Paul Claudel  (1868 - 1955):

 

 

                                       LA ANUNCIACIO AL MARIA

 

                                                            (1912)

 

                                                      Teatra versio

 

 

                                              Tradukis: Odd Tangerud

 

 

Roluloj:

                        Anne Vercors, la patro

                        Jaques Hury

                        Pierre de Craon

                        Elisabeth, la patrino

                        Violaine

                        Mara

                        Viroj kaj virinoj

 

 

                                                         PROLOGO

 

 

 (La fojnejo en Combernon. Ïi estas granda konstrua¢o kun kvarangulaj kolonoj, kiuj portas pintarkojn. La fojnejo estas malplena; nur en unu ejeto en la fono dekstre kuÙas iom da pajlo, kaj pajleroj kuÙas Ùutitaj sur la malmola, tretita tergrundo. En la dika muro fone estas pordego, kun du aloj, Ùlosita per komplika sistemo de rigliloj kaj Ùlosoj. Sur la pordoj estas pentritaj primitivaj bildoj de Petro kaj Paªlo, la unua kun la Ùlosilaro, la alia kun la glavo. Lumo Ùutißas sur ilin de granda, flava kandelo, kiu staras lumante en fera ingo fiksita al unu el la kolonoj.

            La tuta dramo okazas je la fino de la mezepoko - laª tradicia mezepoko, tia kian ni imagas ßin, preskaª tia kian la mezepokaj poetoj imagis al si la antikvan epokon.

            Alproksimißas al la fino de la nokto, kaj tagißas.

 

            Viro envenas rajdante sur granda nigra ¤evalo. Estas PIERRE DE CRAON. Li estas volvita en nigra mantelo kaj havas valizon malantaªe sur la selo. La giganta ombro movißas laª la muro malantaª li, laª la kolonoj kaj la grundo.

 

            VIOLAINE subite envenas de malantaª unu el la kolonoj, kaj baras al li la vojon. £i estas alta kaj svelta, nudpieda, vestita en robo de dika lano, kaj Ùi portas kaptukon, kiu memorigas mona§inan tukon kaj ankaª kaptukon de kampara knabino.)

 

           

 

            VIOLAINE            (Ridanta, levante kontraª la rajdanto ambaª manojn kun la dikfingroj interplektitaj)            Haltu, sinjoro rajdanto! Surterißu!

            PIERRE                      Violaine!                                             (Li surterißas.)

            VIOLAINE  Nu, majstro Pierre? Ãu tio estas maniero Ùteliri el la domo, kiel Ùtelisto, sen bonkondute adiaªi la sinjorinojn?

            PIERRE            Reeniru domen, Violaine. Estas ankoraª sombra nokto, kaj ni estas du solaj ¤i tie.

Kaj vi scias ke mi estas viro, kiun oni ne povas fidi.

            VIOLAINE  Mi ne timas vin, masonisto, vi ne timigas min.

Neniu povas laªvole trakti min.

Kompatinda Pierre! Vi e¤ ne kapablis mortigi min.

Per tiu via malakra tran¤ilo! Nur gratvundon sur la brakon, tian etan ke neniu ßin rimarkis.

            PIERRE            Violaine, pardonu min.

            VIOLAINE  Tial mi ja venis.

            PIERRE          Vi estas la unua virino, kiun mi tuÙis. La Diablo, kiu profitas de la Ùancoj, prenis potencon sur mi.

            VIOLAINE  Sed vi spertis, ke mi estas pli forta ol li!

            PIERRE            Violaine, mi estas nun pli danßera ol tiam.

            VIOLAINE  Ãu ni eble rekomencu interbatali?

            PIERRE          E¤ sole tio, ke mi estas ¤i tie, estas pereiga.

 

                                                                                                            (Silento)

            VIOLAINE  Mi ne komprenas kion vi aludas.

            PIERRE          Ãu ne sufi¤us por mi kuntiri Ùtonojn, starigi fostojn kaj fandi metalojn?

La verko kiu estas mia, kaj tamen tuÙi la verkon de iu alia, kaj malpie avidi vivantan animon?

            VIOLAINE  En la domo de mia patro, kaj jen vi gasto! Dio! Kion ili dirus se ili scius? Sed mi ne perfidis vin.

Kaj ¤iu kiel antaªe rigardas vin kiel sinceran kaj neripro¤indan viron.

            PIERRE          Dio prijußas la koron sub la Ùajno.

            VIOLAINE  Tio do restas inter ni tri.

            PIERRE            Violaine!

            VIOLAINE  Majstro Pierre?

            PIERRE          Staru tie sub tiu lumo, por ke mi povu bone vidi vin.

(Ridetante Ùi prenas lokon sub la lumon. Li longe rigardas Ùin.)

            VIOLAINE  Vi sufi¤e rigardis min, ¤u?

            PIERRE          Kiu estas vi, junulino, kaj kiu estas do tiu parto, kiun Dio por si elektis, ke sekve la mano, kiu tuÙus vin  en karna deziro, velkus kvazaª ßi estus proksimißinta al la mistero, kie Li loßas.      

            VIOLAINE  Kio do okazis al vi dum tiu ¤i jaro?

            PIERRE          ¥us la tagon post tiu tago, kiun vi memoras . .

            VIOLAINE  Jes?

            PIERRE          . . . mi trovis sur mia flanko la teruran signon de la malsano.

            VIOLAINE  Signon de la malsano, vi diras? Kiun malsanon?

            PIERRE          La lepron, pri kiu parolas la libro de Moseo.

            VIOLAINE  Kio do estas la lepro?

            PIERRE          Ãu oni neniam menciis al vi tiun virinon, kiu antaªe vivis sola en la rokejo ¤e Géyn,

volvita en vualo de kapo al piedo kaj kun klaktintilo en la mano?

            VIOLAINE  Ãu estas tiu malsano, majstro Pierre?                

            PIERRE          Ïi estas tia,

ke ¤iu kiun ßi frapas en sia tuta malico,            tuj devas forigi sin,

¤ar ne ekzistas homo viva tiel pura,  ke la lepro ne povus ataki.

            VIOLAINE  Kial vi do libere restas inter ni?

            PIERRE          La Episkopo permesis al mi, kaj vi vidis ke mi venas rare,

krom al miaj laboristoj por ion ordoni, kaj la malsano estas ankoraª sekreta kaj ne videbla.

Kaj kiu, se ne mi, zorgus pri tiuj preßejoj, kiujn mi konduku al iliaj konsekro, kaj kiujn Dio konfidis al mi?

            VIOLAINE  Do pro tio ni ne vidis vin ¤i tie en Combernon ¤i tiun fojon?

            PIERRE          Mi ne povis eviti la vojaßon ¤i tien,

¤ar mia tasko estas malfermi la flankon de Montsanvierge,

kaj fendi la muron ¤iun fojon por nova aro da kolomboj, kiuj volas enflugi el sub la alta Arko, kies gi¤etoj malfermißas sole al la ¤ielo!

Kaj ¤i tiun fojon ni kondukis al la altaro gloran hostion,             sanktan incensujon:

La Reßino mem, patrino de la reßo, persone supreniris,

por sia filo, rabita de sia reßlando.

Kaj nun mi reiras al Reims.

            VIOLAINE            Konstruisto de pordoj, permesu al mi malfermi ¤i tiun.

            PIERRE          Ãu ne trovißas en la bieno iu alia por al mi fari tiun servon?

            VIOLAINE  La servistino Ùatas dormi, kaj senproteste donis al mi la Ùlosilojn.

            PIERRE          Ãu vi ne timas kaj abomenas la leprulon?

            VIOLAINE  Dio estas ¤i tie, kaj scias min gardi.

            PIERRE          Do donu al mi la Ùlosilon.

            VIOLAINE  Nu ne. Lasu min fari! Vi ne scias kiel malfermi tiujn malnovajn pordegojn.

Ãu vi do prenas min por altranga fraªlino kun maldikaj pintaj fingroj, kiuj neniam tuÙis pli krudajn a¢ojn ol la spronojn, kiujn Ùi fiksas al la kalkano de la novefarita kavaliro, gracilaj kaj malpezaj kiel ostoj de birdo?

Vi vidu!

                                    (£i malfermas la du grincantajn Ùlosojn kaj fortiras la riglilojn.) 

 

            PIERRE          Tiuj malnovaj fera¢oj estas ege rustaj.

            VIOLAINE  Ni ne plu uzas ¤i tiun pordon. Sed la vojo estas pli rekta el ¤i tie.

                                                                                    (£i pene detiras la riglilon.)

Mi malfermis la pordon!

            PIERRE          Kio do kontraªstarus, kiam vi atakas?

Kiom da polvo! La tuta malnova pordo krakas kaj skuißas.

La nigraj araneoj fußas, la malnovaj nestoj diserißas kaj falas,

kaj ¤io malfermißas meze, fine.

 

(Tra la malfermita pordego vidißas la nokta pejzaßo kun herbejoj kaj kampoj.)

 

            VIOLAINE  La pluveto ¤i-nokte bonfaris.

            PIERRE          La polvo sur la vojo fiksißis.

            VIOLAINE            (Mallaªtvo¤e kaj kortuÙe.)                      Paco kun vi, Pierre.

 

(Silento. Anßeluso sonorißas en Monsanvierge: la §oro kantas 'Regina Coeli, laetare, laetare`. Dume Violaine malrapide faras la signon de la Kruco, kaj Pierre deprenas la ¤apelon kaj rapide desegnas la signon sur la bruston.)

 

            VIOLAINE            (Manojn plektitajn, vizaßon turnatan ¤ielen kaj per klara, alta vo¤o:)                                Regina Caeli, laetare, alleluia! [1]

 

(La dua sonorilfrapo.)

 

            PIERRE          (Per mallaªta vo¤o)            Quia quem meruisti portere, alleluia! [2]

 

(La tria sonorilfrapo.)

 

            VIOLAINE            Resurrexit sicut dixit, alleluia! [3]

            PIERRE          Ora pro nobis Deum. [4] 

 

(Silento)

           

            VIOLAINE  Gaude et laetare, Virgo Maria, alleluia! [5]

            PIERRE          Quia resurrexit  Dominus vere, alleluia! [6]

 

(La sonoriloj sonorigas Anßeluson.)

 

            PIERRE            (Mallaªte.)                 Oremus. Deus qui per resurrectionem Fili tui Domini Nostri Jesu Christi mundum laeti ficare dignatus es, praesta, quaesumus, ut per ejus Genitricem Virginem Mariam perpetuae capiamus gaudia vitae. Per eumdem Dominum Nostrum Jesum Christum qui tecum vivit et regnat in unitate Spiritus Sancti Deus per omnia saecula saeculorum. [7]

            VIOLAINE  Amen

 

(Ambaª faras krucsignon.)

 

            PIERRE          Frue ili sonorigas la Anßeluson!

            VIOLAINE  Tie supre ili faras la matenan diservon dum ankoraª estas nokto, tiel kiel oni faras inter la kartuzianoj.

            PIERRE          Ãi-vespere mi estu en Rheims.

            VIOLAINE  Vi konas la vojon, ¤u? Unue laª tiu heßo, kaj jen la malalta domo en la arbareto de sambukoj sub kiuj vi vidas kvin aª ses abelujojn,

kaj cent paÙojn de tie vi atingos la ¤efvojon.

            PIERRE          (post silentado)                     Pax tibi.

Jen kiel la tuta krea¢o estas unio kun Dio en profunda mistero!

Tio kio estis kaÙita, farißas videbla kun Li,

kaj al mia vizaßo mi sentas ventan spiron freÙan kiel de rozo.

Laªdu vian Dion, vi benita tero, en larmoj kaj en sombro!

La fruktoj kreißis por la homo, sed la floro estas por Dio kun la bonodoro de ¤io kio naskißas.

Tiel de nekonata sankta amo levißas aromo kvazaª de folio de mento malkaÙanta la virton.

Violaine, kiu al mi malfermis la pordon, adiaª! mi ne plu revenos al vi.

Ho vi juna arbo de la scio pri Bono kaj Malbono, jen mi komencißas disißi de mi mem, ¤ar mi metis la manon sur vin.

Kaj jam mia amo kaj mia korpo interfremdißas, kiel la vino en la kuvo el la grapolo frakasita!

Kiom gravas? Mi ne bezonis virinon. Mi neniam posedis virinon mal¤astan.

La homo, kiu elektis Dion en sia koro, ¤e la morto vidas sian gardan anßelon.

Baldaª venos la tempo, kiam alia pordo malfermißas,

kiam tiu, kiun amis malmultaj en ¤i tiu vivo, post la fino de la laboro, endormißos sub la flugiloj de la Eternulo:

Kiam tra la ¤irkaªantaj diafanaj muroj la sombra Paradizo vidißas,

kaj la incensujoj de la nokto miksas sin al la odoro de la fumanta me¤o estingißanta!

            VIOLAINE  Pierre de Craon, mi scias, ke vi ne atendas de mi iun "Kompatinda viro!" kaj nesinceraj suspiroj pri "Kompatinda Pierre".

Ãar konsolo de feli¤a konsolanto ne multe valoras por la suferanto, kaj lia malsano ne estas la sama por ni kiel por li.

Suferu kun nia Savanto.

Sed sciu, ke inter ni via malbona ago estas forviÙita,

kaj mi estas en paco kun vi,

kaj mi vin ne malÙatas aª abomenas, kvankam vi estas frapita de malsano,

kaj mi traktas vin kiel homon sanan, kaj kiel Pierre de Craon, nian ¤iaman amikon, kiun mi estimas, amas kaj timas.

Mi tion konfesas. Estas vero.

            PIERRE            Dankon, Violaine.

            VIOLAINE  Kaj nun mi al vi demandu ion.

            PIERRE          Parolu.

            VIOLAINE  Kiu estas tiu bela rakonto, kiun mia patro rakontis? Kiu estas tiu "Justitia", kiun vi estas konstruanta en Rheims, kaj kiu farißu pli bela ol Saint-Rémy kaj Notre Dame?

            PIERRE          Estas tiu preßejo kiun la metiistoj en Rheims komisiis al mi konstrui sur la loko de la malnova preßejo de Marko, tiu kiu brulis antaª jaro.

Unue por danki al Dio ¤ar li meze dum la plagoj de Francio       sendis al ni sep somerojn kun ege ri¤aj rikoltoj, superfluo da greno kaj fruktoj, sufi¤o da bona kaj malmultekosta lano, Ùtofoj kaj pergameno, kiujn ni vendas altpreze al komercistoj en Parizo kaj Germanio.

Due por danki pro la libero, kiun ni ßuas, pro la privilegioj kiujn asignis al ni la reßo,

kaj ¤ar forißis de la papo la malnovaj severaj monpunoj, kiujn la episkopoj

Felix II  kaj  Abondant de Cramail  Ùarßis sur nin,

¤ion ¤i dank' al akraj glavoj kaj brilaj taleroj.

Ãar tia estas la kristana respubliko: Ne sklavkondi¤oj kaj timo,

sed ke ¤iu homo havu sian rajton, konforme al sia merito, en mirinda multeco por ke graco okazu.

            VIOLAINE  Sed pri kiu reßo parolas vi, kaj pri kiu papo? Ãar estas po du el ili, kaj neniu scias kiu estas la ßusta.

            PIERRE          La ßusta estas tiu, kiu al ni bonfaras.

            VIOLAINE  Nun vi ne parolas kiel vi devas.

            PIERRE            Pardonu al mi. Mi estas malklera kaj neinstruita homo.

            VIOLAINE  Kaj la nomo de la nova preßejo, de kie ßi devenas?

            PIERRE          Ãu vi neniam aªdis rakonton pri la Sankta Justitia, kiu suferis la morton de martiro sub Imperiestro Juliano, en kampo de anizo?

                        [Tiuj grajnoj kiujn oni bakas en la spickukojn dum la paska foiro.]

Dum la laboro forkonduki el la fundamento rivereton el subtera fonto,

ni trovis Ùian tombon sub fendita Ùtonplato kun la gravuro:

JUSTITIA ANCILLA DOMINI IN PACE.

La eta fragila kranio estis frakasita kiel nukso, Ùi estis infano de ok jaroj,

kaj kelkaj laktodentoj ankoraª fiksißas al la makzelo,

pri kio tuta Rheims miras, kaj

multaj signoj kaj mirakloj okazas ¤e la korpo,

kiun ni metis en kapelo atendante la finon de la laboro.

Sed la etajn dentojn ni metis sub la grandan fundamentan Ùtonon, kiel semgrenon.

            VIOLAINE  Kia bela rakonto! Kaj patro ankaª diris, ke ¤iuj sinjorinoj de Rheims donas siajn juvelojn por la konstruo de "Justitia"?

            PIERRE          Ni ricevis amason, kaj ¤irkaªe judaj komercistoj Ùvarmas kiel muÙoj.

 

(Violaine staras rigardante malsupren, kaj hezitante Ùi turnadas grandan oran ringon sur sia kvara fingro)

 

            PIERRE          Kiu ringo estas tiu, Violaine?

            VIOLAINE  Ringo kiun Jacques donis al mi.

(Silento)

            PIERRE          Mi gratulas.                                   (£i donas al li la ringon.)

            VIOLAINE            Ankoraª ne decidißis. Patro nenion diris.

Sed aªskultu kion mi volas al vi diri :                     Prenu mian belan ringon,

kiu estas ¤io kion mi posedas,                       kaj Jacques donis ßin al mi sekrete.

            PIERRE          Sed mi ne volas havi ßin!

            VIOLAINE  Prenu  rapide, ¤ar baldaª mi ne havos la forton liberigi min de ßi.

(Li prenas la ringon.)

            PIERRE          Kion diros via fian¤o?

            VIOLAINE            Ankoraª li tute ne estas mia fian¤o.

La ringo tute ne Ùanßas la koron. Li konas min. Li donos al mi alian el arßento.

Tiu ¤i estas tro bela por mi.

            PIERRE            (Ekzamenante la ringon)            Vegetala oro, kian oni antaªe sciis ßin fari kun alojo de mielo.

Ïi estas mola kiel vakso, kaj nenio povas ßin rompi.

            VIOLAINE            Jacques trovis ßin fosante la teron en loko kie ni foje trovis malnovajn glavojn tute verdajn kaj belajn pecojn de vitro.

Mi timis porti tiun paganan a¢on,

kiu apartenas al la mortintoj.

            PIERRE          Mi akceptas tiun ¤i oron puran.

            VIOLAINE  Kaj kisu por mi mian fratinon Justitia.

            PIERREª          (£in rigardante subite frapißas de ideo.)

Ãu jeno estas ¤io, kion vi havas por doni al Ùi? Pecon de oro tiritan de via fingro?

            VIOLAINE  Ãu tio ne sufi¤as por pagi unu etan Ùtonon?

            PIERRE          Sed Justitia mem estas granda Ùtono.

            VIOLAINEª       (ridante)                       Mi ne devenas el tiu sama Ùtonejo.

            PIERRE          La Ùtono, kiun ni bezonas por la fundamento, ne estas egala al tiu, kiun ni bezonas por la supro.

            VIOLAINE  £tono, se mi unu estu, ke mi estu tiu turnanta Ùtono, kiu muelas la grenon en ßemelÙtona muelilo.

            PIERRE          Kaj Justitia ankaª nur estis humila, eta knabino ¤e sia patrino

ßis la momento kiam Dio vokis Ùin por ke Ùi farißu lia atestanto.

            VIOLAINE  Sed neniu malbonvolas al mi! Ãu mi devas iri prediki por la Saracenoj?

            PIERRE          La Ùtono mem ne elektas sian lokon. Tiun la Majstro de la konstrua¢o elektis.

            VIOLAINE            Laªdata estu Dio, kiu tuj donis al mi la mian, kaj mi ne plu bezonas ser¤i, kaj mi de li tute ne petas alian.

Mi estas Violaine, mi havas dek ok jarojn, mia patro nomißas Anne Vercors, mia patrino nomißas Elisabeth,

mia fratino nomißas Mara, mia fian¤o nomißas Jacques. Jen ¤io, nenio pli estas sciinda.

Ãio estas tute klara, bone ordigita antaªe, kaj mi estas kontenta.

Mi estas libera, mi povas esti senzorga. Estas aliulo kiu min kondukos, kompatinda viro, kaj kiu scias ¤ion, kio estas farenda!

Semanto de preßejaj turoj en la tuta reßlando, venu al Combernon! Ni donos al vi Ùtonojn kaj trunkojn, sed la filino de la bieno vi ne ricevos!

Krome ¤u ne jam estas ¤i tie domo de Dio, tero de Dio, servo de Dio?

Kaj Monsanvierge, ¤u ßi ne estas tute sub nia zorgo, tiu kiun ni devas nutri kaj gardi, liverante la panon, la vinon kaj la kandelojn,

al tiu ¤i sola nesto de anßeloj kun duone etenditaj flugiloj?

Kiel la altaj sinjoroj havas siajn kolombejojn, ankaª ni havas la nian, rekoneblan de malproksime.

            PIERRE            Foje, pasante tra la arbaro de Fisme, mi aªdis du belajn kverkojn interparoli.

Ili laªdis Dion, kiu kreis ilin senÙancelaj en la loko kie ili estis naskitaj.

Nun unu el ili staras kiel pruo de Ùipo militante kontraª la Turkoj sur la Oceano.

La alia, kiun mi zorge dehakis, en la turo de Laon portas Johana la bonan, sonorilon kiu aªdißas je distanco de dek mejloj.

Junulino!  en mia metio oni uzas la okulojn. Mi rekonas la bonan Ùtonon sub la juniperoj kaj elbekas la bonan trunkon kiel majstro-pigo:

tiel same pri homoj, viroj kaj virinoj.

            VIOLAINE  Sed ne la junaj knabinoj, majstro Pierre! Ilin vi ne tuje komprenas.

Krome estas tute nenio sciinda.

            PIERRE          (per malalta vo¤o)            Vi vere amas lin, Violaine?

            VIOLAINE            (Rigardante malsupren)            Estas granda mistero inter ni.

            PIERRE          Benita estu vi en via pura koro!

La sankteco ne estas lasi sin Ùtonmortigi per la Turkoj aª kisi leprulon sur la buÙo,

sed tuj obei la ordonon de Dio ¤u tio signifu resti en sia loko aª levißi pli alten.

            VIOLAINE  Ho, kiel bela estas tiu ¤i mondo, kaj kiom feli¤a mi estas!

            PIERRE            (mallaªte)        Ho, kiel bela estas tiu ¤i mondo, kaj kiom malfeli¤a mi estas!

            VIOLAINE            (levante la fingron al la ¤ielo)                        Urbano, aªskultu!

(Paªzo)

Ãu vi aªdas tie alte la etan animon kiu kantas?

 

            PIERRE          Estas la alaªdo!

            VIOLAINE  Estas la alaªdo, haleluja! La alaªdo de la kristana tero, haleluja, haleluja!            Ãu vi aªdas ßin pepi kvar fojojn laªvice hi! hi! hi! hi! pli alte, pli alte!

Ãu vi ßin vidas, la flugilojn etenditajn, la etan vervegan krucon, kiel la serafojn, kiuj estas nuraj flugiloj sen piedoj, kaj kun vo¤o penetranta ßis la trono de Dio? 

            PIERRE          Mi aªdas ßin,

kaj same iun fojon mi ßin aªdis ¤e la matenrußo, la tagon kiam ni sanktigis mian filinon, Notre-Dame de la Couture,

kaj sur la plej supra pinto de tiu granda konstrua¢o, kiun mi faris, brilis punkto de oro kiel nova stelo!

            VIOLAINE  Pierre de Craon, se vi farus pri mi laª via volo,

¤u vi estus pli feli¤a nun, aª ¤u mi estus pli bela?

            PIERRE          Ne, Violaine.

            VIOLAINE  Kaj ¤u mi estus ankoraª la sama Violaine, kiun vi amis?

