANK            Jes, kiam estas sufi¤e multaj burleskaj maskoj -

            NORA                        Aªskultu; kio ni du estu en la venonta maskerado?

            HELMER       Vi eta, frivolino, - ¤u vi jam pensas pri la venonta!

            RANK            Ni du? Jes, tion mi al vi diru; vi estu feli¤o-feino.      

            HELMER       Jes, sed eltrovu kostumon, kiu tion montras.

            RANK            Lasu vian edzinon sin prezenti, tiel kiel Ùi staras kaj iras tra la mondo -

            HELMER       Vere trafe dirite. Sed ¤u vi ne scias, kio vi mem volas esti?

            RANK            Jes, mia kara amiko, pri tio mi estas tute certa.

            HELMER       Nu?

            RANK                        En la venonta maskerado mi estos nevidebla.

            HELMER       Jen stranga kaprico.

            RANK                        Ekzistas granda, nigra ¤apelo - ; ¤u vi neniam aªdis pri la malaperiga ¤apelo? Per tiu oni sin kovros, kaj neniu onin vidos.

            HELMER       (kun subpremita rideto)                       Ne, jen vi pravas.

            RANK            Sed mi ja tute forgesas, pro kio mi venis. Helmer, donu al mi cigaron, unu el la nigraj Havana.

            HELMER       Kun plej granda plezuro.                     (prezentas ujon)

            RANK                        (prenas unu kaj tran¤as la pinton)        Dankon.

            NORA            (frotas alumeton)         Permesu al mi doni al vi fajron.

            RANK            Dankon pro tio.           (£i tenas por li la alumeton; li ekbruligas la                                                                             cigaron)
 Kaj nun, adiaª!

            HELMER       Adiaª, adiaª, kara amiko!

            NORA            Dormu bone, doktoro Rank.

            RANK                        Dankon por tiu deziro.

            NORA            Deziru  al mi la samon.

            RANK            Al vi? Nu ja, ¤ar vi tion volas -. Dormu bone. Kaj dankon pro la fajro. 
(Li kapsalutas al ambaª kaj foriras)

            HELMER       (mallaªte)                    Li trinkis konsiderinde.

            NORA                        (distrite)                       Eble.

 

(Helmer prenas el la poÙo sian Ùlosilaron kaj iras en la antaª¤ambron)

 

            NORA                        Torvald - kion vi intencas tie?

            HELMER       Mi devas malplenigi la leterskatolon; ßi estas tute plena; ne estos loko por la gazetoj morgaª frue -

            NORA            Ãu vi intencas labori ¤i-nokte?

            HELMER       Vi ja scias, ke mi ne volas. - Kio estas tio? Iu fuÙis la seruron.

            NORA                        La seruron - ?

            HELMER       Jes, certe, tiel estas. Kio povas esti? Mi ne kredus, ke la servistinoj - ? Tie kuÙas rompita harpinglo. Nora, ßi estas via -

            NORA                        (rapide)            Do devas esti unu el la infanoj -

            HELMER       De tio vi devas vere dekutimigi ilin. Hm, hm; - jen, mi tamen sukcesis malÙlosi ßin  (elprenas la enhavon kaj vokas en la kuirejon)      Helene! - Helene; estingu la lampon en la koridoro.

 

(Li ree eniras en la sid¤ambron kaj fermas la pordon de la antaª¤ambro)

 

            HELMER       (kun la leteroj en la mano)       Jen. Rigardu kiel amasiß­is.    (trafoliumas)     Kio estas tio?

            NORA            (¤e la fenestro)             La letero! Ho ne, ne, Torvald!

            HELMER       Du vizitkartoj - de Rank.

            NORA                        De doktoro Rank?

            HELMER       (rigardas ilin)                Doctor medicinæ Rank. Ili kuÙis plej supre; ver­Ùajne li enmetis ilin, kiam li foriris.

            NORA                        Ãu estas io sur ili?

            HELMER       Estas nigra kruco super la nomo. Rigardu. Estas vere tremiga kaprico. Tio aspektas ja, kvazaª li anoncus sian propran morton.

            NORA            Li ja tion faras.

            HELMER       Kion? Ãu vi ion scias? Ãu li diris ion al vi?

            NORA                        Jes. Kiam tiuj kartoj venas, li nin fine adiaªis. Li volas enfermi sin kaj morti.

            HELMER       Mia malfeli¤a amiko. Mi ja sciis, ke mi lin ne longe havus. Sed tiom frue -. Kaj li sin kaÙas kiel vundita besto.