            PIERRE          Ne, vere ne Ùi, sed alia.

            VIOLAINE  Kaj kio pli valoras, Pierre?  Ke mi dividas kun vi mian ßojon, aª ke mi partoprenas vian doloron?

            PIERRE          Kantu plej alte sub la ¤ielo, alaªdo de Francio!  

            VIOLAINE            Pardonu al mi, ke mi estas tro feli¤a! ¤ar tiu, kiun mi amas

amas min, kaj mi fidas lin, kaj mi scias, ke li min amas, kaj ke ¤io estas egala inter ni!

Kaj ¤ar Dio kreis min por esti feli¤a, sed ne por tio kio estas malbona aª por ia sufero.

            PIERRE          Flugu al la ¤ielo per unu sola flugilfrapo!

Se mi levißus, mi bezonus tutan katedralon ek de la profundaj fundamentoj.

            VIOLAINE  Diru al mi, ke vi pardonas al Jacques, ¤ar li edzinigos min.

            PIERRE          Ne, mi ne lin pardonas.

            VIOLAINE  La malamo malbonfaras al vi, Pierre, kaj min ßi ¤agrenigas.

            PIERRE          Estas vi kiu igas min paroli. Kial devigi min montri la teruran vundon, kiun oni ne vidas?

Lasu min foriri, kaj ne faru al mi pliajn demandojn. Ni ne plu revidos unu la alian.

Mi tamen kunportas lian ringon!

            VIOLAINE   Demetu vian malamon surloke, kaj mi redonos ßin al vi, kiam vi ßin bezonos.

            PIERRE          Sed memoru, Violaine, ke mi estas funde malfeli¤a!

Estas peze esti leprulo, kaj porti kun si la teruran vundon, kaj scii ke oni ne sanißos, kaj ke ne trovißas rimedo,

sed ke tagon post tago ßi penetras internen, kaj esti sola por elteni sian propran venenon, kaj senti sin putri viva!

kaj ne nur sperti la morton unu fojon aª e¤ dek fojojn, sed ne perdi unu solan aspekton de la terura al§emio de la tombo!

Estas vi, kiu al mi malbonfaris per via beleco, ¤ar antaª ol vidi vin, mi estis ßoja kaj pura,

la koro sole turnita al la laboro kaj al la ideo sub la ordono de iu alia.

Kaj nun kiam estas mi, kiu ordonas, kaj de kiu oni ricevas la planojn,

jen vi turnißas al mi kun tiu rideto plena de veneno!

            VIOLAINE  La veneno ne estis en mi, Pierre!

            PIERRE          Mi scias, ßi estis en mi, kaj estas ankoraª, kaj tiu ¤i malsana karno ne sanigis la malsanan animon!

Ho, eta animo, ¤u estus eble, ke mi vin vidus sen ke mi vin amus?

            VIOLAINE  Kaj efektive vi montris, ke vi min amis!

            PIERRE          Ãu mi kulpas pro tio ke la frukto kro¤as sin tro forte al la bran¤o?

Kaj montru al mi tiun viron, kiu ne volas tute posedi tion kion li amas!

            VIOLAINE  Kaj pro tio vi volis detrui min?

            PIERRE          La viro insultita falas en tenebrojn same kiel la virino.

            VIOLAINE  En kio mi perfidis vin?

            PIERRE          Ho vi imago de la eterna Beleco, vi ne apartenas al mi.

            VIOLAINE  Mi ne estas imago! Ne parolu tiel!

            PIERRE          Aliulo prenas en vi tion, kio apartenis al mi.

            VIOLAINE  Restas la imago.

            PIERRE          Aliulo forprenas de mi

Violaine,             kaj postlasas al mi ¤i tiun putrantan karnon kaj animon turmentatan.

            VIOLAINE  Estu viro, Pierre! Montru vin inda je tiu flamo, kiu vin konsumas!

Kaj se vi devas esti turmentata, tio okazu en kandelingo de oro kiel la Paska Kandelo meze en la §oro por la gloro de nia tuta Eklezio!

            PIERRE          Tiom da sublimaj volboj!

Ãu mi neniam vidu la firston de mia propra dometo inter la arboj?

Tiom da sonorilturoj kies ombro turnante skribas la horojn sur tuta urbo!

Ãu mi neniam desegnu bakujon kaj ¤ambron por infanoj?

            VIOLAINE  Ne decus, ke mi prenus por mi sola, tion, kio apartenas al ¤iuj.

            PIERRE          Kiam okazos la nupto, Violaine?

            VIOLAINE  Je la meso de Sankta Mi§aelo, mi opinias, post la rikolto.

            PIERRE          Kiam la sonoriloj de Monsanvierge silentißas tiun tagon, aªskultu bone, kaj vi aªdos de fore, ke mi respondas de Rheims.

            VIOLAINE  Kiu zorgos pri vi tie?

            PIERRE          Mi ¤iam vivis kiel laboristo: fasko de pajlo inter la Ùtonoj sufi¤as por mi, vesta¢oj de ledo, iom da lardo sur la pano.

            VIOLAINE            Kompatinda Pierre!

            PIERRE          Ne pro tio vi kompatu min;             apartigitaj ni estas.

Mi ne vivas samnivele kun aliaj homoj, ¤iam sub la tero ¤e la fundamentoj aª supre sub la ¤ielo sur la turo.

            VIOLAINE  Nu! Do ni ne havus kunan mastrumadon! Mi e¤ ne povas supreniri al la subtegmento, ¤ar kaptas min la vertißo.

            PIERRE          Sole tiu ¤i preßejo estu mia edzino, tirita el mia flanko kvazaª Eva de Ùtono, dum la dormo de doloro.

Ke mi baldaª sentus sub mi tiun mian grandan verkon levißi! Povus meti la manon sur tiu eterna krea¢o mia, kiu kuntenißas en ¤iuj partoj, tiu konstrua¢o firma, kiun mi konstruis el fortaj Ùtonoj por ke la komenco realißu, mia konstrua¢o kie loßu Dio!   

Mi neniam plu malsupreniros! La aro de junaj knabinoj kun la brakoj ¤irkaª la talioj de unu kaj alia, malsupre sur la pavimita placo cent futojn sub mi - estas al mi ke ili montras indikante supren per stre¤ita fingro.

            VIOLAINE  Vi devas malsupreniri. Kiu scias ¤u mi eble bezonos vin iun tagon?

            PIERRE          Adiaª, Violaine, animo mia, mi neniam plu revidos vin.

            VIOLAINE  Kiu scias ¤u vi neniam plu revidos min?

            PIERRE          Adiaª, Violaine!            Kiom da konstrua¢oj mi jam faris!

Kiom da ili ankoraª estas farendaj! Hejmoj kiujn mi levos supren de la mortejo,

la ombro kiun mi kreas kun Dio,    

kiu anoncas la horojn por meso, ne kiel ili estas skribitaj en iu libro, sed la verajn, en katedralo kie la suno progresas ¤irkaªe  kaj plenigas la kapelojn laªvice de lumo kaj ombro.

Mi kunportas vian ringon.   Kaj el ¤i tiu eta cirklo mi faros semgrenon el oro.

"Dio haltigis la diluvon,"  kiel diras la baptohimno.

Kaj inter la muroj de Justitia mi kolektos la oron de la matenrußo.

La lumo de la mondo, Ùanßißas, sed ne la lumo, kiun mi fluigos sub tiuj volboj,

lumo kiel tiu kiu plenigas homan animon, kiam ßi silentißas ¤e la hostio,

via animo, Violaine, mia infano, mia plezuro.

Trovißas preßejoj, kiuj estas kvazaª abismoj, kaj aliaj kiuj estas kvazaª fandofornoj,

kaj aliaj kiuj estas tiel perfekte kunmetitaj kaj etenditaj per tia granda arto, ke la tuta konstrua¢o aspekte kunsonoras je nura frapeto per ungo de fingro.

Sed la preßejo kiun mi konstruos, staru tie sub sia propra ombro, kvazaª ßi estus farita el oro, kaj kiel kru¤o plena de manao!

            VIOLAINE  Ho, majstro Pierre, kiel bela estas la rosaca fenestro, kiun vi donis al la mona§oj en Chinchy!

            PIERRE            Vitra¢isto mi ne estas, kvankam mi iom scias pri la metio.

Sed antaª ol enmeti la vitra¢on, la ar§itekto devas fari la planon de la konstrua¢o el Ùtono, kvazaª filtro por la akvo, kiu estas la lumo de Dio,

tiel ke la tuta konstrua¢o ricevu sian brilon de ßi, kiel perlo.

 

(Mara Vercors envenis nerimarkite; Ùi staras ilin rigardante.)

 

Kaj nun adiaª! La suno levißis, mi devus jam esti tre fore de ¤i tie.

            VIOLAINE  Adiaª, Pierre!

            PIERRE          Adiaª, Violaine!

            VIOLAINE            Kompatinda Pierre!

 

(£i rigardas lin kun larmoplenaj okuloj, iomete retenas sin, donas al li la manon. Li akceptas, kaj dum li tenas Ùian manon inter ambaª siaj, Ùi klinas sin antaªen kaj solene kisas lian vizaßon. Mara skuißas en miro kaj rapide eliras. Pierre de Craon kaj Violaine eliras en malsamaj direktoj.) 

 

 

                                                        UNUA AKTO

 

 

                                                        UNUA SCENO

 

(La kuirejo en Combernon. Granda ¤ambro kun fumtubo kaj fumvolbo, sur kiu estas pentrita blazono. Meze en la ¤ambro estas granda tablo, kaj krome ¤io kio apartenas al kuirejo, kiel sur pentra¢o de Bruegel. Elisabeth antaª la fajrejo, klopodante ekflamigi la fajron. Anne Vercors staras Ùin rigardante. Li estas alta kaj fortika 60-jara viro, kun granda barbo blankißanta.)

 

            ELISABETH             (ne sin turnante)            Kial vi tiel rigardas min?

            ANNE VERCORS            (en pensoj)             La fino, jam nun.

Estas kvazaª oni estas turnanta la lastan folion de bildolibro.

"Kiam la nokto venis al la fino, kaj la virino enspiris novan vivon en la arda¢oj en la fajrejo . . .",  kaj la laªvica kaj emociiga sagao atingis sian finon.

Jam nun sentißas kvazaª mi ne plu estus ¤i tie. Mi vidas Ùin antaª miaj okuloj, sed aspektas kvazaª nur estus memoro.

(laªte)

Ho virino, post kiam ni geedzißis unu al la alia

per la ringo, kiu ne havas komencon aª finon,

pasis nun monato,

monato en kiu ¤iu tago estas jaro.

Kaj longe vi estis mia sen porti fruktojn,

kiel arbo kiu donas nenion krom ombro.

Kaj iun tagon, meze en la vivo,

ni rigardis unu la alian, Elisabeth,

kaj mi vidis la unuajn sulkojn en via frunto kaj ¤irkaª viaj okuloj.

Kaj subite ni ¤irkaªbrakis unu la alian,

kiel je nia nuptotago, ne en gaja vigleco kiel tiam,

sed tenere kaj en kompato kaj en la pieco de nia komuna kredo.

Kaj tiam, fine, inter ni: la infano,

la dol¤a narciso, Violaine.

Kaj poste naskißis al ni la dua,

Mara,  la malhela.  Kroma filino, kaj ne filo.                              

(silento)

Do diru nun vian penson; ¤ar mi konas vin;

kiam vi parolas sen min rigardi, tiam vi diras ion kaj tion, aª e¤ nenion.

Lasu min aªdi!

            ELISABETH             Vi bone scias, ke ne utilas paroli al vi.

Vi neniam restas, mi e¤ devas kapti vin por rekudri butonon.

Vi ne aªskultas nin, sed ¤iam gardas vin e¤ kontraª eta sono de pordo.

Sed viroj komprenas nenion.

            ANNE VERCORS            Nun niaj knabinetoj estas plenkreskaj.

            ELISABETH             Ankoraª ne tiom grandaj!

            ANNE VERCORS            Al kiuj ni edzinigu ilin?

            ELISABETH             Edzinigu ilin, vi diras, Anne? Ni havas sufi¤e da tempo por pripensi tion.

            ANNE VERCORS            Ho vi falsa virino! Diru, kiam vi havas unu penson, kaj ne diras la kontraªan? Mi konas vin.

            ELISABETH             Mi nenion plu diras.

            ANNE VERCORS            Jacques Hury?

            ELISABETH             Kio pri li?

            ANNE VERCORS            Jen, mi donas al li Violaine.

Kaj li anstataªu la filon, kiun mi ne ricevis.

Li estas honesta kaj kuraßa viro.

Mi konas lin de lia infaneco, kiam lia patrino sendis lin al ni. Estas mi, kiu ¤ion lernigis al li,

pri la grenoj, la brutaro, la homoj, la armiloj kaj la iloj, la najbaroj, la sinjoroj, la kutimoj, - Dio, -

kompreni la veteron, kulturi ¤i tiun ¤iaman teron,

la kutimo pensi antaª ol paroli.

Mi vidis lin farißi viro, dum li rigardis min, kaj la barbo komencis kreski en lia bonanima vizaßo, ßis ßi farißis kiel nun, glata kaj hirta kiel la aristo de la hordeo.

Kaj li ne estas el tiuj kiuj ¤iam kontraªdiras, sed li pripensas, kiel la tero kiu akceptas ¤iun semon.

Kaj kio estas falsa, ne faras radikon sed mortas;

kaj tiel pri tio kio estas vero; li ne tuj kredas, sed ßi kreskas en li, ¤ar ßi trovis nutra¢on.

            ELISABETH             Ãu vi scias ¤u ili amas unu la alian?

            ANNE VERCORS            Violaine

faros kion mi al Ùi diros.

Kaj pri li, mi scias, ke li amas Ùin, kaj tion ankaª vi scias.

Certe li ankoraª ne kuraßis ion diri, la stultulo, sed li ricevos Ùin se li deziras. Tiel estu.

            ELISABETH             Nu ja.

Certe farißos bone.

            ANNE VERCORS            Ãu tiuj estas ¤iuj viaj vortoj?

            ELISABETH             Kio plu?

            ANNE VERCORS            Do, mi iros ser¤i lin.

            ELISABETH             Kiel? Ser¤i lin? Kiel? Ser¤i lin? Anne!

            ANNE VERCORS            Mi devas tuj ¤ion ordigi. Estas io al vi direnda.

            ELISABETH             Al mi direnda? Kion al mi diri? - Anne, aªskultu min . . . Mi timas . . .

            ANNE VERCORS            Timas kion?

            ELISABETH             Mara

kuÙis ¤e mi ¤i tiun vintron dum vi estis malsana,

kaj vespere ni mallaªte kunparolis en niaj litoj.

Certe li estas taªga knabo, kaj mi Ùatas lin kvazaª li estus mia propra infano, proksimume.

Vere li nenion posedas, sed li estas lerta laboristo, kaj devenas el bona familio.

Ni povus doni al ili nian farmistejon ¤e Demi-Muids, kun la teroj kiuj kuÙas tro fore de ni. - Mi intencis paroli pri li, ankaª mi.

            ANNE VERCORS            Kiel do?

            ELISABETH             Kiel do?  Ne, pri nenio.

Vere Violaine estas la pli aßa.

            ANNE VERCORS            Jes certe, kaj kio sekve?

            ELISABETH             Ho, nenio. - Ãu vi vere scias, ke li amas Ùin?

Nia amiko, majstro Pierre,

[mi vere miras kial li tenis sin for de ni ¤i tiun fojon kaj ne venis por saluti nin?]

vi certe vidis pasintan jaron kiam li estis ¤i tie,

kiel li rigardis Ùin, kiam Ùi servis ¤e la tablo.

Li ja vere ne posedas teron, sed li gajnas monon.

Kaj Ùi, kiam li parolis,

jen kiel Ùi aªskultis, kun gapantaj okuloj, kiel stultulino,

forgesis verÙi vinon, kaj mi devis kolere ripro¤i Ùin.

- Kaj Mara, vi konas Ùin, vi scias kiel obstina Ùi estas.

Se Ùi ekhavus la ideon edzinißi al Jacques, -  ho kompatu nin! £i estas necedema kiel la fero!

Mi ne scias, eble estas pli bone ke . . .

            ANNE VERCORS            Kia sensenca¢o?

            ELISABETH             Nu, nu, ni povas ja paroli pri io kaj tio sen farißi koleraj.

            ANNE VERCORS            Estas mia volo, ke Jacques edzinigu Violaine.

            ELISABETH             Nu ja, li do edzinigos Ùin.

            ANNE VERCORS            Kaj nun, nia panjeto kara, mi havas alian informon.

Mi foriros.

            ELISABETH             Foriros? Foriros? Ãu? Vi maljunulo? Kion vi diras?

            ANNE VERCORS            Jen kial gravas, ke Jacques edzinigu Violaine kaj farißu mastro en mia loko.

            ELISABETH             Ho Granda Dio, vi foriros! Ãu sincere? Kaj kien?

            ANNE VERCORSª            (indikas malprecize suden)              Tien.

            ELISABETH             Al Chateau?

            ANNE VERCORS            Pli foren ol Chateau.

            ELISABETH ª            (mallaªte)        Al Bourges, al la alia reßo?

            ANNE VERCORS            Al la reßo de la reßoj. Al Jerusalem.

            ELISABETH             Sankta Maria! Mia bona Jesuo!            (£i eksidas)

Ãu Francio ne plu sufi¤as por vi?

            ANNE VERCORS            Francio tro suferas.

            ELISABETH             Sed ¤i tie ni vivas kontente, kaj neniu kuraßas ataki Rheims.

            ANNE VERCORS            Estas ßuste tio.

            ELISABETH             Kiel ßuste tio?

            ANNE VERCORS            Ãuste tio. Ni estas tro feli¤aj, kaj la aliaj tute ne estas.

            ELISABETH             Anne! Tio ne estas nia kulpo.

            ANNE VERCORS            Ankaª ne estas ilia.

            ELISABETH             Pri tio mi nenion scias. Mi scias, ke vi ¤eestas, kaj ke mi havas du infanojn.

            ANNE VERCORS            Sed vi almenaª vidas, ke ¤io estas en movo kaj estas forpuÙita el sia loko, kaj ¤iu ser¤as en konfuzo retrovi ßin.

Kaj la fumo, kiun ni foje vidas fore - ßi ne venas nur de pajlo sur la kampoj.

Kaj tiuj aroj da povruloj, kiuj ser¤as nin de ¤iuj flankoj.

Ne plu estas reßo en Francio, kiel la profeto antaªdiris. [8]

            ELISABETH             Tion vi legis por ni antaª kelkaj tagoj, ¤u ne?

            ANNE VERCORS            Anstataª reßo ni havas du knabetojn,

unu, la anglan, hejme sur sia insulo,

la dua tiel malgranda ke oni ne plu vidas lin inter la kanoj ¤e Loire.

Anstataª la Papo, ni havas tri, kaj anstataª Romon ni havas ian koncilion en Svislando.

Ãio estas en movo kaj batalo,

nun kiam la supera sondoplumbo nenion plu rektigas.

            ELISABETH             Kaj ankaª vi, vi do volas foriri?

            ANNE VERCORS            Mi ne toleras plu resti ¤i tie.

            ELISABETH             Anne, ¤u mi malbonfaris al vi?

            ANNE VERCORS            Ne, mia Elisabeth.

            ELISABETH             Kaj vi forlasas min nun, maljuna.

            ANNE VERCORS            Vi mem: permesu al mi.

            ELISABETH             Vi ne plu amas min, kaj vi ne plu estas feli¤a kune kun mi.

            ANNE VERCORS            Mi estas laca de feli¤o.

            ELISABETH             Ne malestimu la donacojn de Dio.

            ANNE VERCORS            Laªdata estu Dio pro la abundo de bonfaroj!

Dum tridek jaroj mi tenis ¤i tiun sanktan feªdon,

kaj Dio pluvigis sur miajn plugsulkojn.

Kaj dum la lastaj dek jaroj mi faris e¤ ne unu horon de laboro, kiun li ne pagis kvarfoje kaj e¤ pli,

kvazaª li ne volis stari en bilanco kun mi aª lasi la konton malferma.

Ãio pereas,

nur min li Ùparas,

tiel ke mi staros antaª li kun malplenaj manoj kaj sen postuloj inter tiuj kiuj ricevis sian rekompencon.

            ELISABETH             Dankema koro sufi¤as por li.

            ANNE VERCORS            Sed liaj bonfaroj ne satigas mian malsaton,

kaj kvankam mi liajn bonfarojn ricevis, ¤u mi tamen lasus al aliuloj la plej grandajn?

            ELISABETH             Mi ne komprenas.

            ANNE VERCORS            Kiu ricevas pli, la malplena aª la plena kru¤o?

Kaj kiu bezonas pli da akvo, la cisterno aª la fonto?

            ELISABETH             La nia estas preskaª seka post la brula somero.

            ANNE VERCORS            Tia estis la sufero de la mondo,

ke ¤iu volis ßui la bonon, kiun li ricevis, kvazaª ßi estus kreita por li,

kaj ne kiel pruntedono de Dio:

la pastro sian paro§on, la feªdmastro sian bienon, la patro sian infanaron, la reßo sian reßlandon.

Tial Dio permesis okazi la nunan evoluon,

kaj la sorto de ¤iuj aliaj, kial ßi ne ankaª estu la mia?

            ELISABETH             Vi respondecas ¤i tie kune kun ni.

            ANNE VERCORS            Ne se vi liberigas min.

            ELISABETH             Mi ne liberigas vin.

            ANNE VERCORS            Vi vidas, ke mia tasko ¤i tie estas plenumita.

Niaj du filinoj estas plenkreskaj,

kaj Jacques prenos mian lokon.

            ELISABETH             Kiu vokas vin foren de ni?

            ANNE VERCORS            (ridetante)                    Anßelo kiu trumpetas.

            ELISABETH             Kiu trumpeto?

            ANNE VERCORS            Tiu sensona trumpeto, kiun ¤iuj aªdas.

Tiu trumpeto kiu iam kaj tiam kunvokas la homojn por denove dispartigi la heredon. Tiu de JoÙafat, antaª ol ßi eksonißis.

Tiu de Bet-Le§em, kiam Aªgusto faris popolnombradon de la tuta mondo.

Tiu kiu kunvokis la apostolojn la tagon de la ¤ieliro.

Tiu kiu anstataªas la vorton, kiam la sinjoro ne plu estas aªskultata.

            ELISABETH             Jerusalem estas tiom fora!

            ANNE VERCORS            La Paradizo ankoraª pli.

            ELISABETH             Ankaª ¤e ni Dio ¤eestas.

            ANNE VERCORS            Sed ne la granda truo en la tero.

            ELISABETH             Kiu truo?

            ANNE VERCORS            Tiu de la kruco, kiam ßi starißis.

Ïi tie estas, kaj altiras ¤ion.

Estas la nesolvebla enigmo,

la nodo kiun oni ne povas malligi,

la prapatra heredo en kiu ni ¤iuj havas parton,

la limÙtono interne en ni, kiun ni ne povas eltiri,

la umbiliko de la mondo,

la centro de la homaro,

tio kio kunigas ¤ion.

            ELISABETH             Kion do povas sola pilgrimanto?

            ANNE VERCORS            Mi ne estas sola! Granda popolo ßojas kaj ekmarÙas kune kun mi!

Kun mi iras ¤iuj miaj mortintoj,

¤iuj tiuj animoj, unu post la alia, post kiuj staras nur la tombÙtonoj - ¤iuj tiuj Ùtonoj, kiuj estas baptitaj kune kun mi, kaj kiuj ser¤as sian ligon!

Kaj ¤ar estas vero, ke la kristano ne estas sola, sed vivas en socio kun ¤iuj siaj fratoj,

la tuta reßlando kune kun mi sopiras al Dio, kaj denove ekiras sur la vojo al lia nobelejo.