            NORA                        Kiam tio devas okazi, tiam estas plej bone, ke ßi okazu senvorte. Ãu ne, Torvald?

            HELMER       (iras tien kaj reen)        Li estis kvazaª kun-kreskinta kun ni. Mi preskaª ne kapablas imagi lin for. Li, kun siaj suferoj kaj sia soleco, donis kvazaª nuban fonon al nia sun-plena feli¤o. - Nu, eble estas pli bone tiel. Almenaª por li.         (haltas)             Eble ankaª por ni, Nora. Nun ni du estas komplete lasitaj unu al la alia.    (¤irkaª­brakas Ùin)         Ho vi, mia amata edzino; Ùajnas al mi, ke mi ne povas vin teni sufi¤e firme. Sciu, Nora, - multfoje mi deziras, ke superpenda danßero minacus vin, por ke mi povus riski vivon kaj sangon kaj ¤ion, ¤ion por vi.

            NORA            (sin deÙiras kaj diras forte kaj decide)  Nun vi legu viajn leterojn, Torvald. 

            HELMER       Ne, ne; ne ¤i-nokte. Mi volas esti ¤e vi, mia amata edzino.

            NORA            Kun la mortopenso pri via amiko - ?

            HELMER       Vi pravas. Tio skuis nin ambaª;  malbeleco venis inter nin; pensoj pri morto kaj dissolvißo. Ni liberißu de tio. Ïis tiam -. Ni retirißu ambaª al la sia.

            NORA            (¤irkaªbrakante lian kolon)                  Torvald, - bonan nokton! Bonan nokton!

            HELMER       (kisas Ùin sur la frunton)          Bonan nokton, vi mia eta kantbirdo. Dormu bone, Nora. Nun mi tralegos la leterojn.

 

(Kun la paketo li iras en sian ¤ambron kaj fermas la pordon malantaª si)

 

            NORA            (kun frenezaj okuloj, palpas ¤irkaªe, kaptas la domenon de Helmer, volvas ßin ¤irkaª sin kaj flustras rapide, raªke kaj intermite)         Lin neniam plu vidi. Neniam. Neniam. Neniam.         (¢etas la Ùalon sur la kapon)                 Ankaª neniam plu vidi la infanojn. E¤ ne ilin. Neniam; neniam. - Ho ve, la glaci­frosta, nigra akvo. Ho, la senfunda -; tio -. Ho, se nur estus finite. - Nun li havas ßin; nun li ßin legas. Ho ne, ne, ankoraª ne. Torvald, adiaª, vi kaj la infanoj -

 

(£i volas kuri eksteren tra la antaª¤ambro; samtempe Helmer abrupte malfermas la pordon de sia ¤ambro kaj staras tie kun malfermita letero en la mano.)

 

            HELMER       Nora!

            NORA            (krias laªte)                  Aj - !

            HELMER       Jen kio? Ãu vi scias, kion diras tiu letero?

            NORA                        Jes, mi scias. Lasu min iri! Lasu min eliri!

            HELMER       (retenas Ùin)                  Kien vi volas?

            NORA                        (provas liberigi sin)      Vi ne savu min, Torvald!

            HELMER       (ekskuita stumblas malantaªen)            Vero! Estas vero kion li skribas? Terure! Ne, ne; ne eblas ke tio estu vero.

            NORA            Estas vero. Mi amis vin super ¤io en la mondo.

            HELMER       Ba, ne prezentu stultajn evitemajn respondojn.

            NORA            (paÙon pli proksimen)              Torvald -!

            HELMER       Vi malfeli¤iga, - kion vi entreprenis!

            NORA            Lasu min foriri. Vi ne portu tion por mi. Vi ne prenu tion sur vin.

            HELMER       Neniu komedia¢o.        (Ùlosas la pordon de la antaª-¤ambro)              Tie ¤i vi restu kaj estu responda pri viaj faroj. Ãu vi komprenas, kion vi faris? Respondu! Ãu vi kom­prenas?

            NORA            (rigardas lin sendeturne, kaj diras per rigida esprimo)              Jes, nun mi komencas ßisfunde kompreni.

            HELMER       (marÙas tien kaj reen)               Ho ve, al kia teruro mi vekißas. En ¤iuj tiuj ok jaroj, - Ùi, kiu estis mia plezuro kaj fiero, - hipokrita, mensogema, - ankoraª pli terure, krima! - Ho, la senfunda abomena¢o kaÙita en tio! Fi, fi!

            NORA                        (silentas kaj rigardas lin sendeturne)

            HELMER       (haltas antaª Ùi)             Mi devus esti suspektinta, ke io tia okazus. Mi devus esti antaªvidinta tion. Ãiujn tiujn facilanim­ajn principojn de via patro -. Silentu! Ãiujn tiujn facilanimajn principojn de via patro vi heredis. Neniun religion, neniun moralon, neniun devosenton -. Ho ve, kiom mi estas punata por indulgi lin. Por vi mi tion faris; kaj tiel vi rekompencas min.

            NORA                        Jes, tiel.

            HELMER       Nun vi ruinigis mian tutan feli¤on.  Vi perdigis al mi mian tutan estontecon. Ho, estas terure pripensi. Mi estas sub la potenco de senskrupula homo; li povas agi kontraª mi kiel al li pla¤as, postuli de mi kion ajn; ordoni, komandi super mi laª siaj kapri­coj; mi ne kuraßos grumbli. Kaj tiom mizere mi devas sinki kaj perei pro la kulpo de facilanima virino!

            NORA            Kiam mi estos ekster ¤i tiu mondo, vi estos libera.

            HELMER       Ho, neniujn gestojn. Tiajn frazojn ankaª via patro havis pretaj.Kio utilus por mi, ke vi estus ekster ¤i tiu mondo, kiel vi diras? Neniom por mi tio utilus. Li povas tamen diskonigi la aferon; kaj se li tion faros, oni suspekt­os, ke mi sciis pri via krima ago. Oni eble kredos, ke mi staris mal­antaªe, - ke estas mi, kiu instigis vin! Kaj pro ¤io ¤i mi povas danki vin, vin, kiun mi portis sur la manoj tra nia tuta edzeco. Ãu vi nun kompre­nas kion vi faris kontraª mi?

            NORA            (kun malvarma trankvilo)         Jes.

            HELMER       Tio estas tiom nekredebla, ke mi ne kapablas klare teni la penson. Sed ni devas iel nin aranßi. Deprenu vian Ùalon. Deprenu ßin, mi diras! Mi devas iamaniere kontentigi lin. Je kia ajn kosto ni devas prisilenti la aferon. - Kaj pri vi kaj mi devas aspekti kvazaª ¤io estus kiel antaªe. Sed kompreneble nur en la okuloj de la mondo. Sekve vi daªre restos en la domo, memkompre­neble. Sed la infanojn vi ne rajtas eduki; ilin mi ne kuraßas konfidi al vi -. Ho, diri tion al Ùi, kiun mi tiom alte amis, kaj kiun mi ankoraª -! Nu, devas esti fino. De nun ne plu temas pri feli¤o; nun temas pri savo de la resta¢oj, la pecoj, la Ùajno -  (oni sonorigas)

            HELMER       (ekskuißas)                   Kio estas? Tiom malfrue. Ãu la plej terura -? Ãu li -? KaÙu vin, Nora! Diru ke vi estas malsana.

 

(Nora restas staranta senmove. Helmer iras kaj malfermas la pordon de la antaª¤ambro)

 

            ÃAMBRISTINO        (duone vestita, en la antaª¤ambro)                  Jen venis letero al sinjorino. 

            HELMER       Donu ßin al mi.           (kaptas la leteron kaj fermas la pordon)           Jes, estas de li. Vi ne havu ßin; mi mem legos ßin. 

            NORA            Legu vi.

            HELMER       (¤e la lampo)     Mi preskaª ne kuraßas. Eble ni estas perditaj, ambaª. Ne; mi devas scii. 

(malfermas haste la leteron; perokule trakuras kelkajn liniojn; rigardas enmetitan paper­folion; krio de ßojo:)            Nora!

            NORA            (rigardas lin demande)

            HELMER       Nora! - Ne; mi devas denove legi unu fojon. - Jes, jes; tiel estas. Mi estas savita! Nora, mi estas savita!

            NORA            Kaj mi?

            HELMER       Ankaª vi kompreneble; ambaª ni estas savitaj, vi kaj mi. Rigardu. Li resendas al vi la Ùuldateston. Li skribas, ke li bedaªras kaj pentas -; ke feli¤a Ùanßo en lia vivo -; Pa, estas indiferenta tio, kion li skribas. Ni estas savitaj, Nora! Neniu povos fari al vi malbonon. Ho Nora, Nora -; ne, unue ni forigu ¤iun ¤i abomena¢on el nia mondo. Mi rigardu -        (haste rigardetas al la Ùuldatesto)          Ne, mi ne volas rigardi; por mi poste ¤io estu nenio krom sonßo.  (disÙiras la ateston kaj ambaª leterojn, ¢etas la tuton en la fornon kaj rigardas dum ili brulas)   Jen, jen, nun ili ne plu ekzistas. - Li skribis, ke vi de post Julvespero -  Ho, devis esti tri teruraj tagoj por vi, Nora.