Sendito de mia lando mi estas, kunportas ßin kaj vastigos ßin denove, tiel ke ßi konformu al la eterna modelo.

            ELISABETH             Kiu scias ¤u ni ne bezonos vin ¤i tie?

            ANNE VERCORS            Kiu scias ¤u oni ne bezonos min en alia loko?

Ãio estas nun en movo; kiu scias ¤u mi ne spitas la ordonon de Dio, se mi restas ¤i tie, kie mia tasko estas finita?

            ELISABETH             Mi scias, ke vi estas necedema viro.

            ANNE VERCORS            (tenere, per alia vo¤o)               Ãiam vi estas juna kaj bela por mi, kaj granda estas la amo, kiun mi sentas por mia dol¤a Elisabeth kun la nigra hararo.

            ELISABETH             Miaj haroj estas grizaj!

            ANNE VERCORS            Diru jes, Elisabeth. . .

            ELISABETH             Anne, dum tiuj tridek jaroj vi neniam forestis de mi. Kio mi farißos sen mia estro kaj kunulo?

            ANNE VERCORS            Diru, mallaªte, la jes-vorton, kiu nin nun disigas,

diru ßin same brave kiel la jes-vorton, kiu foje nin kunligis!

(Silento.)

            ELISABETH             (mallaªte)                    Jes, Anne.

            ANNE VERCORS            Paciencu, Zabillet! Mi baldaª revenos.

                                                (Dira¢o. Zabillet estas Isabelle, patrino de Jeanne d’Arc.)

Fidu min tempon, kvankam mi ne estas ¤i tie.

Baldaª venos alia adiaªa momento.

Jen, pretigu sakon kun vojaßnutra¢o por du tagoj.

Estas tempo ke mi forvojaßu.

            ELISABETH             Kio do? Jam nun? Jam hodiaª?

            ANNE VERCORS            Jes, nun hodiaª.            (£i klinas la kapon kaj staras senmova. Li prenas Ùin inter siaj brakoj, sed Ùi ne movas sin.)

Adiaª, Elisabeth.

            ELISABETH             Maljuna viro, mi neniam plu revidos vin.

            ANNE VERCORS            Kaj nun mi venigos Jacques.

(Li eliras)

 

 

                                                        DUA SCENO

 

 

            MARA                     (envenas)                    Iru kaj diru, ke Ùi ne edzinißu al li!

            ELISABETH             Mara! Kio do? Vi ¤eestis?

            MARA                     Iru !  Ãu vi ne aªdas? Diru al Ùi ke Ùi ne edzinißu al li!

            ELISABETH             Kiu li? Kiu Ùi? Ãu vi scias, ke Ùi edzinißu al li?

            MARA                     Mi aªskultis. Mi aªdis ¤ion.

            ELISABETH             Nu do, filino mia, via patro volas.

Vi aªdis, ke mi faris laª eblo, kaj neniu povas deturni lin.

            MARA                     Iru kaj diru al Ùi, ke Ùi ne edzinißu al li, aª mi mortigos min!

            ELISABETH             Mara!

            MARA                     Mi pendigos min en la lignoÙirmejo, kie ni trovis la pendigitan katon.

            ELISABETH             Mara! Maliculino!

            MARA                     Jen Ùi venas por forpreni lin de mi!

£i jam venas por forpreni lin de mi. Estas mi,

¤iam estis mi, kiu devus esti lia edzino,

ne Ùi.

£i bone scias, ke estas mi.

            ELISABETH             £i estas la pli aßa.

            MARA                     Ãu tio gravas?

            ELISABETH             Via patro tion volas.

            MARA                     Estas por mi indiferente.

            ELISABETH             Jacques Hury

amas Ùin.

            MARA                     Ne estas vero! Mi bone scias ke patro kaj vi ne amas min.

Vi ¤iam pli Ùatis Ùin. Ho, kiam vi parolas pri "Violaine, nia filino", gustas sukero.

Estas kvazaª oni su¤as ¤erizon, ßuste antaª ol elsputi la kernon!

Sed Mara, la obstina! £i estas malmola kiel fero, Ùi estas amara kiel la ¤erizo sovaßa!

Aldone Ùi estas tiel bela, via Violaine!

Kaj jen Ùi volas tuj havi Combernon!

Al kio taªgas Ùi, la silkino? Kiu el ni du kapablas irigi la ¤aron?

£i imagas sin egala al la dek-du-mil virgulinoj! Sed mi, mi estas Mara Vercors, kiu ne Ùatas maljusta¢on kaj ne Ùatas vidi ßin kreski.

Mara, kiu diras la veron, kaj estas tio, kio kolerigas la homojn. Lasu ilin kolerißi! Estas egale por mi. Trovißas e¤ ne unu virino ¤i tie, kiu kuraßas oponi antaª mi, la jes-inoj! Ãio iras kiel en la muelejo.

Kaj jen ¤io estos por Ùi kaj nenio por mi.

            ELISABETH             Vi ricevos vian parton.

            MARA                     Ïuste ja! La sablejojn tie supre, la sekajn terojn ¤e Chiny, mar¤ojn por kiuj estas bezonataj kvin bestoj por plugi! 

            ELISABETH             Ili tamen donas bonajn rikoltojn.

            MARA                     Ïuste ja!

Agropirojn kaj pedunklojn, sinapojn kaj aliajn herba¤ojn.

Mi havos por fari al mi tizanon.

            ELISABETH             Malbonulino. Vi bone scias, ke ne estas vero!

Vi bone scias ke neniu agos maljuste kontraª vi.

Sed vi ¤iam estis malica!

Kiam vi estis infano, vi ne kriis kiam ni vin vergis.

Diru, vi nigra pigo, ¤u Ùi ne estas la pli aßa? Kion vi povas al Ùi ripro¤i?

¥aluza! £i ja ¤iam faras kion vi volas.

Sed jen, Ùi edzinißos la unua kaj vi poste.

Cetere estas tro malfrue, ¤ar nun via patro foriros, ho kiom malßoja mi estas.

Li iris por paroli al Violaine, kaj poste li ser¤os Jacques.

            MARA                     Jes ja! Iru tuj! Vi iru tuj!

            ELISABETH             Kien?

            MARA                     Patrino. Vi ja bone scias ke estas mi! Diru al Ùi, ke Ùi ne edzinißu al li, panjo!

            ELISABETH             Tutcerte mi nenion faros.

            MARA                     Ripetu al Ùi nur, kion mi al vi diris.

Diru, ke mi mortigos min. Vi komprenas?                                                                       

                                                            (£i rigardas Ùin fikse.)

            ELISABETH             Oh!

            MARA                     Eble vi ne kredas, ke mi faros?

            ELISABETH             Jes, je Dio!

            MARA                     Do iru!

            ELISABETH             Ho, obstinulino!

            MARA                     Ne rilatas al vi.            Ripetu al Ùi nur, kion mi diris.

            ELISABETH             Kaj li, ¤u vi scias ke li volas edzinigi vin?

            MARA                     Certe li ne volos.

            ELISABETH             Nu ja . . .

            MARA                     Nu ja?

            ELISABETH             Ne kredu, ke mi konsilos al Ùi fari kion vi volas! Kontraªe!            Mi ripetos nur, kion vi diris.

Certe Ùi ne estos tiel stulta por cedi al vi,            e¤ se Ùi min kredas.

 

(£i eliras)  

 

 

                                                        TRIA SCENO

 

 

(Envenas Anne Vercors kaj Jacques Hury. Tiu lasta puÙas antaª si viron de a¤a aspekto  kun manoj ligitaj malantaª la dorso. Sekvas lin du servistoj, el kiuj unu portas faskon de freÙaj bran¤oj, - alia, malantaª li, tenas hundon per rimeno.)

 

            ANNE VERCORS            (haltante)         Nu do? Kion vi rakontas?

            JACQUES                Kiel mi al vi diras!  Ãi tiun fojon mi lin kaptis ¤e freÙa faro, la serpo enmane!

Mi Ùteliris malantaª lin, kaj subite -

Fla¤! - mi ¢etis min sur lin laª mia tuta longeco.

Brulrapide, kiel oni ¢etas sin sur leporon en ßia truo dum la grenrikolto.

Kaj dudek junaj poploj en fasko flanke - tiuj kiujn vi tiel alte taksas!

            ANNE VERCORS            Kial li ne venis al mi? Mi al li donus la lignon, kiun li bezonas.

            JACQUES    La ligno kiun li meritas, estas la tenilo de mia vipo!

Ne estas bezono, sed malico, tiu ideo de fari malbonon!

Estas tiuj homa¤oj de Chevoche, kiuj ¤iam estas pretaj fari kion ajn por kontraªi nin, kaj el tio faras sian gloron!

Sed tiu ¤i! Iun tagon mi tran¤os liajn orelojn per mia tran¤ilo!

            ANNE VERCORS            Ne.

            JACQUES    Lasu min almenaª ligi lin per la manradikoj antaª la granda kradpordego kun la vizaßo kontraª la kradodentoj, kaj kun la hundo Faraud por gardi lin.

            ANNE VERCORS             E¤ ne tion.

            JACQUES    Kion mi do faru?

            ANNE VERCORS            Sendu lin hejmen.

            JACQUES    Kun sia fasko?

            ANNE VERCORS            Kaj kun alia, kiun vi al li donos. Tuj kolektu ßin.

            JACQUES    Ne, mastro, ne estas bone.

            ANNE VERCORS            Ligu la lignon al lia zono, po unu faskon ambaªflanke, kaj li ilin ne perdos, kaj farißos pli facile por li pasi la travadejon ¤e Saponay.

            JACQUES    Oni devas defendi sian rajton, ne cedi pri ßi.

            ANNE VERCORS            Mi scias; Ùtelado ne estas akceptinda.

Jen vidu, Jacques, mi estas maljuna kaj alproksimißas la morto; mi estas laca batali por defendi tion, kio estas mia.

Iam mi estis troakurata kaj severa, kiel vi nun estas.

Estas iu tempo por preni, kaj alia por lasi al aliuloj preni.

La arbo en floro bezonas protekton.

Sed de la arbo plena de fruktoj oni povas preni laªpla¤e.

Ne ¤iam agu kontraª la homoj laª merito, por ke Dio ne agu kontraª ni laªmerite.

Jen mi faris justecon.

            JACQUES    Kaj bone, mastro.

            ANNE VERCORS            De nun estas por vi tiel fari, ¤ar nun vi estas mastro en Combernon anstataª mi.

            JACQUES    Kion vi diras?

            ELISABETH             (kriante el ¤iuj fortoj)                Li foriros al Palestino, al Jerusalem.

            JACQUES                Al Jerusalem?

            ANNE VERCORS                 Estas vero. Mi foriros nun, tuj.

            JACQUES                Foriros? Jerusalem? Kion tio signifas?

            ANNE VERCORS                 Vi ßuste aªdis.

            JACQUES                Vi foriros, antaª la granda rikoltado?

            ANNE VERCORS                 Nur unu mastro estas bezonata en Combernon.

            JACQUES                Patro, mi ja estas nur filo.

            ANNE VERCORS                 Vi estos patro ¤i tie en mia loko.

            JACQUES                Mi ne komprenas vin.

            ANNE VERCORS                 Mi foriros. Prenu ¤ion en Combernon post mi,

kiel mi ¤ion prenis post mia patro kaj li post la sia, kaj Randulf la brava, nia prapatro, post Sankta Rémy el Rheims,

kiu prenis post Geneviève el Parizo

tiujn ¤i kampojn, kiuj tiam estis paganaj kaj plenaj de arbeta¤oj kaj  sovaßaj rozarbedoj.

Randulf  kaj liaj filoj kristanigis la teron per Ùtalo kaj fajro,

kaj verÙis baptoakvon sur la nudan kaj plugitan teron.

Deklivojn kaj valojn ili ebenigis per plugsulkoj,

kiel diligenta skribmona§o skribas linion post linio el la vortoj de Dio.

Kaj ili komencis konstrui sur la monto la mona§inejon Monsanvierge, en la sama loko kie la antaªuloj kulturis la Diablon.

[Unue estis nur kabano el junko kaj bran¤oj, kaj la episkopo venis sigeli la pordon kaj metis du ermitinojn por esti gardantoj.]

Kaj ¤e la piedo de la monto ili konstruis Combernon, hejmon kaj kastelon.

Tiel ßi estas libera, ¤i tiu tero, kiun ni transprenis de Sankta Rémy en la ¤ielo,

kontraª dono de dekona¢o al tiu aro da ßemantaj kolomboj, ripozantaj tie supre antaª la fina etapo.

Ãar Dio subtenas ¤ion; tiuj kiuj vivas per li, neniam perdas la fruktojn de sia laboro,

dum la sezonoj, kiuj pasas laª lia beata leßo,

pasas kiel la grandaj nuboj, kiuj velas super ni la tutan tagon dum sia vojaßo al Germanio.

Nia brutaro neniam malsanißas; nek mamoj nek fontoj elsekißas; la greno estas malmola kiel oro, la pajlo estas rigida kiel fero,

kaj kontraª rabistoj ni havas niajn armilojn kaj la murojn ¤irkaª Combernon; kaj ankaª nian najbaron, la reßo.

Nun vi rikoltu kion mi semis, kiel mi dum mia tempo dispecigis la bulojn en la plugsulkoj, kiujn mia patro tran¤is per la plugilo.

Ho, estas bone labori sur la tero kun la semo, kiam la suno lumas kiel la flankoj de nia plugbovo, kaj la pluvo Ùutißas kvazaª oro sur la kampojn; kaj Dio mem iranta flanke de ni en nia laboro, igante ¤ion por la plej bona.

Aliuloj atendas ricevi la ri¤a¢on de la homoj, sed ni ricevas ßin rekte de la ¤ielo,

centoble la semon, spikon por greno, arbon por semo.

Ãar tia estas la justeco de Dio al ni, kaj la mezuro laª kiu li pagas nin.

La ¤ielo subtenas la teron, la spirito la korpon. Ãiuj esta¢oj, kiujn li kreis, staras en kunligo, ¤iuj estas samtempe necesaj, la unu por la alia.

Prenu la tenilojn de la plugo en mia loko, liberigu el la tero tiun panon, kiun Dio mem deziras.

Donu nutra¢on al ¤iuj krea¢oj, al homoj kaj bestoj, al spirito kaj korpo kaj al la senmortaj animoj.

Vi aliuloj, servistinoj kaj servistoj en la bieno, vidu! Jen la filo, kiun mi elektis, Jacques Hury.

Mi foriros, kaj li restos en mia loko. Obeu lin.

            JACQUES    Ke ¤io farißu laª via volo.

            ANNE VERCORS            Volaine!

Mia infano unuenaskita, anstataª la filo, kiun mi ne ricevis,

vi, heredanto de mia nomo, per vi mi donißos al aliulo.

Violaine, kiam vi ricevos edzon, ne malestimu la amon de via patro.

Ãar vi ne povas redoni al via patro, kion li al vi donis, kvankam vi tion dezirus.

Pri ¤io geedzoj estas kunaj. Kion ili ne komprenas, tion ili akceptas unu de la alia, en fido.

Jen la religio reciproka, jen la servuto per kiu la mamo de la virino Ùvelißas de lakto!

Sed patro vidas siajn infanojn ekster si, kaj en ili li rekonas, kion li en si mem havis. Konu vian patron, mia filino!

La amo de patro

ne postulas kompenson, kaj la infano ne bezonas gajni ßin aª ßin meriti.

Kiel la amo estis ¤e la infano antaª ol la naskißo, ßi restas ¤e ßi kiel heredo, poseda¢o, ßia helpo, ßia honoro, ßia rango, ßia legitimeco!

Mia animo ne apartißas de tiu animo, al kiu mi donis vivon.

Kion mi donis, ne povas esti redonata.

Sentu nur, mia infano, ke mi estas via patro.

Filon mi ne generis. Tiuj kiujn mi metis en la mondon, estis virinoj, nenio alia ol tio en ni, kio donas kaj kio estas donata.

- Kaj nun la horo, la horo, la horo por nin apartigi.

            VIOLAINE              Patro, ne diru tion teruran!

            ANNE VERCORS            Jacques, vi estas la viro kiun mi amas. Prenu Ùin. Mi donas al vi Violaine, mia filino. Forprenu de Ùi mian nomon.

Amu Ùin, ¤ar Ùi estas pura kiel oro, amu Ùin ¤iujn viajn tagojn, kiel la panon de kiu oni neniam finsatißas.

£i estas sincera kaj obeema, Ùi estas sentema kaj sekretplena.

£paru Ùin antaª suferoj, kaj estu bona al Ùi.

Ãio jena estas via, krom la parto de Mara laª mia decido.

            JACQUES    Kion, patro . . . vian filinon, vian bienon . . .

            ANNE VERCORS            Mi donas al vi ¤ion kune, ¤ar ßi estas mia.

            JACQUES    Sed kiu scias ¤u Ùi akceptos min?

            ANNE VERCORS            Ne, kiu scias?

 

(£i rigardas al Jacques, kaj per la lipoj esprimas mutan jes.)

 

            JACQUES    Ãu vi volas min, Violaine?

            VIOLAINE  Patro volas.

            JACQUES    Sed vi, ¤u ankaª vi?

            VIOLAINE  Jes, ankaª mi volas.

            JACQUES            Violaine!

Kiel mi adaptu la vivon kun vi?

            VIOLAINE  Pensu pri tio dum ankoraª estas tempo!

            JACQUES    Do mi prenas vin antaª Dio, kaj mi neniam plu lasos vin.

(Li prenas ambaª Ùiajn manojn.)

Nun mi tenas vin por ¤iam, vian manon, kaj la brakon, kaj ¤ion, kio ßin sekvas.

Patrino, Patro, via filino ne plu apartenas al vi, Ùi estas la mia, sole la mia!

            ANNE VERCORS            Jen vidu, nun ili estas geedzoj. Kion vi diras al tio, patrino?

            ELISABETH             Ege mi kontentas.                    (£i ploras.)

            ANNE VERCORS            £i ploras, la virino ploras.

Tiel okazas. Ili forprenas de ni niajn infanojn, kaj ni sidas solaj.

La maljuna virino, kiu nutras sin per panpeco kaj guto de lakto,

kaj la maljunulo kun oreloj plenaj de blankaj haroj kiel la koro de artiÙoko.

- Pretigu la nuptorobon!

- Infanoj, mi ne ¤eestos la nupton.

            VIOLAINE  Kio do, patro?

            ELISABETH             Anne!

            ANNE VERCORS            Mi foriros nun.

            VIOLAINE  Ho patro, ne antaª nia geedzißo!

            ANNE VERCORS            Mi devas. Via patrino klarigos ¤ion.

(Mara envenas.)

            ELISABETH             Kiom da tempo restos vi tie?

            ANNE VERCORS            Mi ne scias. Eble mallonge.

Baldaª mi revenos.

(Silento.)

 

                                    VOÃO  DE  INFANO  FORE

 

                                                Merl', malhelkolor'!

                                                manßas la ¤erizon,

                                                sed kernon ¢etas for!

 

            ANNE VERCORS            La merlo pepas en la arbo roza kaj ora!

Kion ßi diras? Ke la pluvo ¤i-nokte estis kiel oro por la tero

post tiuj tagoj kun longa varmo. Kion ßi diras? Ïi diras ke estas bone plugi la kampon.

Kion ßi plu diras? Ke estas bela vetero, kaj ke Dio estas granda, kaj ke ankoraª mankas du horoj ßis tagmezo.                      Kion ßi ankoraª diras, la birdeto?

Ke estas tempo por la maljuna viro iri aliloken, kaj ke li forlasos la mondon kaj ßiaj aferoj.

- Jacques, mi lasas al vi mian bienon, Ùirmu tiujn virinojn.

            JACQUES    Ãu vere vi foriros?

            ANNE VERCORS            LaªÙajne li ankoraª nenion komprenis.

            JACQUES    Nun tuj, senpere?

            ANNE VERCORS            Estas la horo.

            ELISABETH             Vi do ne foriros antaª ol manßi?

 

(Dume la servistoj pretigis la grandan tablon por la tagmanßo)

 

            ANNE VERCORS            (al unu el la knabinoj)              Mian sakon, mian ¤apelon!

Alportu miajn Ùuojn, mian mantelon.

Mi ne havas tempon partopreni ¤i tiun manßon kune kun vi..

            ELISABETH             Anne, kiom longe restos vi for? Unu jaron, du jarojn? Pli ol du jarojn?

            ANNE VERCORS            Unu Jaron. Du jarojn. Jes ion tian.

Helpu min pri la Ùuoj.                                     (Elisabeth genuas kaj ligas al li la Ùuojn.)

La unuan fojon mi forlasas vin, mia domo!

Combernon, alta loßejo!

Atentu pri ¤io!             Jacques restos ¤i tie en mia loko.

Jen la fajrejo, kie ¤iam ardas la fajro,

jen la granda tablo, kie mi disdonas manßa¢on al miaj homoj.

Ãetablißu, ¤iuj!

La lastan fojon mi dispecigos al vi la panon.

 

(Li prenas lokon ¤e la fino de la tablo, kun Elisabeth ¤e sia dekstra flanko. Ãiuj servistoj staras ¤irkaª la tablo, ¤iu en sia kutima loko.

Li prenas la panon, kaj per la tran¤ilo faras krucsignon sur ßin, tran¤as kaj donas al Violaine kaj Mara por distribuo. Li mem prenas la lastan pecon.

Li turnas sin al Elisabeth kaj malfermas la brakojn por Ùi, solene.)

 

            ANNE VERCORS                                         Adiaª, Elisabeth!

            ELISABETH             (ploras inter liaj brakoj) Vi neniam plu revidos min.

            ANNE VERCORS            (pli mallaªte)                      Adiaª, Elisabeth.

 

(Li turnas sin al Mara, kaj rigardas Ùin longe kaj serioze, kaj etendas al Ùi la manon.)

 

Adiaª, Mara! Estu bona.

            MARA                     (kisas lian manon)                 Adiaª, patro!  

 

(Silento. Anne Vercors staras rekte, fiksrigardas antaªen, kvazaª li ne vidas Violaine, kiu staras tute apud li, plena de malkvieto. Fine li iomete turnas sin al Ùi, kaj Ùi metas la brakon ¤irkaª lian kolon kun la vizaßo kontraª lia brusto, ploranta.)

 

            ANNE VERCORS            (Kvazaª li tion ne observas, li diras al la servistoj.)        

Adiaª al vi ¤iuj.

Mi ¤iam estis justa al vi. Se iu kontraªdiras, li mensogas.

Mi ne estas kiel aliaj mastroj. Sed mi laªdas kiam tio estas bezonata, kaj mi ripro¤as laª bezono.

Kiam mi nun foriras, kondutu kvazaª mi ¤eestus,

¤ar mi revenos. Mi revenos en la momento, kiam vi min ne atendas.

                                                                                    (Li premas la manon de ¤iu.)

Elkonduku mian ¤evalon!

 

                                                                                    (Silento.

                                                Li klinas sin al Violaine, kiu daªre ¤irkaªbrakas lin.)

 

Kio estas al vi, infaneto?

Vi ricevis edzon anstataª patron.

            VIOLAINE  Ho patro! Patro!             (Singarde li malligas Ùiajn brakojn.)

            ELISABETH             Diru kiam vi revenos?

            ANNE VERCORS            Mi ne povas diri.

Eble okazos matene, aª eble tagmeze kiam vi sidas ¤e la manßotablo.

Eble en la nokto, vi vekißos abrupte kaj aªdas miajn paÙojn sur la vojo.

Adiaª!

 

                                                        DUA AKTO

 

 

(Du semajnojn poste. Frue en Julio. Tagmeze.

Granda fruktoßardeno kun ri¤aj arboj laªvice. Pli alte kaj iom fore, la biena muro de Combernon kaj la longaj domoj kun tegolaj tegmentoj. Malantaªe levißas la deklivo, kaj sur la supra pinto situas la granda mona§inejo Monsanvierge, sen pordoj kaj fenestroj, kaj kun kvin turoj samspecaj kiel la turoj de la katedralo en Laon. Meze en la muro estas farita granda truo, kvazaª vundo kun blankaj randoj, kie la reßpatrino de Francio ¢us enkondukißis.

Ãio tremas en la forta sunlumo.)

 

            VIRINA VOÃO            (Kvazaª el la ¤ielo; el la plej alta turo de Monsanvierge:)

 

Salve Regina mater misericordiae

Vita dulcedo et spes nostra salve

Ad te clamamus exules filii Hevae

Ad te suspiramus gementes et flentes in hac lacrymarum valle.

Eia ergo advocata nostra illos tuos misericordes oculos ad nos converte

Et Jesum benedictum fructum ventris tui nobis post hoc exilium ostende

O clemens

O pia

O dulcis Virgo Maria

 

(Longa paªzo dum la scenejo estas malplena.)

 

 

                                                        UNUA SCENO

 

(Envenas Elisabeth kaj Mara.)

 

            MARA                     Kion Ùi diris?

            ELISABETH             Mi tion menciis al Ùi survoje ¤i tien. Vi do vidis, ke Ùi tute perdis sian gajecon, tiujn lastajn tagojn.

            MARA                     £i neniam multe parolas.

            ELISABETH             Sed Ùi ne plu ridas, kio dolorigas min.

Eble estas ¤ar Jacques estas for, sed li revenos hodiaª.

Kaj ankaª tio, ke la patro foriris.

            MARA                     Ãu vi ne diris pli al Ùi?

            ELISABETH             Jenon mi al Ùi diris, kaj la kroman mi diris laª vi recite:

Ja¤jo kaj vi: Vi lin amas, kaj ¤io; kaj ¤i tiun fojon Ùi ne devas esti stulta, kaj lasi sin flankenpuÙi; ¤ar tion mi aldonis, kaj mi ripetis du aª tri fojojn: Rompi geedzecon, kiu tiel diri estas jam farita, kaj kiun via patro volis; kion dirus la homoj.

            MARA                     Kaj kion Ùi respondis?

            ELISABETH             £i ekridis, kaj mi, mi ekploris.

            MARA                     Mi ridigu Ùin!

            ELISABETH             Ne estis rido tia, kian mi Ùatas aªdi de mia knabineto, kaj mi ekploris.

Kaj mi diris: "Ne, ne, Violaine, mia infano!"

Sed Ùi nenion diris, nur mansignis al mi, ke Ùi deziras esti sola.

Ho! kiom da zorgoj pri la infanoj!

            MARA                     TÙ-Ù!

            ELISABETH             Kio estas?

Mi bedaªras kion mi faris.

            MARA                     Nu do. - Ãu vi vidas Ùin tie malsupre en la ßardeno? £i iras malantaª la arbojn. Nun ni ne plu vidas Ùin.

 

                                                                        (Silento.

                                                                        Malantaª la scenejo oni aªdas klarionon.)

 

            ELISABETH             Jen Ja¤jo. Mi rekonas la sonon de lia korno.

            MARA                     Venu. Ni foriru.

                                                                                                            (Ili foriras.)

 

 

                                                        DUA SCENO

 

            JACQUES                                                    (Envenas, ¤irkaªrigardas.)                      

Mi ne vidas Ùin.

Tamen Ùi sendis diron,

ke Ùi volus vidi min ßuste ¤i tiun matenon,

¤i tie.

                                                                                                (Mara envenas.)

Bonan tagon, Mara.

            MARA                     Sinjoro, via servistino!                        

                                                                                    (Klinas sin profunde antaª li.)

            JACQUES    Kiaj gestoj?

            MARA                     Ãu mi ne Ùuldas vin omaßi? Ãu vi ne estas la mastro tie ¤i, kiu respondecas sole al Dio, kiel la Reßo de Francio mem kaj la Imperiestro Carolus Magnus?

            JACQUES    Moku, vi; tamen estas vero. Jes, Mara, estas mirinde.

Kara fratino, mi estas tro feli¤a!

            MARA                     Mi ne estas iu "kara fratino" por vi. Mi estas via servistino laª devo.

Viro de Braine! filo de servuta tero! Mi ne estas via fratino, vi ne estas el nia sango!

            JACQUES    Mi estas la edzo de Violaine.

            MARA                     Ankoraª ne.

            JACQUES            Morgaª.

            MARA                     Kiu scias?

            JACQUES    Mara, mi multe pensis pri tio, kion vi al mi rakontis, kaj mi opinias, ke vi nur sonßis.

            MARA                     Kiu rakonto?

            JACQUES    Ne ludu nesciantino.

Tiu historio pri la masonisto kaj tiu sekreta kiso frue tiun matenon.

            MARA                     Eble ke mi ne klare vidis. Tamen mi havas akrajn okulojn.  

            JACQUES    Kaj oni flustris al mi, ke la viro estas leprulo.

            MARA                     Ne estas mi, kiu amas vin, Jacques. Sed vi rajtas ¤ion scii. Ãio devas esti malkaÙa kaj klara, ¤ar al Monsanvierge la tuta reßlando rigardas.

            JACQUES    Ãio estos tuj tirata en lumon.

            MARA                     Vi estas sagaca kaj nenio evitas vin.

            JACQUES    Mi almenaª vidas, ke vi min ne amas.

            MARA                     La! La! Ãu mi diris? Ãu mi diris?

            JACQUES    Ne ¤iuj sentas kiel vi.

            MARA                     Vi parolas pri Violaine, ¤u? Mi rußißas pro tiu knabineto.

Estas honto sin doni tiel, animon, karnon, koron, haªton, la supra¢on kaj la internon ßis la radikoj.

            JACQUES    Mi scias, ke Ùi tute estas la mia.

            MARA                     Jes.

Kiel bele li tion diras! Kiel certa li estas pri siaj poseda¢oj! knabeto de Braine!

Oni nur posedas, kion oni mem faris aª prenis aª gajnis.

            JACQUES    Sed mi, Mara, mi Ùatas vin, kaj mi ne havas sentojn kontraª vi.

            MARA                     Kiel vi Ùatas ¤ion en Combernon sendube?

            JACQUES    Mi ne kulpas pro tio ke vi ne estas viro, kaj ke mi prenas vian bienon!

            MARA                       Jen kiel fiera kaj kontenta! Rigardu lin, kiu ne povas deteni sin de rido!

Ne bridu vin! Ridu!

(Li ridas.)

Mi konas ¤iun trajton en via vizaßo, Jacques.

            JACQUES    Vi kolerißas pro tio, ke vi ne povas malbonfari al mi.

            MARA                     Kiel la tagon dum la patro parolis,

vi, ridante per unu okulo kaj seke plorante per la alia.

            JACQUES    Ãu mi ne mastras belan bienon?

            MARA                     Kaj la patro estis maljuna, ¤u ne? Vi scias ion kaj tion pli bone ol li?

            JACQUES    Ãiu havas sian tempon.

            MARA                     Vero, Jacques; vi estas granda, bela juna viro.

Jen vidu kiel li rußißas.

            JACQUES    Ne ßenu min.

            MARA                     Tamen estas domaßo!

            JACQUES    Kio estas domaßo?

            MARA                     Adiaª, edzo de l’ fratino! Adiaª, mastro de Monsanvierge, ha, ha!

            JACQUES    Tio mi estas, kaj tion mi vidigos al vi.

            MARA                     Akceptu do la spiriton, kiu regas ¤i tie, knabo de Braine!

Li kredas, ke ¤io estas por li, kiel bienulo; vi lernos la kontraªon!

Kiel bienulo, kiu kredas sin mem la plej alta sur la plata terpeco sia!

Sed Monsanvierge estas al Dio,

kaj la mastro de Monsanvierge estas la servanto de Dio, kaj li mem posedas nenion,

¤ar ¤ion li ricevis kiel feªdon.

Tiu estas la leciono, kiu lernißas de patro al infano. Ne trovißas pli alta hejmo ol la nia.

Akceptu la spiriton de viaj mastroj, kampulo, kampulo!

(Eliras, sed returnas)

Ha!

Violaine, kiun mi renkontis,

donis al mi mesaßon por vi.

            JACQUES    Kial vi tion ne tuj diris?

            MARA                     £i atendas vin ¤e la fonto.

 

 

                                                        TRIA SCENO 

 

 

(La fonto ¤e Adoue. Estas granda kvarangula faªketo en vertikala deklivo el kalkoblokoj. Maldika strio de akvo fluas malsupren kun melankolia sono. Ãirkaªe sur la muroj pendas pajlokrucoj kaj sekigitaj floroj, EX VOTO. La vegeta¢aro estas ri¤a. Densa¢o de arboj kaj rozoarbedoj, kiuj abundas de brilantaj floroj super la verda herbaro.)

 

            JACQUES    (Vidas Violaine inter la bran¤aro. £i venas al li sur la sinuanta vojeto, orbrila en la sunlumo.)

 

Saluton al vi, mia fian¤ino, inter la florantaj bran¤oj!

 

(Violaine envenas kaj haltas antaª li. £i estas vestita en robo de lino, kaj super ßi Ùi havas ian mes-ornaton el orbrokado, teksitan kun grandaj rußaj kaj bluaj floroj. Sur la kapo portas Ùi diademon el emajlo kaj orfiligrano.)

 

            JACQUES            Violaine, kiel bela vi estas!

            VIOLAINE            Jacques! Bonan tagon, Jacques!

Kiom longe vi forestis!

            JACQUES    Mi devis vendi, kaj liberigi min de ¤io,

por tute esti la viro de Monsanvierge,

kaj la via.

Kiu estas tiu ri¤a vesta¢o?

            VIOLAINE  Mi surprenis ßin por vi. Ãu vi ne rekonas ßin? Mi ja prirakontis al vi.

Estas preskaª tiu sama kiun la mona§inoj portas, estas nur la brakbendo, kiu mankas; la kostumo, kiun ili portas en la §oro.

La mes-ornaton ili rajtas porti, kostumon kvazaª pastran; ¤ar ili ja mem estas hostioj, kaj ßin la virinoj en Combernon ra¢tas porti du fojojn:

la unuan fojon la tagon, kiam ili fian¤inißas,

la duan fojon la tagon kiam ili mortas.

            JACQUES    Do vere estas la tago de nia gefian¤ißo, Violaine?

            VIOLAINE            Jacques, ankoraª estas tempo, ankoraª ni ne estas geedzoj.

Se vi nur volis plezurigi al mia patro, vi ankoraª havas la tempon retiri vin; temas ja pri ni nun. Nur diru unu vorton; mi ne ofendißos, Jacques.

Ãar ankoraª ni ne donis promesojn inter ni du, kaj mi ankoraª ne scias ¤u vi amas min.

            JACQUES    Kiel bela vi estas, Violaine! Kaj kiel bela la loko kie vi trovißas,

la loko kiun mi ricevis.

            VIOLAINE  Estas vi Jacques, kiu estas la plej bona en la mondo.

            JACQUES    Ãu vi vere akceptas esti la mia?

            VIOLAINE  Jes, estas vero. Bonan tagon, mia plej amata! Mi estas la via.

            JACQUES    Bonan tagon, mia edzino! Bonan tagon, dol¤a Violaine!

            VIOLAINE  Jen amplenaj vortoj, Jacques!

            JACQUES    Vi devas ¤iam resti en la loko! Diru, ke vi restos ¤iam la sama, kaj la anßelo al mi sendita!

            VIOLAINE            Neniam kio estas mi, finißos esti la via.

            JACQUES    Kaj mi, Violaine, mi . . .

            VIOLAINE  Nenion diru. Mi postulas nenion. Vi jen estas, kaj tio sufi¤as por mi.

Bonan tagon, Jacques!

Ho, kiel belan horon ni havas, kaj mi ne deziras alian.

            JACQUES            Morgaª estos ankoraª pli bele!

            VIOLAINE            Morgaª mi estos demetinta la brilan vesta¢on.

            JACQUES    Sed vi mem estos tiel proksima al mi, ke mi ne vidos vin.

            VIOLAINE  Jes vere tute poksima al vi!

            JACQUES    Via loko estas preta.

Violaine, soleca tiu ¤i loko estas, kaj bone oni povas kaÙi sin ¤i tie, kune kun vi.

            VIOLAINE             (mallaªte.)       Via koro sufi¤as. Jen vidu, mi estas ¤e vi; ne diru vorton.

            JACQUES    Sed morgaª antaª la mondo mi prenos ¤i tiun reßinon inter miajn brakojn.

            VIOLAINE  Prenu Ùin, kaj ne lasu Ùin.

Ho prenu vian knabineton al vi, ke oni ne plu trovos Ùin, kaj neniu al Ùi faros malbonon!

            JACQUES    Kaj en tiu momento, ¤u vi ne sentos la mankon de la lino kaj oro?

            VIOLAINE  Ãu  malßuste estis, beligi min por unu povra, eta horo?

            JACQUES    Ne; mia bela lilio, mi ne lacißas rigardi vin en via gloro!

            VIOLAINE  Ho, Jacques, diru ankoraªfoje, ke vi trovas min bela!

            JACQUES    Jes, Violaine!

            VIOLAINE  La plej bela el ¤iuj virinoj, kaj ke la aliaj estas nenio por vi?

            JACQUES    Jes, Violaine!

            VIOLAINE  Kaj ke vi sole amas min kiel la plej tenera edzo amas la etan esta¢on, kiu donis sin al li?

            JACQUES    Jes, Violaine!

            VIOLAINE  Kiu donas sin al li el sia tuta koro, Jacques, kaj kiu nenion retenas, kredu min.

            JACQUES    Kaj vi, Violaine, ¤u vi ne kredas min?

            VIOLAINE  Mi kredas vin, mi kredas vin, Jacques! mi fidas vin! Mi fidas, mia kara!

            JACQUES    Kial tiu esprimo de maltrankvilo kaj timo?

Montru vian maldekstran manon.

(£i etendas ßin.)

Mia ringo ne plu estas tie.

            VIOLAINE  Mi baldaª klarigos; vi farißos kontenta.

            JACQUES    Mi estas, Violaine. Mi fidas vin.

            VIOLAINE  Mi estas pli ol ringo, Jacques. Mi estas granda trezoro.

            JACQUES    Jen ¤u vi malfidas min.

            VIOLAINE            Jacques! Mi tamen ne malbonfaras ami vin. Estas la volo de Dio kaj de mia patro.

Estas vi, kiu zorgu pri mi! Kaj kiu scias, ¤u vi ne scias protekti kaj defendi min?

Por mi sufi¤as, ke mi senrezerve donas min al vi. La kroma estas via afero kaj ne mia.

            JACQUES    Kaj tiel vi donis vin al mi, mia sunfloro?

            VIOLAINE  Jes, Jacques.

            JACQUES    Kiu povus do tiri vin el miaj brakoj?

            VIOLAINE  Ho, kiom granda estas la mondo, kaj kiom solecaj ni estas!

            JACQUES            Kompatinda infano, mi scias, ke via patro forvojaßis.

E¤ mi ne plu havas iun kun mi, kiu diru kio estas farenda, kaj kio estas bona aª malbona.

Vi devas helpi min, Violaine, ¤ar mi amas vin.

            VIOLAINE  Mia patro forlasis min.

            JACQUES    Sed mi, Violaine, mi restas.

            VIOLAINE  Nek mia patrino, nek mia fratino amas min, kvankam mi neniun malbonon al ili faris.

La sola kion mi nun havas, estas tiu granda, timiga viro, kiun mi ne konas.

                                                (Li faras geston por preni Ùin al si. £i forpuÙas lin.)

Ne tuÙu min, Jacques!

            JACQUES    Ãu mi estas leprulo?

            VIOLAINE            Jacques, mi devas ion diri al vi - ho! estas tiel malfacile! Ne forlasu min, kiu nun havas nur vin!

            JACQUES    Ãu iu intencas malicon al vi?

            VIOLAINE  Sciu kion vi faras prenante min por edzino!

Lasu min paroli humile kun vi, sinjoro Jacques,

kiu ricevos mian animon kaj mian korpon el la manoj de Dio kaj de mia patro, kiuj min kreis.

Kaj sciu ke la doto, kiun mi alportas, ne estas tia, kia de aliaj virinoj,

sed tiu sankta monto en preßo tagon kaj nokton antaª Dio, kvazaª altaro ¤iam fumanta,

kaj tiu ¤iam brulanta lampo, kiun ni devas nutri per oleo.

Neniu homo estas atestanto al nia geedzißo, krom la Sinjoro mem, de kiu ni tenas la feªdon,

li kiu estas la Ãiopova, la Dio de la legioj.

Kaj tute ne estas la suno de Junio, kiu brilas por ni, sed la lumo de Lia vizaßo.

Ke la sankteco apartenu al la sanktuloj! Kiu scias ¤u nia koro estas pura?

Ïis nun al nia parenca vico neniam mankis vira idaro.

La respondeco por la sankta bieno heredißis de patro al filo.

Kaj nun la unuan fojon ßi trovißas inter la manoj de virino, kaj farißas kialo por avido kaj envio.

            JACQUES            Violaine, ne, mi ne estas pastro aª mona§o, ne hipokrito, nek pordisto aª laika frato en Monsanvierge.

Mi havas unu taskon, kaj mi plenumos ßin,

kaj tiu estas nutri tiujn kverantajn birdojn,

kaj ¤iun matenon plenigi la korbon, kiun ili mallevas el la ¤ielo.

Tiel estas skribite. Tiel estas bone.

Tion mi bone komprenas, kaj prenis en mian kapon; pli oni ne postulu de mi.

Oni ne rajtas postuli, ke mi komprenu tion, kio estas super mia kapablo, kaj kial tiuj sanktaj virinoj enfermigis sin tie supre en tia kolombejo.

La ¤ielo apartenu al tiuj de la ¤ielo, kaj la tero al la teruloj.

Ãar la greno ne ßermas nur el si mem, kaj ßi bezonas bonan laboriston.

Kaj tia mi estas, sen fanfaroni, kaj en tio neniu lernigas al mi ion, eble e¤ ne via patro.

Ãar li estis malmoderna kaj fiksita al siaj ideoj.

Kaj donante vin al mi kune kun Monsanvierge, via patro sciis kion li faris, kaj tiel estas juste.

            VIOLAINE  Sed mi, Jacques, mi ne amas vin sole pro tio ke estas juste, kaj e¤ se tiel ne estus, mi tamen amus vin kaj e¤ pli.

            JACQUES    Mi ne komprenas vin, Violaine.

            VIOLAINE  Mia kara, ne devigu min diri mian grandan sekreton.

            JACQUES            Grandan sekreton, Violaine?

            VIOLAINE  Tiel granda ke ¤io estos finita, kaj vi ne plu petos min edzinißi al vi.

            JACQUES    Mi ne komprenas.

            VIOLAINE  Ãu mi ne estas sufi¤e bela en ¤i tiu momento, Jacques? Kion pli vi postulas?

Kion ni postulu de floro, se ne ke ßi estu bela kaj bonodora unu minuton, povra floro, kaj poste ¤io estas finita.

La floro malaperas, sed la ßojo kiun ßi donis unu minuton

ne estas el tiuj aferoj, kiuj havas komencon aª finon.

Ãu mi ne estas sufi¤e bela? Ãu io mankas? Ho, mi vidas viajn okulojn, mia kara! Ãu estas io en vi en tiu ¤i momento, kio ne amas min kaj dubas pri mi?

Ãu mia animo ne sufi¤as? Prenu ßin, kaj mi ¤iam estos en la loko; kaj enspiru ßian odoron e¤ el la radikoj, kiuj apartenas al vi!

Momento sufi¤as por morti, kaj la morto mem de unu en la alia

ne ekstermas nin pli ol faras la amo, kaj ¤u oni bezonas vivi kiam oni estas morta?

Kion pli volas vi pri mi? Forkuru! Formovu vin! Kial vi volas min edzinigi? Kial vi volas

preni tion por vi mem, kio sole estas al Dio?

La mano de Dio estas sur mi, kaj vi ne povas defendi min.

Ho, Jacques; ni ne estos geedzoj en tiu ¤i mondo!

            JACQUES            Violaine, kiaj strangaj vortoj; tiel teneraj kaj tiel amaraj? Sur kiuj insidaj kaj terurigaj vojetoj vi kondukas min?

Mi kredas, ke vi volas provi min kaj Ùerci pri mi, kiu estas viro simpla kaj malklera.

Ho, Violaine, kiel bela vi estas tiel! Kaj tamen mi timas vidante vin en tiuj vesta¢oj!

Ãar ne estas ornama¢o de edzino, sed la vesta¢oj por oferservo ¤e la altaro, tiuj de la helpanto de la pastro, kun fendo flanke por lasi la manojn liberaj!

Ho! mi vidas: estas la spirito de Monsanvierge, kiu vivas en vi, vi la suprema floro kreskinta en jena sigelita ßardeno!

Ho, ne turnu al mi tian vizaßon, kiu ne plu estas el ¤i tiu mondo! Ïi ne plu estas mia kara Violaine.

Sufi¤as la anßeloj por fari servon ¤e la meso en la ¤ielo!

Kompatu min, kiu estas viro sen flugiloj. Mi ßojis pro la kunulino, kiun donis al mi Dio, kaj por aªskulti Ùin supireti kun la kapo sur mia Ùultro!

Dol¤a birdo! La ¤ielo estas bela, sed ankaª estas bele trovi ejon!

La cielo estas bela! sed ankaª estas bela kaj inda antaª Dio mem koro de viro, kiun oni plenigas sen lasi iun lokon malplena.

Ne damnu min kaÙante vian vizaßon!

Sendube mi estas viro sen lumo kaj belo,

sed mi amas vin, mia anßelo, mia reßino, mia kara!

            VIOLAINE  Do mi vane avertis vin, kaj vi volas preni min kiel edzinon, kaj insistas pri via intenco?

            JACQUES    Jes, Violaine.

            VIOLAINE  Kiam viro prenas edzinon, ili estas unu sola animo en unu sola korpo, kaj nenio ilin disigos plu.

            JACQUES    Jes, Violaine.

            VIOLAINE  Vi volas!

Do ne decas plu, ke mi ion retenu, kaj ke mi kaÙu tiun grandan, tiun neesprimeblan sekreton.

            JACQUES            Ankoraª tiun sekreton, Violaine?

            VIOLAINE  Vere tiom grandan, Jacques,

ke via koro el ßi estos satigita,

kaj ke vi nenion plu postulos de mi,

kaj ke ni neniam plu estos disÙiritaj unu de la alia.

Konfeso kiu tuÙos nin tiel profunde, ke nek vivo, nek infero nek ¤ielo povos neniigi la vortojn aª la momenton, kiam mi ßin malkaÙis en la ardego de tiu ¤i terura suno, kiu preskaª  blindigas nin, ke ni apenaª vidas la vizaßojn unu de la alia!

            JACQUES    Parolu!

            VIOLAINE  Sed unue diru ankoraªfoje, ke vi min amas.

            JACQUES    Mi amas vin!

            VIOLAINE  Kaj ke mi estas via Sinjorino kaj via sola amo?

            JACQUES    Mia Sinjorino, mia sola amo.

            VIOLAINE            Aªskultu, Jacques, nek mia amo, nek mia vizaßo sufi¤is por vi,

kaj ¤u vi ne ekkaptis la intensajn vortojn miajn?

Konu do tiun fajron, kiu min konsumas!

Konu ¤i tiun korpon, kiun vi tiel alte amas.

Venu pli proksimen al mi.

                                                                                                            (Li movas sin.)

Pli proksimen! Ankoraª pli proksimen! Ïuste al mia flanko. Ni eksidu sur la benkon.

                                                                                                            (Silento.)

Donu al mi vian tran¤ilon.