            NORA                        Mi luktis severan batalon dum tiuj tri tagoj.

            HELMER       Kaj  suferis en angoro, kaj ne vidis alian eliron ol -. Ne; ni ne volas memori tiujn abomenindajn aferojn. Ni nur ßoju kaj ripetu: Finite; estas finite! Aªskultu min do, Nora, laª­aspekte vi ne konceptas: Estas finite. Kio tamen estas tiu - tiu rigida esprimo? Ho, kompatinda, eta Nonjo, mi bone komprenas; vi ne vere kredas, ke mi pardonis vin. Sed jen mi faris, Nora; mi ¢uras al vi: Mi pardonis al vi ¤ion. Mi ja scias, ke kion vi faris, tion vi faris el amo al mi.

            NORA            Jes, vere.

            HELMER       Vi amis min, kiel edzino devas ami sian edzon. Estas nur la rimedoj, kiujn vi ne kapablis prijußi. Sed ¤u vi kredas, ke vi al mi estas malpli kara pro tio, ke vi ne kapablas agi sendepende? Ne, ne, nur apogu vin al mi; mi konsilu vin; mi instruu vin. Mi ne estus viro, se ne ßuste tiu virina senhelp­eco igus vin duoble pli alloga en miaj okuloj. Ne prenu al vi la malkarajn vorton, kiujn mi diris al vi en la unua teruro, kiam Ùajnis kvazaª ¤io renvers­ißis super min. Mi pardonis vin, Nora; mi ¢uras al vi, mi pardonis vin.

            NORA                        Mi dankas vin pro via pardono. 

 

(£i eliras tra la pordo dekstre)

 

            HELMER       Ne, restu -.       (rigardas enen)             Kion vi faru en la alkovo?

            NORA                        (de interne)                  De¢eti la maskeradan kostumon.

            HELMER       (¤e la malfermita pordo)  Jes, tion vi faru; provu retran­kvilißi kaj retrovi animan ekvilibron, vi mia eta timigita kantbirdo. Ripozu trankvile; mi havas larßajn flugilojn por vin kovri. 
(marÙas tien kaj reen proksime ¤e la pordo)                 Ho, kiom varma kaj bela estas nia hejmo, Nora. Ïi estas rifußejo por vi; en ßi mi gardos vin kvazaª ¤asitan kolombon, kiun mi senvunda savis el la ungegoj de la akcipitro; mi trankviligu vian kompat­indan, batantan koron.
Iom post iom tio farißos, Nora; kredu min. Morgaª ¤io ¤i aspektos por vi alie; baldaª ¤io estos kiel antaªe; mi ne longe devos ripeti por vi ke mi pardonis vin;  vi mem nepre sentos, ke mi faris. Kiel vi povas imagi, ke mi iam havus la ideon forpeli vin aª nur ripro¤i vin pro io? Ho, vi ne konas la bonkorecon de vera viro, Nora. Por viro estas io nedireble dol¤a en tio, scii en si mem, ke li pardonis sian edzinon, - ke li pardonis Ùin el plena kaj sincera koro. Tiel Ùi estas ja kvazaª en duobla senco farißinta lia posed­a¢o; li kvazaª enmetis Ùin en la mondon denove; Ùi estas iamaniere farißinta kaj lia edzino kaj lia infano samtempe. Tia vi de nun estu por mi, vi konfu­zita, senhelpa esta¢o. Timu nenion, Nora; estu nur sincera al mi, kaj mi estos via volo kaj via konscienco. Sed kio? Ne en la liton? Vi Ùanßis vestojn?

            NORA                        (en sia ¤iutaga robo)                Jes, Torvald, nun mi Ùanßis vestojn.               

            HELMER       Sed kial, nun, tiel malfrue -?

            NORA            Ãi-nokte mi ne dormos.

            HELMER       Sed, kara Nora -

            NORA                        (rigardas sian horloßon)           Ankoraª ne estas tro malfrue. Sidigu vin ¤i tie, Torvald; ni du havas multon por priparoli.