 

(Li donas al Ùi la tran¤ilon. £i faras entran¤on en la Ùtofo de lino ¤e sia flanko, en loko sur la koro sub la maldekstra mamo. £i klinas sin al li, per la manoj disigas la fendon en la Ùtofo, kaj montras al li la haªton, kie la unua makulo de lepro montrißas. Silento.)

 

            JACQUES    (Post momento, kun vizaßo duone  forturnita.)

Donu al mi la tran¤ilon.

 

(£i donas al li la tran¤ilon. Silente. Jacques iras kelkajn paÙojn de Ùi, kaj restas staranta sen Ùin rigardi ßis la fino de la sceno.)

 

            JACQUES            Violaine, mi ne misvidis? Tiu arßenta floro sur via haªto, kio estas ßi?

            VIOLAINE  Vi ne misvidis.

            JACQUES    Estas la malsano? Ãu estas la malsano, Violaine?

            VIOLAINE  Jes, Jacques.

            JACQUES    La lepro!

            VIOLAINE  Vere, vi malrapide komprenas.

kaj vi devas vidi antaª ol kredi.

            JACQUES    Kaj kiu lepro estas la pli fia,

tiu de la korpo aª tiu de la animo?

            VIOLAINE  Mi povas nenion diri pri la lasta. Mi konas nur tiun de la korpo, kaj ßi estas sufi¤e terura.

            JACQUES    Ãu?  Vi ne konas la alian, vi damnita?

            VIOLAINE  Mi ne estas damnita.

            JACQUES            Abomena, damnita,

damnita en animo kaj karno!

            VIOLAINE  Nun vi ne plu petas min edzinißi, Jacques?

            JACQUES    Ne moku, vi filino de l’ diablo!

            VIOLAINE  Tia estas la granda amo, kiun vi sentis por mi.

            JACQUES    Tia estas la lilio, kiun mi elektis por mi.

            VIOLAINE  Tia estas la viro, kiu anstataªu mian patron.

            JACQUES    Tia estas la anßelo, kiun Dio sendis al mi.

            VIOLAINE  "Ho, kiu fortiru unu de la alia? Mi amas vin, Jacques, kaj vi gardos min, kaj mi scias, ke mi bezonas timi nenion inter viaj brakoj."

            JACQUES    Ne moku per tia fia parolo!

            VIOLAINE  Diru,

¤u mi ne ßuste parolis? Mia animo ne sufi¤is por vi? Vi nun havas tro da mia korpo?

Ãu vi iam ajn forgesos vian Violaine kaj tiun koron, kiun Ùi al vi montris?

            JACQUES    Foriru de mi!

            VIOLAINE  Ho, Jacques, mi jam estas sufi¤e fora, kaj vi bezonas nenion timi.

            JACQUES    Jes, jes, pli fora ol vi estis de via lepra porko!

La amanto kun la putra karno.

            VIOLAINE  Vi parolas pri Pierre de Craon?

            JACQUES    Jes, mi parolas pri li, kiun vi kisis sur la buÙon.

            VIOLAINE  Kiu rakontis tion?

            JACQUES    Mara vidis vin per siaj propraj okuloj, kaj Ùi ¤ion diris, kiel Ùi devis, kaj mi, mizerulo, ne kredis Ùin!

Diru! Sed diru! Estas vero, ¤u? Diru ¤u estas vero!

            VIOLAINE  Estas vero, Jacques.

Mara ¤iam diras la veron.

            JACQUES    Kaj estas vero, ke vi kisis lian buÙon?

            VIOLAINE  Estas vero.

            JACQUES    Ho, vi damnita! Ãu la fajroj de Infero estas tiom allogaj, ke vi devis ¢eti vin en ilin tute vivanta?

            VIOLAINE (Tre mallaªte)                      Ne, ne damnita,

sed dol¤a, dol¤a Violaine! Dol¤a, dol¤a Violaine!

            JACQUES    Kaj vi ne neas, ke tiu homo posedis vin?

            VIOLAINE  Mi nenion neas, Jacques.

            JACQUES    Sed mi ankoraª amas vin, Violaine! Ho, estas tro kruele! Diru ion por via defendo, kaj mi kredos. Parolu do, kaj diru, ke ne estas vero!

            VIOLAINE  Mi ne farißas tute nigra dum momento, Jacques, sed jam post kelkaj monatoj, ankoraª kelkaj monatoj . . .

kaj vi ne plu rekonos min.

            JACQUES    Diru ke ¤io ¤i ne estas vero!

            VIOLAINE  Mara ¤iam diras la veron, kaj ankaª tiu floro sur mi, kiun vi vidis.

            JACQUES    Adiaª, Violaine!

            VIOLAINE  Adiaª, Jacques!.

            JACQUES    Diru, kion vi nun faros, vi kompatinda?

            VIOLAINE  Demeti ¤i tiujn vesta¢ojn. Forlasi ¤i tiun domon. Plenumi la leßon. Montri min al la pastro. Foriri al . .        

            JACQUES    Al?

            VIOLAINE  . . La loko kiu estas destinita por homoj kiel mi,

La grotoj ¤e Géyn.

            JACQUES    Kiam?

            VIOLAINE            Hodiaª. Ãi tiun vesperon.

                                                                                                            (Longa silento.)

Nenion alian mi povas fari.

            JACQUES    Ni devas eviti la skandalon.

Iru kaj devestu vin, kaj surmetu vojaßrobon, kaj mi diros al vi, kion konvenas fari.

 

(Ambaª eliras.)

 

                                                        KVARA SCENO

 

(Sama scenejo kiel en la unua akto.)

 

            ELISABETH             Ni ¤iam havas la saman belan veteron. Ne pluvis dum ok tagoj.

                                                                                                            (£i aªskultas.)

Foje oni povas aªdi la sonorilojn en Arcy.

Dong!   Dong!

Kiom varme estas, kaj kiom bone kreskas.

Kion faras Violaine, kaj Jacques? Pri kio ili parolas tiom longe? Mi pentas pri tio, kion mi diris al Ùi.

                                                                                                            (£i suspiras.)

Kaj tiu maljuna stultulo, kion li faras, ¤u?         Kie li estas ßuste nun? Ho!

                                                                                                            (£i klinas la kapon.)

            MARA                     (Envenas rapide.)            Ili venos ¤i tien. Mi opinias, ke la geedzeco estas rompita. Ãu vi aªdas min?

Silentu,

kaj nenion al ili diru.

            ELISABETH             Kio do?

Ho maliculino! Vi atingis kion vi volis!

            MARA                     Lasu ilin. Estas nur momento. Neniel povus tiu geedzeco realißi. Ãar estas al mi, ke li edzißu, kaj ne al Ùi. Estas plej bone ankaª por Ùi. Devas tiel esti. Ãu vi komprenas? Silentu!

            ELISABETH             Kiu diris al vi?

            MARA                     Ãu mi bezonas, ke oni al mi diru? Mi legis ¤ion en iliaj vizaßoj. Mi vidis antaª ol ili povis Ùajnigi. Mi tuj komprenis.

Kaj Jacques, la malfeli¤ulo, mi kompatas lin.

            ELISABETH             Mi pripentas kion mi diris.

            MARA                     Vi nenion diris, vi nenion scias, silentu!

Kaj se ili ion diros, kion ajn, diru kiel ili, faru kion ili volos. Nenio alia estas farenda.

            ELISABETH             Mi esperas, ke ¤io farißos bona.

 

                                                        KVINA SCENO

 

 

(Jacques envenas, poste Violaine, tute nigre vestita, kvazaª por vojaßo.)

 

            ELISABETH             Kio estas, Jacques? Kio estas, Violaine?

Kial vi surmetis tiun kostumon, kvazaª por forvojaßo?

            VIOLAINE              Mi ja forvojaßos.

            ELISABETH             Forvojaßi? Ankaª vi?

Jacques, kio okazis inter vi?

            JACQUES    Nenio okazis.

Sed vi scias, ke mi vizitis mian patrinon en Braine, kaj ke mi ¢us revenis.

            ELISABETH             Nu, kaj?

            JACQUES    Vi scias, ke Ùi estas maljuna, kaj ke Ùi volas vidi kaj beni sian bofilinon antaª ol morti.

            ELISABETH             Ãu Ùi ne povas atendi la nupton?

            JACQUES    £i estas malsana, Ùi ne povas atendi.

Kaj krome la tempo de la rikolto, kiam estas tiom multe farenda,

ne estas tempo por nuptoj.

Ni ¢us parolis pri tio, Violaine kaj mi, ¢us antaª momento,

kaj ni samopiniis, ke prefereble estas atendi

la aªtunon.

Ïis tiam Ùi restos en Braine ¤e mia patrino.

            ELISABETH             Vi volas, Violaine?

            VIOLAINE  Jes, patrino.

            ELISABETH             Sed ¤u vi foriros jam hodiaª?

            VIOLAINE  Ãi tiun vesperon.

            JACQUES    Mi akompanos Ùin.

Urßas pri la tempo, kaj ankaª pri la fojnado kaj la rikolto. Mi jam forestis tro longe kiel estas.

            ELISABETH             Restu hejme, Violaine! Ne foriru ankaª vi!

            VIOLAINE  Estas nur por mallonga tempo, patrino.

            ELISABETH             Mallongan temon, vi promesas?

            JACQUES            Tempeto, kaj en la aªtuno,

jen Ùi denove estos ¤e ni, por neniam nin forlasi.

            ELISABETH             Ho, Jacques, kial vi lasas Ùin foriri?

            JACQUES    Ãu vi opinias, ke ne suferigas min?

            MARA                     Patrino, ili parolas saße, ambaª.

            ELISABETH             Suferigas vidi la infanon foriri.

            VIOLAINE  Ne estu malßoja, patrino!

Ãu gravas ke ni devas atendi kelkajn tagojn? Estas nur mallonga tempo por pasigi.

Ãu mi ne estas certa pri via amo? kaj pri tiu de Mara? kaj pri tiu de Jacques, mia fian¤o?

Jacques, ¤u ne tiel estas? Li estas por mi, kia mi estas por li, kaj nenio povas nin apartigi! Rigardu min, kara Jacques. Vidu lin, kiu ploras pro mia foriro!

Ne estas la momento por ploro, patrino! Ãu mi ne estas juna kaj bela kaj amata de ¤iuj?

Mia patro foriris, jen vero, sed li lasis al mi la plej teneran edzon, la amikon, kiu neniam forlasos min.

Ja ne estas la momento de ploro, sed la momento de ßojo. Ho, kara patrino, kiel bela estas la vivo, kaj kiel feli¤a mi estas!

            MARA                     Kaj vi, Jacques, kion vi diras? Vi ne aspektas ßoja.

            JACQUES    Ãu ne estas nature, ke mi estas malßoja?

            MARA                     Krome estas ja nur kelkmonata apartißo.

            JACQUES    Tro longa por mia koro.

            MARA                     Aªskultu, Violaine, kiel bele li tion diras!

Kaj vi, mia fratino, ankaª vi tiel malßoja? Ridetu al mi per tiu ¤arma buÙeto! Malfermu tiujn bluajn okulojn, kiujn nia patro tiom amis. Vidu, Jacques! Rigardu vian edzinon; kiel bela Ùi estas kiam Ùi ridetas!

Neniu forprenos Ùin! Ãu tiu estus malßoja, kiu havus tiun etan sunon por lumigi la domon?

Amu Ùin nun laªmerite. Diru ke Ùi havu kuraßon.

            JACQUES            Kuraßon, Violaine!            Vi ne perdis min; ni ne perdis unu la alian!

Vidu ke mi ne dubas pri via amo, ¤u vi do dubas pli pri la mia?     Ãu mi dubus pri vi, Violaine?    Ãu mi ne amus vin, Violaine?             Ãu mi ne estus certa pri vi,Violaine?

Mi parolis pri vi al mia patrino; imagu kiom feli¤a Ùi estos vidante vin.

Estas dolorige forlasi la domon de viaj gepatroj. Sed tie kie vi venos vi havos Ùirmejon sekuran, kie neniu enrompos.

Nek via amo nek via senkulpeco, kara Violaine, bezonas timi.

            ELISABETH             Vi trovas amplenajn vortojn, Jacques,

sed tamen estas en viaj vortoj, kaj en tiuj, kiujn vi ¢us diris al mi, mia infano, io kion mi ne komprenas, kaj kio timigas min.

            MARA                     Mi aªdas nenion strangan.

            ELISABETH             Violaine! Se mi ¢us dolorigis vin, mia infano, forgesu kion mi diris al vi.

            VIOLAINE  Vi ne faris malbonon al mi.

            ELISABETH             Ke mi ¤irkaªbraku vin antaª la foriro.

(£i etendas la brakojn.)

            VIOLAINE  Ne, patrino.

            ELISABETH             Kio do?

            VIOLAINE  Ne.

            MARA                     Ne bele, Violaine! Ãu vi timas, ke ni tuÙu vin? Kial vi traktas nin, kvazaª ni estus lepruloj?

            VIOLAINE  Mi faris promeson.

            MARA                     Kiun promeson?

            VIOLAINE  Ke neniu min tuÙu.

            MARA                     Ïis kiam vi revenos?

                                                                                    (Silento. Violaine klinas la kapon.)

            JACQUES    Lasu Ùin en paco. Vi vidas ke estas dolorige por Ùi.

            ELISABETH             Flankeniru momenton.

                                                                                    (Jacques kaj Mara flankeniras.)

Adiaª, Violaine!

Vi ne trompas min, mia infano! Vi ne trompas la patrinon, kiu vin naskis.

Mi parolis, sed estis malagrable, sed jen mi suferas, ankaª mi, kaj mi estas maljuna.

Vi, vi estas juna, kaj vi forgesos.

Mia edzo foriris, kaj jen mia infano forturnas sin de mi.

La doloro kiun oni mem sentas, estas nenio, sed tiu, kiun oni kaªzis al aliaj,

kreskigas la panon en la buÙo.

Pensu pri tio, vi oferÙafido, kaj diru al vi mem:

Tiel mi ne faris aflikton al iu.

Mi konsilis al vi, kion mi opiniis plej bona! Ne koleru min, Violaine; savu vian fratinon; ¤u ni lasu Ùin perei?

Kaj la bona Dio kun vi, kiu estas via rekompenco.

Jen ¤io. Vi ne plu revidos mian maljunan vizaßon.

Ke Dio estu kun vi!

Kaj vi ne volas ¤irkaªbraki min, tamen beni vin mi almenaª povas, dol¤a, dol¤a Violaine!

            VIOLAINE  Jes, patrino! Jes, patrino!

(£i genuas, kaj la patrino faras krucsignon super Ùi.)

            JACQUES            (Revenas.)       Venu, Violaine, estas la tempo.

            MARA                     Iru, kaj preßu por ni.

            VIOLAINE            (Kriante.)        Mi donas al vi miajn robojn, Mara, kaj ¤iujn miajn a¢ojn!

Ne timu; vi scias, ke mi ne tuÙis ilin.

Mi ne eniris tiun ¤ambron.

- O! O! mia kompatinda nuptorobo, kiu estas tiel bela!

 

(£i etendas la brakojn, kvazaª por ser¤i apogon. Ãiuj restas je iu distanco de Ùi. £i eliras Ùancele akompanata de Jacques.)

 

 

                                                        TRIA AKTO

 

 

                                                        UNUA SCENO

 

 

(Ok  jarojn poste. La arbaro de Chevoche, disaj arboj, betuloj kaj grandegaj kverkoj kun arbetaro de pinoj kaj piceoj kaj kelkaj ileksoj. Longa, rektangula vojo estas ¢us hakita tra la arbaro, ßis al la horizonto. Laboristoj fortiradas la trunkojn kaj ordigas laª la vojo. Flanke de la vojo estas ripozejoj por la laboristoj, kabanetoj konstruitaj el bran¤oj, fajrejo, granda kaldrono kaj alia¢oj. Proksime estas granda sablejo, kie kelkaj laboristoj Ùarßadas sablon en malgrandan man¤aron. Junulo, kiu estas metilernanto de Perre de Craon, inspektas. Li mem kaªras supre en arbedaro kun sekaj citisoj.

Ambaªflanke de la vojo staras du strangaj gigantoj faritaj el faskoj. Ili surhavas kitelojn kaj kolkrispa¢ojn, kaj havas rußan krucon pentrita sur la brusto. Por kapo ili havas barelojn, kaj la supraj randoj estas dentforme segitaj, tiel ke ili similas kronojn. Sur la bareloj estas pentritaj vizaßoj, mallerte, per rußa koloro. Ambaª havas longan trumpeton ligitan al la kolo per Ùnuro, kaj suprentenatan per tabula brako.

Estas vespero. Mallumißas. Neßokovrita tero. La ¤ielo aspektas neße peza.

Estas julvespero, kristnaskovespero.)

 

            LA URBESTRO DE CHEVOCHE            Jen, jen. La Reßo povas veni.

            LABORISTO                        Jes, nun li povas veni. Ni faris la nian.

            LA URBESTRO            (Ãirkaªrigardas kontente.)            Bonege estas! Sed ni ja ege stre¤is nin, viroj, virinoj kaj e¤ infanoj.

Jena estis la plej problema etapo kun sovaßa rozarbeta¢o, Ùtonejoj kaj mar¤oj.

Ne estas la maliculoj de Bruyère, kiuj tiru nian barbon.

            LABORISTO                        Estas la vojo, kiun ili faris, kiu havas barbojn, kaj faªkojn plenajn de dentstoploj postlasitaj!

                                                                                                                        (Ili ridas.)

            LA LERNANTO            (Per akra, bojanta vo¤o.)

Vox clamantis in deserto: Parate vias Domini et erunt prava in directa et aspera in vias planas. [9]

- Vi vere bone laboris. Mi gratulas vin, bonuloj. Estas kvazaª honora strato.

                                                                                                (Montras al la gigantoj.)        

Kaj tiuj belaj kaj respektindaj personoj, kiuj estas ili?

            LABORISTO                        Jes, ¤u ili ne estas belaj? Estas patro Vincent, la maljuna drinkulo, kiu faris ilin.

Li diras, ke estas la granda Reßo de Abesinio mem kun sia edzino Bellotte.                                                                                                           (Li sendas al Ùi mankison.)

            LA LERNANTO            Laª mi ili aspektas kiel Gog kaj Magog.           

                                                                                                            (Åp 20, 8; Ezek 38-39)

            LA URBESTRO            Estas la du gard-anßeloj de Chevoche, kiuj venas saluti sian mastron, la Reßo.

Ni ekbruligos ilin, kiam li pasos.

- Aªskultu!

                                                                                                            (Ãiuj aªskultas.)                  

            LABORISTO                        Ho ne! Ankoraª ne estas li. Ni aªdos la sonorilojn de Bruyères antaªe.

            ALIA              Li ne venos antaª meznokto. Li vespermanßis en Fisme.

            ALIA              Ni bone vidas lin ¤i tie. Mi ne foriros.

            ALIA              Perrot, ¤u vi havas ion manßeblan? Mi havas nur tute frostitan pankruston.

            LA URBESTRO            Ne timu. Estas kvarona porko en la kaldrono, kaj kolbasoj kaj ankaª la kapreolo, kiun ni kaptis;

kaj tri ulnoj de sangokolbasoj, kaj terpomoj, kaj bona bareleto de marna vino.

            LA LERNANTO            Mi restos ¤e vi.

            VIRINO         Kaj jen por ni bonan julfestenon.

            LA LERNANTO            Estis je iu kristnaskotago, kiam reßo Klodvig estis baptata  en Rheims.

            ALIA VIRINO            Estas kristnaskotago, kiam nia reßo Charles venos por esti kronata.

            ALIA              Ordinara knabino, sendita de Dio rekondukas lin al lia trono.

            ALIA              Jeanne oni nomas Ùin.

            ALIA              La Virgulino.

            ALIA              Kiu naskißis Epifani-nokton!

            ALIA              Kiu forpelis la anglojn el Orléans!

            VIRO              Kaj kiu volas peli ilin el tuta Francio! Amen!

            VIRO              (Murmurkantante.)            Noé~l! Ni Ni Ni Ni Ni Noé~l! Noé~l! Hrr! Kiel malvarme estas!

                                                                        (Tiras la mantelon pli strikte ¤irkaª si.)

            VIRINO         Ni devas bone rigardi ¤u ruße vestita hometo rajdas apud la reßo. Estas Ùi.

            ALIA              Sur granda nigra ¤evalo.

            LA UNUA            Imagu ke nur antaª duonjaro Ùi paÙtis la bovinojn de sia patro.

            ALIA              Kaj nun Ùi tenas flagon kun la nomo JESUO surskribita.

            LABORISTO                        Kaj antaª ßi la angloj savas sin kure kiel musoj.

            ALIA              Gardu sin la fiuloj en Burgundo.

            ALIA              La Reßo estu en Rheims frue en la mateno.

            ALIA              Ãu spite kion faros la aliuloj?

            LA LERNANTO            La du sonoriloj de la katedralo, Baudon kaj Baude,

komencos sonori GLORIA meznokte; kaj ßis niaj francoj venos, ili ne ¤esos sonori.

En ¤iu domo staru brulanta kandelo ßis mateno.

Ili atendas la Reßon je la meso de Aªrora,

kiu estas LUX FULGEBIT [10].

La tuta pastraro renkontos lin, tri cent pastroj en orumitaj mesroboj, kun la ¤efepiskopo antaªe, kaj mona§oj kaj la urbestro kaj la urbestraro.

Estos bela vida¢o sur la neßo sub la brila suno, kaj la popolamaso kantante Kristnaskon!

Kaj oni diras, ke la Reßo desaltos de sia ¤evalo kaj volas eniri la urbon sur azeno, kiel nia Sinjoro.

            LA URBESTRO            Kial vi do ne restis tie?

            LA LERNANTO            Estas mastro Pierre de Craon, kiu sendis min ser¤i sablon.

            LA URBESTRO            Nu? Ãu pri tio li okupas sin nun?              

            LA LERNANTO            Li diras, ke urßas pri la tempo.

            LA URBESTRO            Estus pli bone uzi la tempon por tiu ¤i vojo, kiel ni aliuloj faras.

            LA LERNANTO            Li diras, ke lia metio ne estas fari vojojn por la reßo, sed domon por Dio.

            LA URBESTRO            Por kio utilas Rheims, se la Reßo ne povos tien enrajdi?

            LA LERNANTO            Por kio vojo, se ßi ne kondukas al preßejo ¤e la fino?

            LA URBESTRO            Li ne estas bona franco!

            LA LERNANTO            Li diras, ke li nur scias sian metion. Se iu inter ni laboristoj parolas politikon, ni nigrigas ties nazon per la kaldrona fulgo.

            LA URBESTRO            Dek jarojn li estas konstruanta sian Justitia, sed ankoraª ne atingis la finon.

            LA LERNANTO            Baldaª! La Ùtonlaboro estas finita, kaj la trabaro estas en loko; restas nur la turpinto kiu ankoraª ne fine kreskis.

            LA URBESTRO            Ili ja ne tre vigle laboras pri ßi.

            LA LERNANTO            Ne, ¤ar mastro jus nun okupißas pri la fenestroj, kaj estas tial ke li sendas nin ¤i tien por ser¤i sablon, kvankam vitrolaboro ne estas lia metio.

La tutan vintron li laboris inter siaj fornoj. Fari lumon estas same malfacile, kiel fari oron; blovi sur tiun pezan mason kaj igi ßin tralumebla, "kiel nia korpo el tero rekreißos al korpo de gloro", kiel diras Sankta Paªlo.

Kaj Mastro diras, ke inter la koloroj li ser¤as la Patrinan Koloron, tiun kiun Dio mem kreis.

Tial li plenigas la grandajn purajn kru¤ojn per pura akvo

kaj verÙas tien violbluon kaj ultramaron, puran oron kaj cinabron,

kaj inspektas dum ¤io tio miksißas kaj disfaldißas en la retortoj,

tiel ke el ßi farißos la belaj rozvitraloj tra kiuj brilos la sunlumo kaj la graco de Dio.

Kaj li diras, ke ne trovißas koloro, kiun li ne kapablos krei, li sola, per sia spirito,

tiel kiel li per sia korpo kreas rußon kaj bluon.

Ãar li volas, ke Justitia en Rheims lumu kiel la matenrußo mem la tagon  de sia konsekro.

            LA URBESTRO            Laªdire li estas leprulo.

            LA LERNANTO            Tio ne estas vero! Mi vidis lin tute nuda, lastan jaron, kiam li banis sin en la rivero Aisme, do mi scias.

Lia karno estas sana kiel tiu de infano.

            LA URBESTRO            Tamen estas strange. Kial li kaÙis sin tiom longe?

            LA LERNANTO            Estas mensogo!

            LA URBESTRO            Mi scias, mi estas pli aßa ol vi. Ne koleru, etulo. Ne gravas ¤u lia korpo estas malsana. Ne estas per sia korpo, ke li laboras, li.

            LA LERNANTO            Ïoju ¤ar li ne aªdis vin tiel paroli! Mi memoras kiel li punis unu el ni, kiu pasis sian tutan tempon en angulo por nur desegni:

Li sendis lin tutan tagon sur la skafaldojn por helpi la masonistojn pri Ùtonoj kaj trogoj, dirante ke post unu tago li tiel scius du aferojn pli bone ol per liniilo kaj per desino: La altecon de la homa korpo kaj kian pezon viro povas porti,

kaj same ke la graco de Dio multobligas ¤iujn niajn bonajn agojn.

Estas tiel, ke li instruis al ni, kion li nomis "la Siklo de la Templo"; kaj en tiu domo de Dio, la aro de tiuj homoj, kiuj faris sian plej bonan, estas per la korpoj kvazaª sekretaj fundÙtonoj;

li instruis pri la colo kaj la mano kaj la ulno kaj nia amplekso kaj nia brako etendita kaj la cirklo, kiun ni faras per ßi,

kaj la futo kaj la paÙo,

kaj kiel ¤iuj ¤i neniam estas la samaj.

Ãu vi opinias, ke la korpo estis sensignifa por patro Noa, kiam li konstruis la Arkeon? Ãu estas sensignifa

la nombro de paÙoj ek de la pordego ßis la altaro, kaj la alteco al kiu la vido kapablas stre¤i sin, kaj kiom da animoj trovu lokon en la du flanknavoj de la preßejo?

La pagana metiisto faris ¤ion el la ekstero,

sed ni faras ¤ion el la interno kiel la abeloj,

kaj faras la samon, kiun la animo faras por la korpo: ke nenio estas morta, sed vivas.

Ãio okazas el graco.

            LA URBESTRO            La etulo bone parolas.

            LABORISTO                        Aªskultu lin! Li elvomas la vortojn de sia mastro.

            LA LERNANTO            Parolu kun respekto pri Pierre de Craon!

            LA URBESTRO            Estas vero, ke li estas urbano de Rheims, kaj oni nomas lin la Majstro de la Cirklo,

kiel oni antaªe nomis Majstron Loys

la Majstro de la Liniilo.

            LABORISTO                        ¥etu lignon sur la fajron, Perrot; komencas neßi.

 

(Vere neßas. Estas meznokte.

Mara envenas nigre vestita, portante specon de paka¢o sub sia mantelo.)

 

            MARA                     Ãu vi estas la homoj de Chevoche?

            LA URBESTRO            Estas ni.

            MARA                     Laªdata estu Jesuo Kristo!

            LA URBESTRO            Amen!

            MARA                     Ãu estas ¤i tie la roka kabano ¤e Géyn?

            LA URBESTRO            Kie loßas la leprulino?

            MARA                     Jes.

            LA URBESTRO            Ne estas ßuste ¤e ni, sed tute apude.

            VIRO                          Vi volas vidi la leprulinon?

            MARA                     Jes.

            LA VIRO  Oni ne povas vidi Ùin; ¤iam Ùi portas vualon antaª la vizaßo, kiel estas ordonite.

            ALIA              Kaj bone ordonite! Ne estas mi, kiu deziras rigardi Ùin.

            MARA                     Ãu Ùi loßas ¤i tie longe?

            LA VIRO  Ok jarojn, kaj ni volus liberißi de  Ùi.

            MARA                     Ãu Ùi malbonfaris al iu?

            LA VIRO  Ne, sed tamen estas malagrable havi tian abomena¢on ¤e si.

            LA URBESTRO            Kaj estas la komunumo, kiu nutras Ùin.

            VIRO              Aj jes! Dum tri tagoj ni ja forgesis porti al Ùi manßa¢on pro ¤i tiu vojo.

            VIRINO         Kaj kion vi volas pri Ùi?

                                    (Mara ne respondas kaj restas staranta, rigardante la fajron.)

            VIRINO            Aspekte estas infano, kiun vi portas.

            ALIA              Estas tro malvarme promeni kun etaj infanoj tiel malfrue en la vespero.

            MARA                     Ïi ne frostas.

 

                                    (Silento. Tra la nokto sub la arboj oni aªdas klaktintadon.)

 

            MALJUNA VIRINO                      Jen! Ïuste Ùi! Estas Ùia klaktintilo! Sankta Virgino! Domaßo ke Ùi ne estas morta!

            VIRINO         £i venas por sia manßa¢o. Ne pensu, ke  tiun Ùi forgesas.

            VIRO              Malfeli¤o estas devi nutri tia¢on.

            ALIA              ¥etu ion al Ùi. £i ne venu tro proksimen al ni, ke Ùi ne infektu nin.

            ALIA              Ne viando, Perrot! Estas fasto, estas vespero antaª Kristnasko!

                                                                                                                        (Ili ridas.)

¥etu tiun frostitan pantran¤a¢on al Ùi. Sufi¤e bona por Ùi.

            LA VIRO  (Krias)             Hoj, Sennazulino!

Hoj Jeanne aª kio vi nomißas!             Prenu!

 

(Al fono de la neßo oni vidas la nigran konturon de la leprulino. Mara rigardas Ùin. La viro ¢etas panpecon al Ùi. £i klinas sin kaj prenas ßin, kaj poste malaperas. Mara postiras.)

            VIRO              He, kien Ùi iras?

            ALIA              Hoj, virino! Kien vi iras? Kion vi faras?

                                                                                    (Violaine kaj Mara malaperas.)

 

 

                                            DUA SCENO

 

 

(Ili iras tra la arbaro, la postsignoj montrißas en la neßo. Helißas. La luno faras grandan lumrondon, kaj ¢etas lumon sur alta¢eton kovritan de arbustaro, kaj kun blanka sablo . Grandaj Ùtonoj de strangaj formoj elstaras en la lunlumo. Ili similas al prahistoriaj bestoj, al neklarigeblaj monumentoj, al paganaj figuroj kun misformitaj kapoj kaj membroj.

La leprulino kondukas Mara al roka kabaneto, kie Ùi loßas, ia koridoro en la roko, kie oni ne povas stari rekte. La fono estas densa rokmuro, nur kun malferma¢o por la fumo.)

 

 

                                                        TRIA SCENO

 

 

            VIOLAINE  Kiu sekvas min?

Kiu ne timas akompani la leprulinon?

Ãu vi ne scias, ke estas danßere proksimißi al Ùi, kaj ke Ùia spiro estas infekta?

            MARA                     Estas mi, Violaine.

            VIOLAINE  Ho vo¤o dum longe ne aªdita! Ãu vi, mia patrino?

            MARA                     Estas mi, Violaine.

            VIOLAINE  Estas via vo¤o, sed tamen alia. Lasu min ekbruligi la fajron, ¤ar estas tre malvarme. Kaj ankaª tiun tor¤on.

 

(£i trovas kru¤on kun arda¢oj kaj flamigas la fajron, nutras ßin per torfo kaj eriko; poste la tor¤on.)

 

            MARA                     Estas mi, Violaine, Mara, via fratino.

            VIOLAINE  Kara fratino, saluton! Feli¤a mi estas, ke vi venas! Sed ¤u vi ne timas min?

            MARA                     Mi timas nenion en la mondo.

            VIOLAINE  Kiom via vo¤o nun similas al tiu de panjo!

            MARA                     Violaine, nia kara patrino ne plu estas.

                                                                                                                        (Silento.)

            VIOLAINE  Kiam Ùi mortis?

            MARA                     Monaton post via foriro.

            VIOLAINE  Ãu Ùi ion sciis?

            MARA                     Mi ne scias.

            VIOLAINE  Kaj la tolon, kiun Ùi mem estis teksinta por mortotuko . . .

            MARA                     Ne timu, ni uzis ßin.

            VIOLAINE            Kompatinda panjo! Dio havu Ùian animon.

            MARA                     Kaj la patro ankoraª ne revenis.

            VIOLAINE  Kaj vi du?

            MARA                     Estas bone.

            VIOLAINE  Ãio iras laªdezire hejme?

            MARA                     Ãio bone.

            VIOLAINE  Mi scias, ke alie ne povas esti inter Jacques kaj vi.

            MARA                     Vi estus vidinta kion ni atingis! Plugas per kromaj tri plugiloj. Vi ne rekonus Combernon.

Kaj ni malkonstruos la malnovajn Ùtonmurojn, nun kiam la Reßo revenis.

            VIOLAINE  Kaj vi estas feli¤aj kune, Mara?

            MARA                     Jes. Ni estas feli¤aj. Li amas min,

kiel mi lin amas.

            VIOLAINE            Laªdata estu Dio!

            MARA                     Violaine!

Vi ne vidas, kion mi portas inter la brakoj?

            VIOLAINE  Mi ne vidas.

            MARA                     Levu do la vualon.

            VIOLAINE  Sub ßi mi havas alian.

            MARA                     Ãu vi ne plu vidas?

            VIOLAINE  Mi ne plu havas okulojn.

Sole la animo loßas en tiu ¤i konsumita korpo.

            MARA                     Blinda!

Kiel vi do povas marÙi tiel rekte?

            VIOLAINE  Mi aªdas.

            MARA                     Kion vi aªdas?

            VIOLAINE  Ãion vivantan kune kun mi.

            MARA                                                         (Subkomprenante.)    

Kaj mi, Violaine, ¤u vi aªdas min?

            VIOLAINE  Dio, kiu sekvas nin ¤iujn,

donis al mi la komprenon.

            MARA                     Ãu vi aªdas min, Violaine?

            VIOLAINE  Ho, kompatinda Mara!

            MARA                     Ãu vi aªdas min, Violaine?

            VIOLAINE  Kion vi volas pri mi, kara fratino?

            MARA                     Laªdi la Dion, kiu frapis vin per pesto.

            VIOLAINE  Do ni laªdu lin en tiu ¤i nokto de lia naskißo.

            MARA                     Sanktulino povas facile esti, tiu kun lepro kiel apogo.

            VIOLAINE  Mi ne scias, ¤ar sanktulino mi ne estas.

            MARA                     Oni facile turnas sin al Dio, kiam perdißis la resto.

            VIOLAINE  Li ne perfidas.

            MARA                     (Silente.)          Eble vi pravas, Violaine, ¤u?

            VIOLAINE  La vivo perfidas, la morto ne, en la loko, kie mi estas.

            MARA                     Herezulino! Ãu vi certas pri via savo?

            VIOLAINE  Mi certas, ke Dio estas bona, kaj ke li zorgos pri ni.

            MARA                     Ni vidas la garantia¢on, kiun li donas pri tio.

            VIOLAINE  Mi fidas je Dio, kiu donis al mi mian parton.

            MARA                     Kion vi scias pri Li, kiu estas nevidebla, kaj kiu ne donas signon?           

            VIOLAINE  Li ne estas pli nevidebla por mi ol aliaj esta¢oj.

            MARA                     (Ironie.)                       Li sekvas vin, kolombeto, ¤u ne?

Kaj li amas vin?

            VIOLAINE  Min, kiel ¤iujn kompatindajn malfeli¤ulojn.

            MARA                     Vere, lia amo est ampleksa!

            VIOLAINE  Kiel la amo, kiun la fajro havas por la ligno, el kiu ßi nutras sin.

            MARA                     Vin li punis severe.

            VIOLAINE  Ne pli ol mi meritis.

            MARA                     Kaj tiu, al kiu vi iam donis vian korpon, li jam forgesis vin.

            VIOLAINE  Mi neniam donis mian korpon al iu ajn.

            MARA                     Dol¤a Violaine, mensogema Violaine! Ãu mi ne iun matenon de Majo, vidis kiel ame vi kisis Pierre de Craon?

            VIOLAINE  Vi vidis ¤ion; nenio pli estis.

            MARA                     Kial vi do kisis lin tiel tenere?

            VIOLAINE  La kompatinda viro estis leprulo, kaj mi, mi estis tiel feli¤a tiun matenon.

            MARA                     Tute senkulpa, ¤u?

            VIOLAINE  Kiel knabineto kisas kompatindan knabeton.

            MARA                     Ãu mi tion kredu, Violaine?

            VIOLAINE  Estas vero.

            MARA                     Ne diru, ke vi bonvole donis Jacques al mi.

            VIOLAINE  Ne, tio ne estis bonvole. Mi amis lin! Tiel bona mi ne estas.

            MARA                     Ãu li devus ami vin spite al la lepro?

            VIOLAINE  Tion mi ne atendis.

            MARA                     Kiu povus ami leprulinon?

            VIOLAINE  Mia koro estas pura!

            MARA                     Sed kion Jacques sciis? Li konsideris vin kiel pekulinon.

            VIOLAINE  La patrino diris al mi, ke vi amas lin.

            MARA                     Ne diru, ke estas Ùi, kiu faris vin lepra.

            VIOLAINE  Tia Dio faris min antaªe el graco.

            MARA                     Tiel ke kiam la patrino parolis . . .

            VIOLAINE  . . . tiam Lin mi aªdis.

            MARA                     Sed kial lasi al Jacques kredi, ke vi rompis vian ¢uron?

            VIOLAINE  Ãu mi ne devis ion fari de mia flanko?

Kompatinda Jacques!             Ãu mi igus lin bedaªri ¤ar li perdis min?

            MARA                     Diru ke vi ne amis lin.

            VIOLAINE  Ãu mi ne amis lin, Mara, ¤u?

            MARA                     Sed mi ne estus lin lasinta!

            VIOLAINE  Ãu estis mi, kiu lasis lin?

            MARA                     Sed mi, mi mortus.

            VIOLAINE  Ãu mi vivas?

            MARA                     Nun mi estas feli¤a kun li.

            VIOLAINE  Paco kun vi!

            MARA                     Mi donis al li infanon, Violaine, karegan filineton.

Dol¤an filineton.

            VIOLAINE  Paco kun vi!

            MARA                     Nia ßojo estas granda, sed via ßojo en Dio estas ankoraª pli granda.

            VIOLAINE  Ankaª mi sentis ßojon, antaª ok jaroj.

Kaj mia koro tiel ßojis,

ke mi petis al Dio, en mia blindeco, ke ßi daªru kaj neniam ¤esu!

Kaj Dio strange plenumis mian peton! Ãu mia lepro povas kuracißi? Ne, neniam, ne tiom longe kiom trovißas peceto de karno sur mia korpo por konsumißi.

Kaj la amo en mia koro, ¤u ßi povas kuracißi? Ne, neniam dum mi havas senmortan animon, kiu nutras ßin.

Via edzo, Mara, ¤u li konas vin?

            MARA                     Ãu trovißas viro, kiu vere konas virinon?

            VIOLAINE  Feli¤a Ùi, kiu estas ßisfunde konata, kaj povas doni sin tuta.

Jacques, kion li farus per ¤io, kion mi estus povinta doni al li?

            MARA                     Vian amon, vian fidon vi transdonis al Iu Alia?

            VIOLAINE  La amo naskis la suferon, kaj la sufero naskis la amon.

La ligno ekbruligita donas ne nur cindron sed ankaª flamon.

            MARA                     Por kio la blinda flamo, kiu ne donas al aliuloj nek lumon nek varmon?

            VIOLAINE  Ãu ne jam multe ke ßi servas min?

Tiun konsumitan krea¢on afliktitan ßis sia profundo, ne ripro¤u Ùin pro la lumo, kiu permesis al Ùi vidi en si mem!

Kaj se vi unu solan nokton loßus en mia haªto, vi ne dirus ke tiu fajro ne varmigas.

La viro estas pastro, sed ne estas defendite por virino esti la ofera¢o.

Dio estas zorgema, kaj lasas e¤ ne iun esta¢on forbruli sen ke io malpura samtempe forbrulißas,

aª en tiu kiu forbrulas aª en tiuj ¤irkaªe,

kiel la karba¢o en la incensujo kiun ni ekflamigas.

Kaj la malfeli¤o en nia tempo estas granda.

La homoj ne havas patron. Ili ¤irkaªrigardas, kaj vidas nek Reßon nek Papon.

Tial mia korpo devas suferi pro la kristana mondo, kiu dissolvißas.

Forta estas la sufero, kiu estas same libervola kiel la peko!

Vi vidis min kisi la leprulon, Mara? Ho, la kaliko de sufero estas profunda,

kaj tiu kiu unufoje almetis siajn lipojn, ne retiras ilin laªdezire!

            MARA                     Prenu ankaª mian suferon sur vin!

            VIOLAINE  Mi jam faris.

            MARA                     Violaine, se ankoraª restas io viva, kio estas mia fratino sub tiu vualo kaj tiu detruita formo,

memoru, ke ni estis infanoj kune!             Kompatu min!

            VIOLAINE  Parolu, kara fratino! Havu fidon! Diru ¤ion!

            MARA                     Violaine, mi estas malfeli¤a virino, kaj mia sufero estas pli granda ol via.

            VIOLAINE  Pli granda, fratino?

 

(Kun laªta krio Mara malligas sian mantelon, kaj alte suprenlevas la mortan korpon de infaneto.)

 

            MARA                     Jen! Prenu!

            VIOLAINE  Kio estas?

            MARA                     Rigardu, mi diras! Prenu Ùin; mi donas Ùin al vi!

                                                            (Metas la korpon inter la brakojn de Violaine.)

            VIOLAINE  Ho, mi sentas tute rigidan korpon, kompatindan malvarman vizaßon!

            MARA                     Jes, jes, Violaine! Mia infano! Mia filineto! Estas Ùia dol¤a, eta vizaßo! £ia kompatinda, eta korpo!

            VIOLAINE            (Mallaªte.)                 Morta, Mara?

            MARA                     Prenu Ùin! Mi donas Ùin al vi.

            VIOLAINE  Pacon, Mara!

            MARA                     Ili volis tiri Ùin de mi, sed mi, mi ne lasis ilin preni Ùin! Kaj mi forkuris kun Ùi.

Sed vi, Violaine, prenu Ùin!             Aªdu:             Prenu Ùin; mi donas Ùin al vi.

            VIOLAINE  Kion mi faru, Mara?

            MARA                     Kion vi faru? Ãu vi ne aªdas?

Mi diras al vi, ke Ùi estas morta! Mi diras, ke Ùi estas morta!

            VIOLAINE  £ia animo vivas en Dio. £i sekvas la Ùafidon. £i estas kune kun la feli¤aj knabinetoj.

            MARA                     Sed Ùi estas morta por mi!

            VIOLAINE  Vi donas al mi Ùian korpon. Donu la reston al Dio.

            MARA                     Ne! Ne! Ne! Vi ne trompas min per tia babilado de piulino! Ne, mi ne trankvilißos.

La lakto bolanta en mia mamo krias al Dio kiel la sango de Habelo!

Ãu mi havas kvindek infanojn por tiri el mia korpo?

Ãu mi havas kvindek animojn por fortiri el la mia?

Ãu vi scias kiel estas tirißi en du, kaj meti en la mondon tian etan, kriantan vivon?

Kaj la akuÙistino diris, ke mi ne plu povos naski!

Kaj se mi havus cent infanojn, ne estus Ùi, ne mia eta Aubaine.

            VIOLAINE            Akceptu. Submetigu vin.

            MARA                     Violaine, vi bone scias, ke mi estas rigida kaj obstina.

Mi ne cedas kaj akceptas nenion ajn.

            VIOLAINE            Kompatinda fratino!

            MARA                     Violaine, ili estas tiel dol¤aj tiuj etuloj, kaj doloras kiam tiu kruela buÙeto mordas la mamon.

            VIOLAINE            (Karesante la vizaßon.)                     Kiel malvarma la eta vizaßo!

            MARA            (Mallaªte.)                 Li ankoraª nenion scias.

            VIOLAINE            (Same.)           Li ne estis hejme?

            MARA                     Li vojaßis al Rheims por vendi la grenon. £i mortis subite, antaª paso de du horoj.

            VIOLAINE  Al kiu Ùi similis?

            MARA                     Al li, Violaine; Ùi ja ne estas nur el mi; Ùi estas ankaª el li. Tamen Ùiaj okuloj estas la miaj.

            VIOLAINE            Kompatinda Ja¤jo.

            MARA                     Mi ne venis por aªdi vin diri: Kompatinda Ja¤jo!

            VIOLAINE  Kion vi do volas pri mi?

            MARA                     Violaine, jen vidu!   Ãu vi scias kio estas animo, kiu elektas kondamnon?

Propravole por eterne?

Ãu vi scias, kion oni havas en la koro, kiam oni blasfemas Dion en sincero?

Dum mi kuris, diablo kantis por mi kanton.

Ãu vi volas aªdi kion li lernigis al mi?

            VIOLAINE  Ne parolu tiel terure!

            MARA                     Redonu al mi la infanon, kiun mi al vi donis!

            VIOLAINE  Vi nur donis al mi mortan korpon.

            MARA                     Redonu ßin vivanta!

            VIOLAINE  Mara! kion vi kuraßas diri?

            MARA                     Mi ne akceptas, ke mia infano estu morta.

            VIOLAINE  Ãu estas en mia povo revivigi mortintojn?

            MARA                     Mi ne scias; mi havas nur vin por ser¤i helpon.

            VIOLAINE  Ãu estas en mia povo revivigi la mortintojn kiel Dio?

            MARA                     Por kio vi servu do?

            VIOLAINE  Por suferi kaj petegi!

            MARA                     Sed por kio servas la sufero kaj petego, se vi ne povas redoni mian infanon?

            VIOLAINE  Dio scias; por li sufi¤as, ke mi lin servas.

            MARA                     Sed mi, mi estas surda kaj ne aªskultas!

Kaj mi krias al vi de la profundo, kie mi trovißas!

Violaine! Violaine!

Redonu al mi la infanon, kiun mi donis al vi! Bone, mi cedas, mi humiligas min! Kompatu min!

Kompatu min, Violaine! kaj redonu la infanon, kiun vi prenis!

            VIOLAINE  Sole Li kiu Ùin prenis de vi, povas Ùin redoni.

            MARA                     Redonu Ùin!   Ho, mi scias, ke ¤io estas via kulpo.

            VIOLAINE  Mia kulpo?

            MARA                     Ne, ne,

la mia, pardonu! Sed redonu Ùin, mia fratino!

            VIOLAINE  Ãu vi ne vidas, ke Ùi estas morta?

            MARA                     Vi mensogas! £i ne estas morta! Ho! knabina¤o, ho, koro de Ùafo! ho, se mi havus vojon kiel vi al via Dio,

li ne fortirus miajn etulojn tiel facile!

            VIOLAINE  Vi povus same peti min rekrei ¤ielon kaj teron!

            MARA                     Sed estas skribite, ke vi povas blovi sur monto kaj ¢eti ßin en la maron.

            VIOLAINE  Mi povus, se mi estus sanktulino.

            MARA                     Vi devas esti sanktulino, kiam mizera virino vin petegas.

            VIOLAINE  Ho! Ekstrema tento!