 

(£i sidigas sin flanke de la tablo.)

 

            HELMER       Nora, -  kion signifas tio ¤i?  Tiu rigida esprimo -

            NORA                        Eksidu. - Daªros longe. Mi havas multon por priparoli kun vi.

            HELMER       (eksidas ¤e la tablo kontraªe al Ùi)        Vi timigas min, Nora. Kaj mi ne komprenas vin.

            NORA            Ja, ßuste tiel estas. Vi ne komprenas min. Kaj ankaª mi neniam komprenis vin - antaª ¤i tiu vespero. Ne, ne interrompu min. Vi nur aªskultu kion mi diras. - Estas decidiga konfront­ado, Torvald.

            HELMER       Al kio vi celas?

            NORA            (post mallonga paªzo)             Ãu ne unu fakto estas rimarkinda, tiel kiel ni sidas tie ¤i?

            HELMER       Kio tio estus?

            NORA            Ok jarojn ni estas geedzoj. Ãu vi nun ne ekpens­as, ke estas la unua fojo, ke ni du, edzo kaj edzino, serioze parolas kune?

            HELMER       Nu, serioze, - kion tio signifas?

            NORA                        Dum ok plenaj jaroj, - jes e¤ pli longe, - ek de nia unua konatißo, ni neniam interÙanßis e¤ unu seriozan vorton pri seriozaj aferoj.

            HELMER       Mi devus do daªre kaj ¤iam informi vin pri zorgoj, kiujn vi tamen ne povus helpi min porti?

            NORA                        Mi ne parolas pri zorgoj. Mi diras ke ni neniam sidis kune por serioze provi pridiskuti ion ßisfunde.

            HELMER       Sed, kara Nora, ¤u vere tio do interesus vin?

            NORA            Jen ni estas ¤e la kerno. Vi neniam komprenis min. - Granda maljusta¢o estas farita kontraª mi, Torvald. Unue de pa¤jo kaj poste de vi.

            HELMER       Ãu! De ni du, - de ni du, kiuj amis vin pli varme ol ¤iuj aliaj homoj?

            NORA                        (skuante la kapon)       Vi neniam amis min. Vi nur trovis, ke estas amuze min amindumi.

            HELMER       Tamen Nora, kiajn vortojn vi elektas?

            NORA            Jes, tiel tamen estas, Torvald. Kiam mi estis hejme ¤e pa¤jo, li diris al mi ¤iujn siajn opiniojn, kaj sekve mi havis la samajn opiniojn; kaj se mi havis aliajn, mi ilin kaÙis; ¤ar tion li ne Ùatus. Li nomis min sia pupinfano, kaj li ludis kun mi, same kiel mi ludis kun miaj pupoj. Poste mi venis en vian domon -

            HELMER       Kian esprimon vi uzas pri nia geedzeco?

            NORA                        (neßenate)         Mi opinias: tiam mi transißis de la manoj de pa¤jo en viajn. Vi aranßis ¤ion laª via gusto, kaj sekve mi ekhavis la saman guston kiel vi; aª mi Ùajnigis; mi tamen ne certe scias -; mi opinias, ke ambaª sintenoj okazis; foje la unua, foje la dua. Kiam mi nun rigardas tion, Ùajnas al mi, ke mi vivis kiel malri¤a homo, - nur de mano al buÙo. Mi vivtenis min farante arta¢ojn por vi, Torvald. Sed tio estis ja kion vi deziris. Vi kaj pa¤jo faris grandan pekon kontraª mi. Vi estas kulpaj, ke nenio farißis el mi.

            HELMER       Nora, kiom maljusta kaj nedankema vi estas! Ãu vi ne estis feli¤a ¤i tie?

            NORA            Ne, mi neniam estis. Mi kredis tion; sed mi neniam estis.

            HELMER       Ne - ne feli¤a!

            NORA            Ne; nur gaja. Kaj vi ¤iam estis bonkora al mi. Sed nia hejmo estis nenio alia krom ludejo. Ãi tie mi estis via pup­edzino, ßuste kiel mi hejme estis la pupinfano de pa¤jo. Kaj la infanoj, siavice, estis miaj pupoj. Estis por mi amuze kiam vi ludis kun mi, same kiel estis amuze por ili kiam mi kun ili ludis. Tia estis nia geedzeco, Torvald.

            HELMER       Estas io vera en tio, kion vi diras, - kiom ajn malmodera kaj ekzaltita ßi tamen estas. Sed de nun ¤io estu alie. La tempo de ludo estu pasinta; nun venas la tempo de eduko.