Mi ¢uras, kaj mi deklaras, kaj mi protestas antaª Dio, ke mi ne estas sanktulino!

            MARA                     Redonu do al mi la infanon!

            VIOLAINE  Mia Dio, vi vidas mian koron!

Mi ¢uras kaj mi protestas antaª Dio, ke mi ne estas sanktulino!

            MARA                     Violaine, redonu al mi la infanon!

            VIOLAINE  Kial vi ne lasas min en paco? Kial vi venas tiel por turmenti min en mia tombo? Kion mi valoras? Kion mi povas ¤e Dio? Ãu mi estas kiel Dio?

Vi petas min fari jußon sur Dio mem.

            MARA                     Mi nur petas pri mia infano.

                                                                                                                        (Silento.)

            VIOLAINE  (Levas la fingron.)                   Aªskultu!

 

                                                            (Silento. Preßejaj sonoriloj, mallaªte, tre fore.)

 

            MARA                     Mi aªdas nenion.

            VIOLAINE  Estas la sonoriloj de kristnasko, la sonoriloj kiuj vokas al meznokta meso!

Mara, al ni estas infano naskita!

            MARA                     Do redonu al mi la mian!

                                                                                    (Trumpetoj aªdißas de tre fore.)

            VIOLAINE  Kio estas?

            MARA                     Estas la Reßo survoje al Rheims. Ãu vi ne aªdis pri la vojo, kiun la kamparanoj faris tra la arbaro?

[Tiel ili samtempe hakis lignon por si mem.]

Estas eta paÙtistino, kiu kondukas lin tra Francio

al Rheims por kroni lin.

            VIOLAINE            Laªdata estu Dio por siaj mirakloj!

                                                                                    (La sonoriloj aªdißas tre klare.)

            MARA                     Jen la sonoriloj ludas la GLORIA! La vento portas al ni. Tri vilaßoj sonorigas samtempe.

            VIOLAINE  Ni preßu kune kun la tuta universo! Vi ne frostas, Mara?

            MARA                     Mi nur frostas en la koro.

            VIOLAINE  Ni preßu. Estas longa tempo de kiam ni du solenis kristnaskon kune.

Ne timu. Mi prenis vian doloron sur min. Rigardu! Tio kion vi donis al mi kuÙas ¤e mia koro.

Ne ploru! Ne estas kaªzo por ploro en tiu ¤i momento, kiam la savo de ¤iuj homoj jam estas naskita.

                                                                                    (Sonoriloj fore, nun malklaraj.)

            MARA                     Ne plu neßas, kaj la steloj brilas.

            VIOLAINE            Rigardu! Ãu vi vidas jenan libron!

La pastro, kiu foje vizitas min, postlasis ßin.

            MARA                     Mi ßin vidas.

            VIOLAINE  Prenu ßin, bonvolu? Kaj legu por mi la kristnaskan meson, la unuan tekston el la tri opaj noktomesoj.

            MARA                     Al kiu mi legu?

            VIOLAINE  Legu al Dio. Legu al la Anßeloj. Legu al la tuta mondo. Mi retirißas en la nokton, supren de mia nokto por vin aªskulti.

 

(Violaine malsupreniris de la podio kunportante la infanon. £i retirißas fonen en la kava¢on hakitan en la ruina muro, kiu servas por Ùi kiel rifußejo.

Mara supreniras sur la podion, prenas lokon ¤e la pupitro, de kie Ùi legas.

£i legas recto tono la unuajn liniojn de la profeta¢o. Iom post iom Ùia vo¤o mallaªtißas, dum supernaturaj kantoj aªdißas en la arbaro.

Jesaja, 9. ¤apitro, versoj 1-7.)

 

            MARA                     “Kiel la antaªa tempo humiligis la landon de Zebulun kaj la landon de Naftali, la sekvonta tempo glorigos la apudmaran vojon, la transan flankon de Jordan, la Galileon de la nacioj. - Popolo, kiu iris en mallumo, ekvidos grandan lumon; super homoj, sidantaj en lando de morta ombro, ekbrilos lumo. - Vi multigis la popolon, Vi grandigis ßian ßojon; ili ßojas antaª Vi, kiel oni ßojas dum la rikolto, kiel oni ßojas ¤e dividado de rabakiro. - Ãar la jugon de ilia Ùarßo, la kanon sur ilia Ùultro, kaj la bastonon de ilia premanto Vi rompis, kiel en la tempo de Midjan. - Ãar ¤iu arma¢o de tiuj, kiuj sin brue armis, kaj la vestoj, kiuj rulißis en sango, estos forbruligitaj, ekstermitaj per fajro. - Ãar infano naskißis al ni, filo estas donita al ni, kaj la regado estos sur lia Ùultro, kaj lia nomo estos: Mirinda, Konsilisto, Potenculo, Patro de Eterneco, Princo de Paco.”

 

            VIOLAINE            (Suprenlevas la vizaßon.)            Aªskultu!

                                                                                                                        (Silento.)

 

            °ORO DE ANÏELOJ            (El la ¤ielo, aªdata nur de Violaine. Junaj virvo¤oj, heroecaj, kiuj kantas solene, unusone, kun etendita, simpla kadenco fine de ¤iu frazo.)

 

Hodie nobis caele pax vera descendit, hodie per totum mundum melliflui facti sunt caeli. [11]

 

            SOLA VOÃO                        (Kvazaª de infano.)

Hodie illuxit nobis dies redemptionis novea, reparationis antiquae, felicitatis aeternae. [12]

 

            °ORO             Hodie per totum mundum melliflui facti sunt caeli. [13]

 

(Violaine levas la fingron. Silento. - Mara aªskultas kaj rigardas maltrankvile ¤irkaªen.)

 

            MARA                     Mi aªdas nenion.

            VIOLAINE              Daªrigu, Mara.

            MARA                     (Legas la predikon de la Papo Sankta Leono.)

“Miaj karaj, en ¤i tiu tago naskißis la Savanto: Ïoju! Vere la tago ne estas por malßojo, ¤ar estas la naskißo de vivo: La timo antaª la morto estas for; anstataªe ni plenißas de ßojo pro la eterna vivo promesita. Neniu estas barita for de tiu ßojo. Ni ¤iuj havas la saman kialon por ßojo, ¤ar nia savanto, kiu venkis pekon kaj morton, trovis e¤ ne unu homon senpekan; kaj tial li venis por ela¤eti nian tutan parencaron. Ïoju, la sanktulo, ¤ar li vidas sian venkopalmon proksima; ke la pekulo ßoju . . .”

 

(La trumpetoj eksonas, laªte kaj forte, daªre, tute proksime. Laªtaj krioj de ßojo resonas tra la arbaro.)

 

            MARA            (Mallaªte.)     La Reßo de Francio survoje al Rheims!

(Silento.)

                                                            Violaine!

                                                                                                            (Neniu respondo.)

                                    Ãu vi ne aªdas min, Violaine?

                                                                        (Neniu respondo. £i rekomencas legi.)

“. . . la pekulo ßoju, ¤ar li estas invitata al pardono; la bonulo ßoju ¤ar li estas invitata al la vivo. Ãar en la pleneco de la tempo la Patro en sia neesplorebla saßo decidis, ke la filo vestigu sin en nia karno, por ke la homa naturo repacißu kun la kreanto. Tiel la kaªzanto de la Morto, la Diablo, estas venkita per tiu, kiu antaªe estis sub lia potenco .”

 

            °ORO DE ANÏELOJ            (Aªdebla nur por Violaine.)

O magnum mysterium et admirabile sacramentum ut animalia viderent Dominum natum jacentem in praesepio! Beata Virgo cujus viscera meruerunt portare Dominum Christum. [14]

            SOLA VOÃO                        Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum. [15]

            °ORO                                    Beata Virgo cujus viscera meruerunt portare Dominum Christum. [16]

                                                                                                                        (Silento.)

            MARA                     Violaine, mi ne estas digna legi jenan libron!

Violaine, mi scias, ke mi estas obstina kaj necedema, kaj mi pentas, mi volas esti alia.

            VIOLAINE  Legu, Mara. Vi ne scias, kiu kantas la responsorion.

 

(Silento. Mara refortigas sin kaj legas per tremanta vo¤o. Ambaª ekstaras.)

 

            MARA                     “Jenan Sanktan Evangelion skribis la evangelisto Sankta Luko:

“Kaj en tiuj tagoj eliris dekreto de Cezaro Aªgusto, ke la tuta mondo estu registrata. . .”                                                                                                       (Kaj tiel daªre . . .)

(Ili eksidas.)

(Mara estas tro tuÙita por daªre legi. Trumpetoj ankoraªfoje, tre fore.)

(Prediko de la Papo Sankta Gregor:)

 

“Ãar ni hodiaª, per la graco de Dio, solenas meson tri fojojn, ni ne povas longe paroli pri la Evangelio, kiun ni ¢us legis. Sed nia ela¤etanto naskißis en tiu ¤i tago, tial ni devas turni nin al vi per kelkaj vortoj. Kial oni devis nepre antaª Lia naskißo registri la tutan mondon, se ne estus por informi al ni, ke Li, kiu vestigis sin per nia karno, ankaª registrus tiujn, kiujn Li elektus por la eterneco?

Pri la aliaj, la malbonaj, diras la profeto, ke ili havu siajn nomojn forstrekitaj el la libro de la Vivo, kaj ili ne registrißos inter la justuloj. - Same ni notu, ke estis en Bet-Le§em, kie Li lasis sin naskißi. La nomo Bet-Le§em signifas la Pandomon, kaj Jesuo Kristo diras pri si mem: "Mi estas la pano de vivo, kiu malsuprenvenas de la ¤ielo." La loko, kie Jesuo naskißis, nomißis de la antikvo la pandomo, ¤ar estis tie ke Li volis ekstari en karno, Li, kiu nutru nian koron, tiel ke ßi neniam plu malsatu. Li ne naskißis en sia gepatra domo, sed survoje; okazis sendube por al ni montri, ke vestante sin en nia karno kaj sango, li naskißis sur fremda grundo . . .”

 

            °ORO DE ANÏELOJ            Beata viscera Mariae Virginis qua portaverunt aeterni Patris Filium; et beata ubera quae lactaverunt Christum Dominum. Qui hodie pro salute mundi de Virgine nasci dignatus est. [17]

            SOLA VOÃO                        Dies sanctificatus illuxit nobis; venit, gentes, et adorate Dominum. [18]

            °ORO                        Qui hodie pro salute mundi de Virgine nasci dignatus est [19]

                                                                                                            (Longa silento.)

            °ORO                        (Preskaª neaªdebla.)               Verbum caro factum est et habitavit in nobis; et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. [20]

            SOLA VOÃO                                    Omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. [21]

            °ORO                        Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. [22]

            SOLA VOÃO                        Gloria Patri et Filo et Spiritui Sancto.[23]

            °ORO                        Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis.[24]

                                                                                                (Longa silento.)

 

            VIOLAINE  (Eligas sufokitan krion.)  A§!

            MARA                     Kio estas?

 

(Violaine faras mansignon por ke Ùi silentu. Silento. La frua tagißo. Violaine metas la manon sub la mantelon, kvazaª por butonumi sian vesta¢on.)

 

            MARA                     Violaine, mi vidas ion movi sub via mantelo!

            VIOLAINE  (Kiel iu kiu vekißadas.)            Ãu estas vi, Mara? Bonan tagon, fratino.

Mi sentas al mia vizaßo la spiron de la tago, kiu naskißas.

            MARA                     Violaine, Violaine! ¤u estas vi, kiu movas la brakon?

Io sub via mantelo movas sin, jen denove!

            VIOLAINE  Paco, Mara. Hodiaª estas la tago, kiam naskißis nia ßojo.

            MARA                     Kia ßojo estas por mi, se mia infano ne vivas?

            VIOLAINE  Ankaª por ni infano estas naskita!

            MARA                     Je la nomo de la vivanta Dio, kion vi diras?

            VIOLAINE  "Jen mi venigas al vi bonan sciigon de granda ßojo . . ."

            MARA                     Mi vidas, ke la mantelo denove movißas!

 

(Eta, nuda piedo de infano stre¤as sin el sub la mantelo. Ïi iom movißas.)

 

            VIOLAINE  ". . . ¤ar hodiaª homo naskißis por vi!"

 

(Mara genuas, kun peza suspiro, kun la frunto kontraª la genuoj de sia fratino. Violaine karesas Ùian vizaßon.)

 

            VIOLAINE            Kompatinda fratino, Ùi ploras. £i multe suferis.

                                                            (£i kisas Mara sur la kapon. Silento.)

                        Prenu Ùin, Mara. Ãu vi intencas, ke mi havu Ùin por ¤iam?

            MARA                                 (Prenas la infanon kaj rigardas ßin. Pasie.)

La infano vivas!

 

(Violaine iras kelkajn paÙojn foren. En la unua malvarma sunlumo oni unue vidas la arbaron, pinojn kaj betulojn, prujnokovritajn. Iom fore vidißas vasta neßokovrita ebena¢o, kaj aliflanke de ßi kresto de deklivo. Supre de ßi desegnas sin la silueto de Monsanvierge kun la kvin turoj en la pura aero.)

 

            VIOLAINE            Laªdata estu Dio!

            MARA                     £i vivas!

            VIOLAINE  Paco sur la tero, kaj inter homoj difavoro.

            MARA                     £i vivas! £i vivas!

            VIOLAINE  La infano vivas, kaj ni vivas.

Kaj la Patro lasis sian vizaßon lumi kun konsolo sur renaskitan teron.

            MARA                     Mia infano vivas!

            VIOLAINE                                                              (Suprenlevas la fingron.)

                                    HÙÙ!                                                     (Silento.)

Mi aªdas la sonorilojn de Monsanvierge sonori la ANGELUS.

                                                (£i faras krucsignon kaj klinas la kapon por preßo.)

            MARA            (Mallaªte.)     Estas mi, Aªbaine, ¤u vi konas min?                                                                                        (La infano movißas kaj ßemetas.)

Kio estas, mia trezoro? Ãu vi ßemetas?

(La infano malfermas la okulojn, rigardas supren, komencas plori. Mara fiksas la rigardon al ßi.)

                                    Violaine!

Kion tio signifas? £iaj okuloj estis nigraj,

kaj nun ili estas bluaj kiel la viaj.

                                                                                                                        (Silento.)

Kaj de kie venas tiu guto de lakto, kiun mi vidas sur Ùiaj lipoj?

 

                                    (La sonoriloj de Monsanvierge aªdißas en la foro.)

 

 

                                                        KVARA AKTO

 

 

                                                        UNUA SCENO

 

 

(Estas nokto, tamen matenißas. Scenejo de la unua akto. El la fajrujo lumetas de ardanta karbo. Meze en la ¤ambro staras tablego; sur ßi kuÙas malvasta tablotuko, kiu falas same longe malsupren ¤e ambaª flankoj. Ambaª aloj de la pordego estas tute malfermaj al la stela nokto. Granda kandelo lumas meze sur la tablo. Jacques Hury envenas, ¤irkaªrigardas kvazaª li ser¤as iun. Li eliras, kaj baldaª poste envenas kun Mara, kiun li tiras per la brako.)

 

            JACQUES    Kion faras vi tie?

            MARA                     £ajnis al mi, ke mi aªdis sonon de ¤aro en la valo.

            JACQUES            (Aªskultas.)                 Mi aªdas nenion.

            MARA                     Ne vere, vi aªdas nenion. Sed mi havas akran orelon, kaj ankaª okulon.

            JACQUES    Prefere vi devus dormi.

            MARA                     Ãu pri vi mem; vi ne ¤iam dormas bone?

            JACQUES    Mi pensas; mi provas kompreni.

            MARA                     Kion vi provas kompreni?

            JACQUES            Aubaine. Nia malsana infano, kiu estis mortonta. Iun tagon mi revenas hejmen, kaj ili rakontas al mi, ke vi fußis el la domo kiel frenezulino, kaj prenis Ùin kun vi.

Estis tempo de Kristnasko. Kaj la tagon por memoro de la senkulpaj infanoj en Bet-Le§em, vi revenas hejmen kun la knabino, kaj Ùi estas sana. Sana! £i do estis sana!

            MARA                     Estis miraklo.

            JACQUES    Jes. Foje estas la Sankta Virgino, se oni kredu kion vi diras, foje estas - mi ne scias kiu sankta animo, ie, kiu faris la miraklon.

            MARA                     Nek la unu, nek la alia. Estis mi, kiu faris la miraklon.                     (Skuißas.)            Aªskultu!

            JACQUES                Mi aªdas nenion.

            MARA            (Kvazaª Ùi frostas.)                 Fermu la pordegon.

La trablovo ßenas.              (Li tion faras.)

            JACQUES    Kio estas certa, estas ke Ùia vizaßo ne estas la sama kiel antaªe.

La sama, certe, sed tamen ne la sama.

La okuloj, ekzemple, estas Ùanßitaj.

            MARA                     Nu do, mia saßulo, tion vi rimarkis tute de vi mem?

Jen kio okazas, kiam la bona Dio okupißas pri niaj aferoj,

kaj vi, okupu vin pri la viaj!                                                                          (Sovaße.)

Kaj kial vi la tutan tempon sidas fiksrigardante la pordegon?

            JACQUES    Estas vi, kiu sen¤ese aªskultas.

            MARA                     Mi atendas.

            JACQUES            Atendas kiun? Atendas kion?

            MARA                     Mi atendas mian patron.

Mian patron Anne Vercors, kiu forvojaßis el la hejmo antaª sep jaroj.

Vere mi kredas, ke vi lin jam forgesis!

La maljunan viron, vi do memoras lin? Anne Vercors, kiel oni nomis lin.

Tamen la mastro en Combernon ne ¤iam nomißis Jacques Hury.

            JACQUES    Bone! Se li venas, li trovos la bienon en bona ordo.

            MARA                     Kaj ankaª la domo. Sep jaroj pasis de kiam li forvojaßis.                                                                                                                   (Mallaªte.)

                                                Mi aªdas ke li venas.

            JACQUES            Malofte oni revenas el la Sankta Lando.

            MARA                     Kaj dum tiuj sep jaroj li estus trovinta eblecon sendi mesaßon, se li estas en vivo.

            JACQUES    Ïi estas fora, la Sankta Lando; oni devas transveturi la maron.

            MARA                     Kaj ankaª estas la rabistoj kaj la turkoj kaj la akcidentoj kaj la malsanoj kaj danßeraj homoj.

            JACQUES    E¤ hejme oni aªdas nur pri malbonaj agoj.

            MARA                     Same kiel pri tiu virino, kiun oni laªdire ¢us trovis profunde en la sablejo.

            JACQUES    Kiu virino?

            MARA                     Laªdire iu leprulino.

£i eble stumblis kaj falis malsupren.

Kial Ùi ¤irkaªvagadu? £i mem kulpas.

Aª iu puÙis Ùin. Iu.

            JACQUES            Leprulino?

            MARA                     Ho! Ho! Vi akrigas la orelojn? Nur iomete lepra; oni diras, ke tiu malsano atakas la okulojn. Kaj kiam oni ne bone vidas, oni ne devas promeni.

Ne ¤iuj Ùatas tian najbaron, do kiu scias? Akcidento facile okazas.

            JACQUES    Tamen se la patro revenas, ne estas certe, ke li estos tute kontenta.

            MARA                     "Mara!" li krius enveninte.

Estis ¤iam Mara, kiun li pli amis.

Kia ßojo estus por li vidi, ke estas Mara, kiu fine kaptis sinjoron Jacques!

Kaj ke Ùi dormas ¤iun nokton flanke de li kiel nuda glavo.

            JACQUES    Kaj lia nepino, lia eta nepino, li ßojus teni Ùin karese.

            MARA                     "Kia bela infano!" li dirus. “Kaj kiaj belaj okuloj bluaj! kio memorigas ion al mi!"

            JACQUES                                                                (Kvazaª  parolus la patro.)

"Kaj patrino, kie Ùi estas?"

            MARA                     (Kun riverenco.)            "Momente ne hejme, sinjoro."

Vere kiam oni vojaßas al Jerusalem, oni ne povas atendi, ke oni retrovu ¤iu ajn! Estas longe, sep jaroj!

Estas Mara, kiu nun okupas Ùian lokon ¤e la fajrujo.

            JACQUES    (Kiel antaªe.)                        "Bonan tagon, Mara!"

            MARA                     "Bonan tagon, patro!"            

 

(Dum la lastaj replikoj, Anne Vercors estas veninta flanke de la scenejo kaj nun staras malantaª ili. Li portas Violaine sur la brakoj.)

 

            ANNE VERCORS            Bonan tagon, Jacques!

 

 

                                                        DUA SCENO

 

 

            ANNE VERCORS            (Iras ¤irkaª la tablon kaj starigas sin malantaª ßi.)                                                                                                    (Rigardas la du laªvice.)

                                                Bonan tagon, Mara.

                                                                                                (£i ne respondas.)

            JACQUES    Patro! Kion vi portas al ni, volvitan en via mantelo? Kiu estas, tiu morta korpo, kiun vi portas sur la brakoj?

            ANNE VERCORS            Helpu min meti Ùin sur la tablon.

Gardeme, gardeme, mia knabo!

 

(Ili metas la korpon de Violaine sur la tablon, kaj Anne Verkors etendas sian mantelon sur Ùin.)

 

            ANNE VERCORS            Jen la tablo, la tablo sur kiu mi dispecigis la panon por la anoj de mia domo la tagon, kiam mi forvojaßis!

Bonan tagon, Jacques! Bonan tagon, Mara! Vi ambaª estas ¤i tie en mia loko, kaj en vi daªras mia reßlando, la tero ¤i tie, kie la ombro de Anne Vercors etendißas sur kampojn kaj deklivojn, kiel la ombro de granda poplo,

foje longa, kaj foje pli mallonga, laª la iro de la suno.

Kaj via patrino, mi aªdis pri Ùi, kaj scias, ke Ùi atendas min en la loko, kie mi baldaª reatingos Ùin.

            JACQUES    Patro! Mi demandas, kiu estas tiu korpo, kiun vi alportis inter viaj brakoj?

Kiu estas tiu korpo morta, kiun vi etendas sur la tablon?

            ANNE VERCORS            Ne morta, Jacques, ankoraª ne. Ãu vi ne vidas, ke Ùi spiras?

            JACQUES    Patro, kiu estas?

            ANNE VERCORS            Homo, kiun mi trovis survoje hieraª, profunde en sablejo.

Mi aªdis vo¤on, kiu vokis min, tiel malforte, malforte.

            JACQUES            Leprulino, ¤u ne?

            ANNE VERCORS            Leprulino. Kiu al vi diris? Vi jam scias?

Certe Mara rakontis al vi.

            JACQUES    Kaj ¤u mi rajtas demandi, kial vi portas leprulinon en tiun ¤i honestan domon, kiu estas la mia?

            ANNE VERCORS            Ãu vi volas forpeli nin ambaª?

£i petis min, la buÙon al mia orelo,

porti Ùin ¤i tien. Ke mi reportu Ùin ¤i tien.

£i povas ankoraª paroli. Sed ve! kio farißis pri la belaj okuloj de Violaine, mia infano? Ili ne plu estas.

            JACQUES    Kaj ¤u Ùi aªdas, kion ni diras?

            ANNE VERCORS            Mi ne scias. £i petas pacon. £i petas, ke vi ne plu koleru kontraª Ùi. Kaj ankaª Mara, se Ùi estas en kolero.

                                                                                                (Li rigardas Violaine.)

Mi petas pardonon.

            JACQUES    Mi ne estas en kolero.

            ANNE VERCORS            £iaj okuloj, kompatinda infano! £i ne plu havas okulojn! Sed la koro ankoraª batas.

Malforte, malforte!

La tutan nokton mi aªdis la koron de mia infano batanta kontaª la mia, kaj Ùi provis premi min forte al si mem.