            NORA            Kies eduko? La mia aª tiu de la infanoj?

            HELMER       Kaj via kaj tiu de la infanoj, mia kara Nora.

            NORA            Ho, Torvald, vi ne estas viro por eduki min al ßusta edzino por vi.

            HELMER       Kaj tion vi diras?

            NORA                        Kaj mi, - kiel estas mi preparita por eduki la infanojn?

            HELMER       Nora!

            NORA            Ãu vi ne mem tion diris antaª momento, - tiun taskon vi ne kuraßis konfidi al mi.

            HELMER       En la momento de ekzaltißo! Ãu vere vi volas atenti tion?

            NORA            Sed jes; estis ßuste dirite de vi. Mi ne majstras tiun taskon. Estas alia tasko, kiun mi devas unue plenumi. Mi devas eduki min mem. Pri tio vi ne estas viro por helpi min. Tion mi devas fari sola. Kaj tial mi nun foriros de vi.

            HELMER       (eksaltas)         Kion vi diris?

            NORA            Mi devas stari tute sola, se mi havu konon pri mi mem, kaj pri ¤io ekstera. Tial mi ne plu povas resti ¤e vi.

            HELMER       Nora, Nora!

            NORA            Mi foriros de ¤i tie nun baldaª. Kristine certe akceptos min ¤i-nokte -

            HELMER       Vi estas freneza! Mi ne permesas! Mi vin malper­mesas!

            NORA                        De nun ne plu eblas malpermesi ion al mi. Mi kunportos miajn personajn propra¢ojn. De vi mi volas nenion havi, nek nun, nek poste.

            HELMER       Kia freneza¢o estas do tio!

            NORA            Morgaª mi vojaßos hejmen, - mi volas diri, al mia antaªa hejmo. Tie mi plej facile povos trovi iun okupon.

            HELMER       Ho, vi blinda, sensperta krea¢o!

            NORA            Mi devas akiri sperton, Torvald.

            HELMER       Forlasi vian hejmon, vian edzon kaj viajn infan­ojn! Kaj vi ne pensas pri tio, kion la homoj diros?

            NORA                        Tion mi ne povas konsideri. Mi nur scias, ke estos necese por mi.

            HELMER       Ho, estas indignige. Tiel vi povas perfidi viajn plej sanktajn devojn.

            NORA            Kion vi do konsideras kiel miajn plej sanktajn devojn?

            HELMER       Kaj tion mi bezonu diri al vi! Ãu ne estas viaj devoj al via edzo kaj viaj infanoj?

            NORA            Mi havas aliajn devojn same sanktajn.

            HELMER       Vi ne havas. Kiuj devoj estus tiuj?

            NORA                        La devoj al mi mem.

            HELMER       Unue kaj ¤efe vi estas edzino kaj patrino.

            NORA            Tion mi ne plu kredas. Mi kredas, ke unue kaj ¤efe mi estas homo, mi, same kiel vi, - aª almenaª ke mi provu farißi tio. Mi bone scias, ke la plimulto pravigas vin, Torvald, kaj ke ion tian diras la libroj. Sed mi ne plu povas kontentißi per tio, kion diras la plimulto, kaj kion diras la libroj. Mi devas mem pripensi tiujn rilatojn kaj trovi sencon en ili.

            HELMER       Ãu vi ne trovus sencon en via stato en via propra hejmo? Ãu en tiaj rilatoj vi ne havas sentrompan gvid­anton? Ãu vi ne havas la religion?

            NORA                        Ak, Torvald, mi ja ne vere scias, kio la religio estas.

            HELMER       Kia eldiro!

            NORA            Mi ja scias nenion krom tio, kion la pastro Hansen diris dum mia konfirmacio. Li diris ke la religio estas tio kaj  tio. Kiam mi estos libera de ¤io ¤i tie, kaj staros sola, tiam mi ekzamenos ankaª tiun aferon. Mi volas vidi ¤u estas ßusta tio, kion diris la pastro Hansen, aª almenaª ¤u mi en jeno pravas.

            HELMER       Ho, tia dira¢o de juna virino estas tamen senekzempla! Sed se la religio ne povas gvidi vin, lasu almenaª al mi skui vian konsciencon. Ãar moralan senton vi tamen havas? Aª, respondu, - eble vi neniun havas?

            NORA            Nu, Torvald, ne estas facile respondi al tio. Mi ja tute ne scias. Tiuj aferoj estas komplete malklaraj por mi. Mi nur scias, ke mi havas tute alian opinion pri tiaj demandoj, ol vi. ¥us mi ja ankaª aªdis, ke la leßoj estas aliaj, ol mi opiniis; sed ke tiuj leßoj estu ßustaj, tiun ideon mi ne kapablas enigi en mian kapon. Virino do ne rajtus Ùirmi sian mortantan patron, aª savi la vivon de sia edzo! Tian opinion mi ne fidas.

            HELMER       Vi parolas kiel infano. Vi ne komprenas la socion en kiu vi vivas.

            NORA                        Ne, mi ne komprenas. Sed nun mi volas studi ßin. Mi devas provi eltrovi kiu pravas, la socio aª mi.

            HELMER       Vi estas malsana, Nora; vi havas febron; mi preskaª kredas, ke vi perdis vian prudenton.

            NORA                        Mi neniam antaªe sentis min tiel klara kaj certa kiel ¤i-nokte.

            HELMER       Kaj klare kaj certe vi forlasas vian edzon kaj viajn infanojn?

            NORA            Jes; mi faras.

            HELMER       Do nur unu klarigo estas ebla.

            NORA            Kiu?

            HELMER       Vi ne plu amas min.

            NORA            Nu jes, tiel estas.

            HELMER       Nora! - Kaj tion vi diras!

            NORA            Ho, tio doloras min, Torvald; vi estis ja ¤iam bonkora al mi. Sed mi povas nenion pri tio fari. Mi ne plu amas vin.

            HELMER       (kun perforta sinrego)              Ãu ankaª tio estas klara kaj certa konvinko?

            NORA                        Jes, tute klara kaj certa. Tial mi ne volas plu resti ¤i tie.

            HELMER       Kaj ¤u vi ankaª povos klarigi por mi, per kio mi perdis vian amon?

            NORA            Jes, mi povas. Okazis ¤i tiun vesperon, kiam la mirind­a¢o ne venis; ¤ar tiam mi vidis, ke vi ne estas tiu viro, kiun mi imagis.

            HELMER       Klarigu pli precize; mi ne komprenas vin.

            NORA                        Mi atendis pacience dum ok jaroj; ¤ar, bona Dio, mi komprenis ja, ke la mirinda¢o ne estas ia ¤iutaga okaza¢o. Sed jen frakasante ondis tio ¤i super min; kaj tiam mi estis absolute certa ke: Nun venas la mirinda¢o. Kiam la letero de Krogstad kuÙis tie, - mi neniam havis la penson, ke vi volus klini vin sub la kondi¤ojn de tiu homo. Mi estis tiom  firme certa, ke vi dirus al li: Publikigu la aferon por la tuta mondo. Kaj post tio -

            HELMER       Jes, kaj kio poste? Kiam mi estus fordoninta al honto kaj malhonoro mian propran edzinon -!

            NORA            Kiam tio estus okazinta, tiam mi pensis, absolute certe, ke vi ekstarus por preni ¤ion sur vin kaj dirus: Mi estas kulpa.

            HELMER       Nora -!

            NORA            Vi pensas, ke mi neniam volus akcepti tian oferon de vi? Kompreneble ne. Sed kiom miaj asertoj valorus kontraª la viaj? - Tio estis la mirinda¢o, al kiu mi sopiris en teruro. Kaj por malhelpi tion mi decidis fini mian vivon.

            HELMER       Mi ßoje laborus por vi noktojn kaj tagojn, Nora, - eltenus dolorojn kaj mankon por vi. Sed estas neniu, kiu oferas sian honoron por tiu, kiun oni amas.

            NORA            Tion faris centmiloj da virinoj.

            HELMER       Ho, vi kaj pensas kaj parolas kiel sensaßa infano.

            NORA                        Nu, bone. Sed vi nek pensas nek parolas kiel tia viro, al kiu mi povu ligi min. Kiam pasis via ektimo, - ne pro tio, kio minacis min, sed pro tio, al kio vi mem estis endanßer­igita, kaj kiam la tuta danßero pasis, - tiam estis por vi, kvazaª nenio estus okazinta. Ãuste kiel antaªe mi estis via eta kantalaªdo, via pupo, kiun vi de nun portus duoble gardeme sur la manoj, ¤ar ßi estas tiom fragila kaj malforta. 

(ekstar­as)         Torvald, - en tiu momento mi konsciißis, ke dum ok jaroj mi loßas ¤i tie kune kun fremda viro, kaj ke mi ekhavis tri infanojn -. Ho, mi ne eltenas pensi pri tio! Mi povus disÙiri min mem en pecetojn.