Malforte, malforte!

Kaj la koro foje haltis, kaj denove komencis sian feblan kurson vunditan.

Pat pat pat! pat pat pat! Patro! Patro!

            JACQUES    Ãu Ùi ankaª parolis pri mi?

            ANNE VERCORS            Jes, Jacques.

            JACQUES    Kaj ankaª pri tiu alia . . . £i estis mia fian¤ino! . . . Tiu alia, iun fruan matenon en Majo . . .

            ANNE VERCORS            De kiu vi parolas?

            JACQUES    Pierre de Craon! Tiu leprulo, tiu putra porko, tiu Ùtelisto! Tiu masonisto, kiu antaª sep jaroj venis por malfermi la flankon de Monsanvierge!

                                                                                                                        (Silento.)

            ANNE VERCORS            Ne okazis peko inter Violaine kaj Pierre.

            JACQUES    Kaj kion vi diras pri tiu ¤asta kiso, kiun Ùi donis al li iun matenon en Majo?

 

(Silento.

Anne Vercors per kapsigno neas.

Jacques iras ser¤i Mara, Ùin tirante per la manradiko, kaj li igas Ùin levi la dekstran manon.)

 

            JACQUES    Iun matenon en Majo!     Mara ¢uras, ke iun matenon en Majo, kiam Ùi frue levis sin, Ùi vidis Violaine, la ¤eestanta, tenere kisi Pierre de Craon sur la buÙon.

                                                                                                                        (Silento.)

            ANNE VERCORS                 Mi diras ne.

            JACQUES                Do, via Mara, Ùi mensogis?

            ANNE VERCORS                 £i ne mensogis.

            JACQUES                Mi, mi, mi, Ùia fian¤o! Mi neniam permesißis tuÙi Ùin!

            ANNE VERCORS            Mi vidis Pierre de Craon en Jerusalem. Li estis sana.

            JACQUES    Sana?

            ANNE VERCORS            Sana. Kaj tial li iris tien, por plenumi sian promeson.

            JACQUES    Li sana, kaj mi damnita!

            ANNE VERCORS            Estas por ke ankaª vi sanißu, kara filo, ke mi portis al vi ¤i tiujn vivajn relikvojn.

            JACQUES    Patro! patro! Mi havis infanon, kiu estis mortonta,

Aubaine Ùi nomißas,

kaj ankaª Ùi sanißis.

            ANNE VERCORS            (Faras geston.)                         Dio estu laªdata.

            JACQUES    Dio estu laªdata.

Sed tiu buÙo, la buÙo de via filino, tiu buÙo, kiun vi donis al mi, tiu filino, kiun vi donis al mi. Tiu ¤i buÙo ne estis Ùia, sed la mia! £ia buÙo kaj la spiro de vivo inter Ùiaj lipoj, ili estis miaj!

            ANNE VERCORS            La buÙo de virino apartenas al Dio pli ol al viro, al Dio, kiu la tagon de bapto konsekras la buÙon per selo. Kaj estas al Dio sola, ke la virino diras: "Ke li kisu min per kiso de sia buÙo."                                      (Alta kanto: 1, 2)

            JACQUES    £i ne plu posedis sin mem! Mi donis al Ùi mian ringon!

            ANNE VERCORS            Rigardu! kaj vidu kiel ßi brilas sur Ùia fingro.

            JACQUES            (Mirigita.)        Vere!

            ANNE VERCORS            Pierre de Craon sendis la ringon hejmen kun mi, kaj mi metis ßin sur la fingron de Ùi, kiu estis ßin doninta.

            JACQUES    Kaj tiu sur mia fingro, vi pensas, ke ßi estas paro kun tiu de Mara!

            ANNE VERCORS            Tial je pli estimu ßin.

            JACQUES            Matenon en Majo, patro, patro, ¤io ridis ¤irkaª Ùi! £i amis min, kaj mi amis Ùin. Ãio estis al Ùi, kaj mi al Ùi ¤ion donis!

            ANNE VERCORS            Jacques, mia infano, aªskultu, provu kompreni.

Estis tro bele, Ùi ne povis ¤ion akcepti!

            JACQUES    Kion vi pensas?

            ANNE VERCORS            Jacques, mia infano! La sama voko, kiun la patro aªdis, ankaª vokis la filinon!

            JACQUES    Kiu voko?

 

            ANNE VERCORS            (Kvazaª li recitas.)

 

La anßelo de Dio anoncis al  Maria, kaj Ùi koncipis per la Spirito Sankta.

 

            JACQUES    Kion Ùi koncipis?

            ANNE VERCORS            La ampleksan suferon de la mondo ¤irkaª si, kaj la Eklezio fendita en du, kaj Francio, por kiu oni bruligis viva Jeanne - ¤ion Ùi vidis! Kaj jen kial Ùi kisis tiun leprulon sur la buÙon. £i bone sciis, kion Ùi faris.

            JACQUES    Unu sekundo! unu sekundo por tion decidi?

            ANNE VERCORS            "Jen mi, la sklavino de la Sinjoro."             (Luk. 1, 38)

            JACQUES    £i savis la mondon, kaj mi estas damnita.

            ANNE VERCORS            Ne, Jacques ne estas damnita, kaj Mara ne estas damnita, se Ùi ne volas, kaj Aubaine, Ùi vivas!

Nenio estas damnita. Francio ne estas damnita.

Kaj ¤u la homoj tion volas aª ne,

levißas de tero al ¤ielo nerezistebla vento de espero kaj beno!

La Papo estas en Romo kaj la Reßo sur sia trono. Kaj mi estis perdinta kuraßon, ¤ar la vizaßo de la Eklezio vualißis de ombro, kaj ¤ar ßi Ùancelis, kaj la homoj forturnis sin de ßi.

Kaj mi volis denove meti la manon en la truon de la kruco, kiel la malkredema apostolo, kiu devis meti sian manon en la najlovundon de Lia flanko, kaj en Liaj manoj kaj piedoj.

Sed mia eta filino Violaine estis pli saßa.

Ãu vivi estas la celo de la vivo? Ãu la infanoj de Dio estas per la piedoj ligitaj al tiu ¤i mizera tero?

La celo ne estas vivi, sed morti! Ne estas ¤arpenti la krucon, sed levißi sur ßin, kaj ridante doni ¤ion kion ni havas!

Jen la ßojo, jen la libero, jen la graco, la eterna juneco!

Laªdata estu Dio ¤ar la sango de la maljuna viro, flanke de la sango de la junulo, metas same rußan makulon sur la tukon de ofero, kiel la sango de unujara Ùafido!

Ho, Violaine! infano de graco! karno de mia karno! En same longa distanco kiel de la hejma fajro ßis la matena stelo, via patro povos vidi vin alte en la eterna loko rezervita por vi, kiam vi, bela virgino, ripozigas vian iluminatan kapon sur la sino de la suno.

Laªdata estu Dio, ¤ar la patro envenos tien, kien la infano envenis antaªe.

Kion valoras la mondo kompare kun la vivo?

Kaj kion valoras la vivo se ne estas por uzi ßin kaj ßin doni?

Kaj kial turmenti sin, kiam la ordono estas donita

kaj estas tiel simple obei?

Pro tio Violaine tuje sekvis la manon kiu prenis la Ùian.

            JACQUES    Ho Violaine! Kruela Violaine! la deziro de mia animo, vi perfidis min!

Ho abomena ßardeno! Ho amo senutila kaj malestimata, ßardeno plantita en malbenita horo!

Dol¤a Violaine! Perfida Violaine! Ho virino kun la silenta kaj profunda animo!

Ãu vi ne parolos al mi? Ãu vi ne respondos? Ãu vi nur silentos?

Vi kiu trompis min per perfidaj vortoj,

vi kiu trompis min per via amara kaj dol¤a rideto.

£i iras tien, kien mi ne povas sekvi Ùin.

Kaj mi kun tiu venena vundo en la flanko,

mi devas daªre vivi!

                                                                                    (Bruo de la bieno kiu vekißadas.)

 

            VOÃOJ DE INFANOJ            (Kantas.)

 

            Alaªdo flugas al blua ¤iel’,

            kaj preßas al Di' por monda bel',

            por patro preßas kaj por patrin',

            por ¤iu eta infanin'!

 

            ANNE VERCORS            Tagißas! Mi aªdas la bienon vekißi, kaj la kavalerio de mia tero, kvaropaj jungitaroj sub ilia peza ilaro, tiuj kvarpieduloj priparolataj en la Biblio, pretigas sin por prediki la evangelion, kiu trovißas en la plugfero kaj en la  garbo!

 

(Li tute malfermas la duoblan pordegon. La mateno enfluas.)

 

            JACQUES    Patro, vidu! Vidu tiun teron, kiu apartenas al vi, kaj kiu atendis vin kun rideto sur la lipoj!

Via bieno, tiu maro de plugsulkoj ßis la limoj de Francio! Ïi ne malvalorißis sub miaj manoj!

La tero almenaª ne trompis min, kaj mi ne ßin trompis, tiu fidela tero, tiu tero potenca! Estas viro sur Combernon! La ¢uro pri fidelo, la ligo inter ßi kaj mi, mi respektis ßin.

            ANNE VERCORS            Ankoraª ne estas la tempo de la rikolto, estas tiu de semado. La tero sufi¤e longe nutris nin, kaj por mi, estas tempo ke mi nutru ßin

                                                                                                (Li turnas sin al Violaine.)

per tiu karega semo.

            JACQUES            (Tordas la manojn.)

Violaine, Violaine, ¤u vi aªdas min, Violaine!

            MARA            (Alkuras. Forte.)            £i ne aªdas! Via vo¤o ne atingas Ùin.

Sed mi aªdigu Ùin.                                                                   (Mallaªte kaj intense.)

Violaine, Violaine, mi estas via fratino, ¤u vi aªdas min, Violaine?

            JACQUES    £ia mano! Mi vidis, ke ßi movas sin!

            MARA                     Ha, ha, ha! Jen vi vidas! £i aªdas, Ùi aªdis la vo¤on de sia fratino, tiu vo¤o, kiu iun Kristnaskomatenon penetris ßis  la fundo de Ùiaj intestoj!

            JACQUES    Patro, patro! £i estas freneza! Vi aªdas, kion Ùi diras?

Tiu miraklo . . . tiu infano . . . mi frenezißas . . . Ùi estas freneza!

            ANNE VERCORS            £i diris la veron. Mi scias ¤ion.

            MARA                     Ne, ne, ne! Mi ne estas freneza! Kaj Ùi, rigardu!  £i scias, Ùi komprenis!

Bam bam bam!

Kion ¢us diris la sonoriloj, patro? Kion ili diras, kiam ili sonoras la ANGELUS, la unuan frapon?

            ANNE VERCORS            "La anßelo de la Sinjoro anoncis al Maria, kaj Ùi koncipis per la Sankta Spirito."                                                                                   (Luk. 1, 31.)

            MARA                     Kaj la dua frapo, kion ßi diras?

            ANNE VERCORS            "Jen la sklavino de la Eternulo; estu al mi laª via diro."                                                                                                               (Luk. 1, 38.)

            MARA                     Kaj kion diras la tria frapo?

            ANNE VERCORS            "Kaj la vorto farißis karno, kaj loßis inter ni."  (J0h. 1, 14.)

            MARA                     La vorto farißis karno kaj loßis inter ni!

Kaj la voko de Mara, kaj la krio de Mara, kaj la ululo de Mara ankaª farißis karno ¤e la sino de tiu horora¢o, ¤e la sino de tiu infera¢o, ¤e la sino de tiu homa ruino,

¤e la sino de tiu abomeninda leprulino!

Kaj la infano, kiun Ùi de mi prenis,

mi kriis tiel forte el miaj intestoj, ke fine mi fortiris ßin de Ùi; mi tiris ßin el tiu vivanta tombo,

tiun mian infanon, kiun mi naskis; kaj estas Ùi kiu metis ßin en la mondon.

            JACQUES    Ãu Ùi faris?

            MARA                     Vi scias ¤ion! jes, tiun nokton, nokton de Kristnasko!

Aubaine, mi diris al vi, ke Ùi estas malsana. Ne estis vero, Ùi estis morta! glacimalvarma korpeto!

Kaj vi diras, ke estas Ùi kiu faris? Estas Dio, estas Dio kiu faris tion! tamen mi estis la pli forta!  Estas Mara, estas Mara, kiu faris tion!

 

(Jacques eligas krion, puÙas Mara flanken kaj genu¢etas sin ¤e la piedoj de Violaine.)

 

            MARA                     Li genuas! por tiu Violaine, kiu perfidis lin por leprulo,

[Kaj nia tero, kiu sufi¤as por la tuta mondo, ne sufi¤is por Ùi.]

kaj per la lipoj Ùi metis la ¢uron, kiun Ùi estis farinta, inter la lipojn de leprulo . . .

            JACQUES            Silentu!

            MARA                     Violaine! £in sola li amas! Estas nur Ùi, kiun ili ¤iuj amis!

£in sola ili ¤iuj amis! kaj jen la patro forlasis Ùin, kaj la patrino konsilis Ùin, dol¤e, dol¤e; kaj la fian¤o, kian fidon li donis al Ùi!

Jen ilia amo. La mia estas el tute alia speco!

            JACQUES    Estas vero! Kaj mi ankaª scias, ke estas vi, kiu kondukis Violaine al la sablotruo,

unu manon tiranta, kaj per la alia vi puÙis Ùin.

            MARA                     Li scias! Nenio evitas lin!

            JACQUES    Ãu estas vero, kion mi diras, aª ¤u ne?

            MARA                     Sed ¤u estas juste, ke tiu viro, kiu estas la mia, kaj kiun mi posedas, estu dividata en du? Duono ¤i tie, kaj la alia duono en la arbaro de Chevoche?

Kaj ¤u estas juste, ke tiu infano, kiu estas mia, kaj kiun mi posedas, havu du patrinojn? Unu por la korpo, kaj unu por la animo?

Estas mi, estas mi, kiu tion faris!            (Obtuze kaj peze, rigardante siajn manojn.)

Estas mi, estas mi, kiu tion faris!

            ANNE VERCORS            Ne, Mara, ne estas vi, estas iu alia, kiu posedis vin.

Mara, mia infano, vi suferas, kaj mi volus konsoli vin!

Li fine revenis, li estas via por ¤iam, tiu ¤i patro, kiun vi antaªe amis!

Mara, Violaine !   Ho miaj du etaj filinoj! Ho miaj du infanetoj inter miaj brakoj! Ambaª, mi amis vin, kaj viaj koroj kune estis unu kun la mia.

            MARA         (Kun Ùiranta krio.)                Patro, patro! mia infano estis morta, kaj estas Ùi, kiu revivigis ßin!

 

            VOÃOJ DE INFANOJ             (Kantantaj ekstere.)

 

            Marguerite el Parizo,             

            donu Ùuojn vi al mi.

            Iros mi al Paradizo.

            Belas la veter

            sub la suna sfer.

            Kantas bela birda ar’

            inter herboj kaj arbar’.

 

(Meze dum la kanto Violaine malrapide levas la brakon kaj lasas ßin gliti malsupren ¤e la flanko de Jacques.)

 

            VIOLAINE  Patro, mi memoras tiun kanton, ßi estas bela! Estas tiu, kiun ni foje kantis, kiam ni iris por pluki morusojn laª la heßo.

Ni du, Mara!

            ANNE VERCORS            Violaine, estas Jacques, kiu estas tie apud vi.

            VIOLAINE  Ãu li ankoraª koleras kontraª mi?

            ANNE VERCORS            Li ne plu koleras.

            VIOLAINE                                                  (£i metas la manon sur lian kapon.)

Bonan tagon, Jacques!

            JACQUES            (Obtuze.)        Ho mia fian¤ino inter la florantaj bran¤oj!

            VIOLAINE  Patro, diru al li, ke mi amas lin.

            ANNE VERCORS            Kaj ankaª li, li neniam ¤esis ami vin.

            VIOLAINE  Patro, diru al li, ke mi amas lin.

            ANNE VERCORS            Aªskultu lin, kiu nenion diras.

            VIOLAINE  Pierre de Craon . . .

            ANNE VERCORS            Pierre de Craon?

            VIOLAINE  Pierre de Craon, diru al li, ke mi amas lin.

La kiso, kiun mi donis al li, el ßi li faru preßejon.

            ANNE VERCORS            Li jam estas komencinta.

            VIOLAINE  Kaj Mara, Ùi amas min. £i sola kredis je mi!

            ANNE VERCORS            Jacques, aªskultu bone.

            VIOLAINE  Tiu infano, kiun Ùi donis al mi, tiu infano, kiu naskißis inter miaj brakoj;     ho granda Dio, kiom bone estis!  ho kiom dol¤e!

Mara!  Kiel bone Ùi obeis, kiel bone Ùi faris ¤ion, kion Ùi devis fari!

Patro, patro!  Kiel dol¤e, kaj kiel terure estas naski animon en la mondon!

            ANNE VERCORS            En tiun ¤i mondon vi aludas, aª ¤u en alian?

            VIOLAINE  Estas du, kaj mi diras, ke estas nur unu, kaj ke tio sufi¤as, kaj ke la graco de Dio estas senfina!

            JACQUES    La feli¤o finißis por mi.

            VIOLAINE  Finißis, kion tio gravas?

Oni tute ne promesis al vi feli¤on; laboru, tio estas, kion oni petas vin fari.

Turnu vin al la maljuna Tero, kaj ßi respondos per la pano kaj la vino.

Pri mi, mi finis mian taskon, kaj foriros.

Diru, kio estas unu tago for de mi? Baldaª ßi estos pasinta.

Kaj kiam vi estas en la vico, kaj vi vidas la pordegon kraki kaj turnißi,

estas mi, kiu staros ¤e vi tie interne.

            JACQUES    Ho mia fian¤ino inter la florantaj bran¤oj, saluton!

            VIOLAINE  Vi memoras?                    Jacques, bonan tagon, Jacques!

Kaj nun vi devas porti min for de ¤i tie.

            JACQUES    Porti vin for?

            VIOLAINE  Tio ¤i ne estas konvena loko por leprulino morti.

Portu min al la Ùirmejo, kiun patro iam konstruis por la malri¤uloj, ¤e la piedo de Monsanvierge.

                                                                                                (Jacques volas levi Ùin.)

Ne vi, Jacques.

            JACQUES    Ãu? e¤ ne tiun lastan servon?

            VIOLAINE  Patro helpu min. Inter la manoj de mia patro mi volas transdoni mian animon.

 

(Silento. Anne Vercors prenas la manartikon de Violaine, kaj kalkulas la pulson, kun malßoja rigardo.)

 

            VIOLAINE            Jacques, ¤u vi ankoraª ¤eestas?

            JACQUES    Mi ¤eestas.

            VIOLAINE Ãu estis bona jaro kaj bela la greno?

            JACQUES    Jes, tiom ke ni ne havas sufi¤an stokejon.

            VIOLAINE  Ho!

Kiel bela estas ri¤a rikolto.

Mi memoras e¤ nun, kaj ßi estas bela!

            JACQUES    Jes, Violaine.

            VIOLAINE  Kiel bele estas vivi!                                     (Profunde intense.)     

Kaj kiom senfina estas la gloro de Dio!

            JACQUES    Do vivu, kaj restu ¤i tie ¤e ni.

            VIOLAINE                                                              (Retombas kie Ùi kuÙas.)

Sed kiel bone estas ankaª morti,

kiam ¤io estas finita, kaj ke mallumo kvazaª de arbara ombro etendas sin sur nin.

                                                                                                                        (Silento.)

            ANNE VERCORS            £i ne plu parolas.

            JACQUES    Prenu Ùin. £i estas la via. Portu Ùin kien Ùi petis.

Mi ne rajtas tuÙi Ùin.

Gardeme, gardeme, atentu!

 

(Anne Vercors levas la korpon kaj portas ßin eksteren. Jacques sekvas lin per la okuloj.)

 

 

            ANGELUS    (Sola Vo¤o.)

 

            1. Pax pax pax

            2. Pax pax pax

            3. Patro patro patro

            °oro:

            Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis

            Laetare

            Lae ta re

            Lae ta re!

 

(Dum tio aªdißas, kaj dum Jacques rigardas post Anne Vercors, kiu eliras kun la korpo de Violaine, Mara envenas kun la infano inter la brakoj. Jacques malrapide turnas sin al Ùi.

Mara levas la infanon kaj faras la krucsignon per ßi.

Momenton Jacques turnas la kapon tien, kie Anne Vercors malaperis, poste al Mara. Ili rigardas unu la alian profunde kaj longe en la okulojn dum la lastaj sonoj de la ANGELUS formortadas.)

 

                                                       *                       

                                                  * * *

                                    - - - - -  * * * * *  - - - - -



    [1] Reßino ¤iela, ßoju!

    [2] Ãar tiu, kiun vi indas porti en via sino,

    [3] li resurektis, kiel li diris.

    [4] Preßu al Dio por ni.

    [5] Ïoju, Virgulino Maria!

    [6] Ãar Kristo vere resurektis!

    [7] Ni preßu. Dio, al kiu pla¤is, igante resurekti vian filon nia Sinjoro Jesuo Kristo, ßojigi la mondon, ni petas al vi permesi al ni, per lia patrino, Virgulino Maria, atingi la ßojojn de la eterna vivo. Per tiu sama Nia Sinjoro Jesuo Kristo, kiu vivas kaj estras kune kun vi en triunuo kun la Sankta Spirito, Dio de eterneco al eterneco.

    [8] Jesaia, 3.1-5: "Ãar jen la Sinjoro, la Eternulo Cebaot, forprenos de Jerusalem kaj de Judujo la apogon kaj forton, ¤ian apogon de pano kaj ¤ian apogon de akvo; heroon kaj militiston, jußiston kaj profeton, aªguriston kaj plejaßulon, kvindekestron kaj eminentulon, konsiliston, majstron, kaj lertan sor¤iston. Kaj junulojn mi faros iliaj estroj, kaj petoluloj regos ilin"

 [9]  "Aªskultu, oni vokas: Faru Vojon tra la alta¢o por la Sinjoro! Ebenigu tra la sovaßejo Vojon por nia Dio."

    [10] "La lumo ekbrilu"

    [11] Hodiaª la vera paco descendis al ni de la ¤ielo.  Hdiaª gutasmielo el la ¤ielo sur la tutan mondon.

    [12] Hodiaª lumas super ni la nova tago de ela¤eto, la restarigo de la antaªeco kaj la eterna feli¤o.

    [13] Hodiaª gutas mielo el la ¤ielo sur la tutan mondon.

    [14] Ho granda mistero kaj mirakla sekreto: ke la brutoj vidas la Sinjoron naskita kaj kuÙanta en staltrogo. Beata virgulino trovita digna porti en sia sino la Sinjoron Kristo.

  [15] Saluton, Maria, plena de graco.

    [16]  Beata virgulino, kiu trovißis digna porti la Sinjoron Kristo en sia sino.

    [17] Beata estas la sino de Maria, kiu portis la filon de la eterna Patro, kaj beata la mamo kiu nutris la Sinjoron Kristo, kiu hodiaª indißis lasi sin naski de la Virgulino,  por la savo de la tuta mondo.

    [18] La sankta tago komencis lumi por ni. Venu popoloj, kaj adoru la Sinjoron!

    [19] Kiu hodiaª indißis lasi sin naski de la Virgulino, por la savo de la tuta mondo.

    [20] La vorto farißis karno kaj loßis inter ni, kaj ni vidis lian gloron, gloron kiel tiun de la solenaskita de la Patro, plena de graco kaj vero.

    [21] Ãio farißis pere de ßi, kaj sen ßi nenio farißis.

    [22] Kaj ni vidis lian gloron, gloron . . . .(= 10)

    [23] Laªdata estu la Patro kaj la Filo kaj la Sankta Spirito.

    [24] (= 10 kaj 12)