            HELMER       (peze)              Mi vidas; mi vidas. Vere estißis fendego inter ni. - Ho, tamen Nora, ¤u ßi ne estus plenißebla?

            NORA                        Tia, kia mi nun estas, mi neniel estas edzino por vi.

            HELMER       Mi havas forton min Ùanßi.

            NORA            Eble, - se oni forprenas de vi la pupon.

            HELMER       Apartißi - apartißi de vi! Ne, ne, Nora, mi tute ne povas koncepti tian penson.

            NORA                        (eniras la dekstran ¤ambron)                Des pli certe  devas  tiel okazi.

 

(£i revenas kun siaj supervestoj kaj malgranda valizo, kiun Ùi metas sur la seßon apud la tablo.)

 

            HELMER       Nora, Nora, ne nun! Atendu ßis morgaª.

            NORA            (surmetas la mantelon)             Mi ne povas kuÙi tra la nokto en la ¤ambroj de fremda viro.

            HELMER       Sed ¤u ni ne povas loßi ¤i tie kiel frato kaj fratino -?

            NORA                        (ligas la ¤apelon)         Vi bone scias, ke tio ne daªrus longe -.     (metas la Ùalon ¤irkaª sin)  Adiaª, Torvald. Mi ne volas vidi la infanojn. Mi scias, ke ili estas en pli bonaj manoj ol la miaj. Tia kia mi nun estas, mi povas esti nenio por ili.

            HELMER       Sed iam, Nora, - iam -?

            NORA            Kiel mi povas scii tion? Mi ja ne scias kio el mi farißos.

            HELMER       Sed vi estas mia edzino, kiel vi estas kaj kiel vi restos. 

            NORA                        Aªskultu, Torvald; - kiam edzino forlasas la domon de sia edzo, tiel kiel mi nun faras, tiam, mi aªdis, li estas laª la leßo libera de ¤iuj devoj al Ùi. Ãiuokaze mi liberigas vin de ¤iu ajn devo. Vi ne sentu vin ligita per io, same kiel mi ne volas esti ligita. Devas esti plena libereco ambaªflanke. Jen, vi rericevas vian ringon. Donu al mi la mian.

            HELMER       Ankaª tion?

            NORA                        Ankaª tion.

            HELMER       Jen ßi estas.

            NORA            Tiel, jes. Nun do estas finite. Jen mi metas la Ùlos­ilojn. Pri la aferoj en la domo la servistinoj ¤ion scias - pli bone ol mi. Morgaª, kiam mi estos forvojaßinta, Kristine venos por paki la a¢ojn, kiuj estas mia poseda¢o alportita de mia hejmo. Mi volas havi ilin postsenditaj.

            HELMER       Finite; finite! Nora, ¤u vi neniam plu volas pensi pri mi?

            NORA                        Mi certe ofte pensos pri vi kaj pri la infanoj kaj pri la domo.

            HELMER       Ãu vi permesas, ke mi skribu al vi, Nora?

            NORA            Ne, - neniam. Tion mi ne permesas.

            HELMER       Ho, sed sendi al vi tamen vi permesas -

            NORA            Nenion; nenion.

            HELMER       - helpi vin, se vi bezonos.

            NORA                        Ne, mi diras. Mi akceptas nenion de fremduloj.

            HELMER       Nora, - ¤u mi neniam povos esti pli ol fremdulo por vi?

            NORA                        (prenas la valizon)        Ak, Torvald, tiam la mirinda¢o devus okazi. -

            HELMER       Nomu al mi tiun mirinda¢on!

            NORA            Tiam ambaª ni devus nin Ùanßi tiel, ke -. Ho, Torvald, mi ne plu kredas pri io mirinda.

            HELMER       Sed mi volas kredi je ßi. Nomu ßin! £anßi nin tiel, ke -?

            NORA            Ke kunvivado inter ni du povu farißi geedzeco. Adiaª.

 

(£i eliras tra la antaª¤ambro.)

 

            HELMER       (sinkas sur seßon ¤e la pordo kaj ¢etas la manojn antaª la vizaßon)    Nora! Nora!  (rigardas ¤irkaªen kaj starißas)    Malplena. £i ne plu estas ¤i tie.           (Espero ekbrilas en li:) 
La mirinda¢o -?!           (El malsupre oni aªdas la bruon de pordo, kiu frape Ùlos­ißas.)